Odluka Ustavnog suda o povredi prava na suđenje u razumnom roku

Kratak pregled

Ustavni sud usvaja ustavnu žalbu zbog povrede prava na suđenje u razumnom roku u parničnom postupku koji je trajao dvanaest godina, ističući odgovornost više sudskih instanci za odugovlačenje, dok u preostalom delu žalbu odbacuje kao neosnovanu.

Tekst originalne odluke

Republika Srbija
USTAVNI SUD
Už-792/2011
24.12.2013.
Beograd

Ustavni sud, Veliko veće, u sastavu: predsednik Suda dr Dragiša B. Slijepčević, predsednik Veća i sudije Vesna Ilić Prelić, Milan Stanić, dr Olivera Vučić, dr Goran Ilić, Sabahudin Tahirović, dr Dragan Stojanović i mr Milan Marković, članovi Veća, u postupku po ustavnoj žalbi R. P. iz sela T, opština R, M. T. iz sela L, opština R, D. M. iz T, opština V. i R. I. iz sela K, opština R, na osnovu člana 167. stav 4. u vezi člana 170. Ustava Republike Srbije, na sednici Veća održanoj 24. decembra 2013. godine, doneo je

O D L U K U

Usvaja se ustavna žalba R. P, M. T, D. M. i R. I. i utvrđuje da je povređeno pravo podnosilaca ustavne žalbe na suđenje u razumnom roku, zajemčeno odredbom člana 32. stav 1. Ustava Republike Srbije, u parničnom postupku koji je vođen pred pred Trgovinskim sudom u Subotici u predmetu P. 173/09, dok se u preostalom delu ustavna žalba odbacuje.

O b r a z l o ž e nj e

1. R. P. iz sela T, opština R, M. T. iz sela L, opština R, D. M. iz T, opština V. i R. I. iz sela K, opština R, podeli su ustavnu žalbu 18. februara 2011. godine, zbog povrede prava na suđenje u razumnom roku, zajemčenog odredbom člana 32. stav 1. Ustava Republike Srbije, u parničnom postupku koji je vođen pred Trgovinskim sudom u Subotici u predmetu P. 173/09, kao i protiv presuda Trgovinskog suda u Subotici P. 173/09 od 2. septembra 2009. godine i Privrednog apelacionog suda Pž. 4335/10 od 7. oktobra 2010. godine, zbog povrede prava na pravično suđenje, zajemčenog članom 32. stav 1. Ustava, prava na jednaku zaštitu prava i na pravo sredstvo , zajemčenih članom 36. Ustava i prava na imovinu , zajemčenog članom 58. Ustava.

Podnosioci su u ustavnoj žalbi, između ostalog, istakli: da su tužbu podneli 1996. godine Opštinskom sudu Rekovcu, protiv tuženog „K.“ AD, S, radi utvrđenja prava svojine po osnovu zajedničke gradnje na novoizgrađenom magacinu sirove kože; da je parnični postupak trajao 15 godina; da je Vrhovni sud Srbije dva puta odlučivao o reviziji tuženog i da je svaki put zauzimao stav da tužiocima, ako ne svojinska prava, pripadaju obligaciona prava na spornoj nepokretnosti; da su prvobitno postavljenim tužbenim zahtevom tražili utvrđenje prava svojine na magacinu, a da su eventualnim tužbenim zahtevom tražili utvrđenje novčanog potraživanja prema tuženom u iznosu koji odgovara protivvrednosti ulaganja i da su u stečajnom postupku nad tuženim prijavili izlučno potraživanje koje im je osporeno, te da su sudovi ukoliko su smatrali da se prijavljeno potraživanje ne može smatr ati izlučnim, morali potraživanja podnosilaca smatrati kao potraživanje stečajnih poverilaca. Predložili su da Ustavni sud, usvoji ustavnu žalbu i poništi osporene presude.

2. Saglasno članu 170. Ustava Republike Srbije, ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava i slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu. Postupak po ustavnoj žalbi se, u smislu člana 175. stav 3. Ustava, uređuje zakonom.

Odredba člana 82. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu je po svojoj sadržini istovetna sa odredbom člana 170. Ustava, a stavom 2. istog člana je propisano da se ustavna žalba može izjaviti i ako nisu iscrpljena pravna sredstva, u slučaju kada je podnosiocu žalbe povređeno pravo na suđenje u razumnom roku.

U toku postupka pružanja ustavnosudske zaštite, povodom ispitivanja osnovanosti ustavne žalbe u granicama zahteva istaknutog u njoj, Ustavni sud utvrđuje da li je u postupku odlučivanja o pravima i obavezama podnosioca ustavne žalbe povređeno ili uskraćeno njegovo Ustavom zajemčeno pravo ili sloboda.

3. Ustavni sud je izvršio uvid u celokupnu dokumentaciju priloženu kao dokaz uz ustavnu žalbu i spise predmeta Privrednog suda u Subotici P. 173/09, te utvrdio sledeće činjenice i okolnosti od značaja za odlučivanje:

Tužioci, ovde podnosioci ustavne žalbe su podneli 28. jula 1998. godine Opštinskom sudu u Rekovcu tužbu protiv tuženog „K.“ DOO, S, radi utvrđenja, kojom su tražili da se utvrdi da su tužioci po osnovu gradnje suvlasnici na magacinu na katastarskoj parceli broj 41/1, KO R, sa udelom od 3/4, što je tuženi dužan priznati i omogućiti tužiocima da se kao vlasnici sa navedenim udelom uknjiže u zemljišnim knjigama, kao i troškove parničnog postupka. Tužioci su u tužbi predložili usvajanje privremene mere kojom su tražili da se tuženom zabrani otuđenje, kao i poveravanje trećim licima bez njihove saglasnosti putničkog vozila „Zastava skala 101“, kao i korišćenje magacina na katastarskoj parceli broj 41/1 , KO R.

Prvo ročište za glavnu raspravu je održano 23. septembra 1998. godine, a zatim su održana ročišta 22. oktobra i 19. novembra 1998. godine, na kojima su izvođeni dokazi saslušanjem svedoka. Na ročištu od 17. decembra 1998. godine je određeno izvođenje dokaza veštačenjem preko sudskog veštaka građevinske struke, a nalaz je dostavljen sudu 23. jula 1999. godine. Nakon toga su održan a ročišta 17. septembra, 21. oktobra 1999. godine , na kojima su izvođeni dokazi saslušanjem parničnih stranaka i sudskog veštaka, a na ročištu 8. novembra 1999. godine je zaključena glavna rasprava.

Presudom Opštinskog suda u Rekovcu P. 128/98 od 8. novembra 1999. godine je, u stavu prvom izreke , delimično usvojen tužbeni zahtev tužilaca i utvrđeno je da su tužioci vlasnici po osnovu zajedničke gradnje novog magacina koji se nalazi na katastarskoj parceli broj 41/1 KO R . u visini od 47,27%, što je tuženi dužan da prizna, a za preostali deo od dosuđenog pa do traženog iznosa vlasničkog udela od 3/5 je odbijen kao neosnovan tužbeni zahtev tižilaca . Stavom drugim izreke presude je usvojen tuženi zahtev tužilaca i obavezan je tuženi da tužiocima na ime izvedenih radova na renoviranju stare postojeće zgrade na katastarskoj parceli broj 41/2, KO R . isplati iznos od 250.781,90 dinara, sa zakonskom zateznom kamatom počev od 30. jula 1999. godine do isplate. Stavom trećim izreke presude je odbijen kao neosnovan tužbeni zahtev tužilaca kojim su tražili da se obaveže tuženi da tužiocima isplati iznos od 18.361,00 dinara , sa zakonskom zateznom kamatom počev od 30. jula 1999. godine do isplate na ime izgradnje jednog kontejnera, rafova i bokseva u magacinu. Stavom četvrtim izreke je obavezan tuženi da tužiocima naknadi troškove parničnog postupka u iznosu od 22.450,00 dinara.

Rešenjem Opštinskog suda u Rekovcu P. 127/98 od 26. januara 2000. godine je ispravljena presuda ovog suda P. 128/98 od 8. novembra 1999. godine u pogledu broja presude, tako da umesto broja P. 128/98, treba da stoji P. 127/98, dok je u preostalom delu presuda ostala neizmenjena.

Odlučujući o žalbi tuženog, Okružni sud u Jagodini je rešenjem Gž. 377/00 od 16. marta 2000. godine, ukinuo presudu Opštinskog suda u Rekovcu P. 127/98 od 8. novembra 1999. godine u stavu prvom, drugom i četvrtom izreke presude i predmet vratio prvostepenom sudu na ponovno suđenje.

U ponovnom postupku su održana ročišta 31. maja, 26. juna 2000. godine na kome je određeno izvođenje dokaza veštačenjem preko sudskog veštaka finansijske struke, a nalaz je dostavljen sudu 12. jula 2000. godine, a na ročištu od 24. jula 2000. godine je zaključena glavna rasprava.

Presudom Opštinskog suda u Rekovcu P. 51/00 od 24. jula 2000. godine je, u stavu prvom izreke , delimično usvojen tužbeni zahtev tužilaca i utvrđeno da su tužioci vlasnici po osnovu zajedničke gradnje na magacinu postojećem u Rabenovcu na katastarskoj parceli broj 41/1 , KO R , čiji je vlasnik prvotužilac, katastarska parcela broj 41/2 i 45/2, KO R , čiji je vlasnik tuženi sa idealnim udelom koji iznosi 48,1% što je tuženi dužan priznati i trpeti da se tužilac kao vlasnik navedene nepokretnosti u utvrđenom idealnom udelu uknjiži u javnim knjigama, a za preostali deo od utvrđenog idealnog udela tužilaca na magacinu postojećem na katastarskoj parceli broj 41/1, 41/2 i 45/2, KO R , do traženog iznosa od 55% tužbeni zahtev tužilaca je odbijen kao neosnovan. Stavom drugim izreke presude je delimično usvojen tužbeni zahtev tužilaca i obavezan je tuženi da tužiocima na ime njihovog učešća u renoviranju stare zgrade postojeće na katastarskoj parceli broj 41/2, KO R , vlasništvo tuženog isplati iznos od 220.672,65 dinara, sa zakonskom zateznom kamatom počev od 30. jula 1999. godine do isplate, a za preostali deo od dosuđenog iznosa do traženog iznosa od 250.787,90 dinara je odbijen kao neosnovan tužbeni zahtev tužilaca . Stavom trećim izreke presude obavezan je tuženi da tužiocima isplati iznos od 26.550,00 dinara na ime troškova parničnog postupka.

Odlučujući o žalbi tuženog, Okružni sud u Jagodini je presudom Gž. 1682/00 od 18. oktobra 2000. godine, potvrdio presudu Opštinskog suda u Rekovcu P. 51/00 od 24. jula 2000. godine u stavu prvom, drugom i trećem izreke.

Odlučujući o reviziji tuženog, Vrhovni sud Srbije je rešenjem Rev. 1321/01 od 5. septembra 2001. godine, ukinuo presudu Opštinskog suda u Rekovcu P. 51/00 od 24. jula 2000. godine u delu stava prvog i drugog izreke kojim je usvojen tužbeni zahtev tužilaca i u stavu trećem u pogledu odluke o parničnim troškovima i presudu Okružnog suda u Jagodini Gž. 1682/00 od 10. oktobra 2000. godine i predmet vratio prvostepenom sudu na ponovno suđenje u ukinutom delu.

U ponovnom postupku pred prvostepenim sudom su održana ročišta 12. decembra i 15. januara 2001. godine, 6. februara 2002. godine na kome su izvedeni dokazi saslušanjem svedoka, a na ročištu od 25. jula 2002. godine je izveden dokaz saslušanjem sudskog veštaka i zaključena je glavna rasprava.

Presudom Opštinskog suda u Rekovcu P. 233/01 od 25. jula 2002. godine je u stavu prvom izreke delimično usvojen tužbeni zahtev tužilaca i utvrđeno je da su tužioci vlasnici po osnovu zajedničke gradnje na magacinu postojećem u Rabenovcu na katastarskoj parceli broj 41/1, KO R , čiji je vlasnik prvotužilac, katastarska parcela broj 41/2 i 45/2, KO R , čiji je vlasnik tuženi sa idealnim udelom koji iznosi 48,1% što je tuženi dužan priznati i trpeti da se tužilac kao vlasnik navedene nepokretnosti u utvrđenom idealnom udelu uknjiži u javnim knjigama, a za preostali deo od utvrđenog idealnog udela tužilaca na magacinu postojećem na katastarskoj parceli broj 41/1, 41/2 i 45/2, KO R . do traženog iznosa od 55% tužbeni zahtev je odbijen kao neosnovan; stavom drugim izreke je delimično usvojen tužbeni zahtev tužilaca i obavezan je tuženi da tužiocima na ime njihovog učešća u renoviranju stare zgrade postojeće na katastarskoj parceli broj 41/2 KO R . vlasništvo tužene isplati iznos od 675.345,00 dinara, sa zakonskom zateznom kamatom počev od 25. jula 2002. godine do isplate; stavom trećim izreke obavezan je tuženi da tužiocima isplati iznos od 69.000,00 dinara na ime troškova parničnog postupka.

Odlučujući o žalbi tuženog, Okružni sud u Jagodini je presudom Gž. 1957/02 od 31. decembra 2002. godine, potvrdio presudu Opštinskog suda u Rekovcu P. 233/01 od 25. jula 2002. godine.

Odlučujući o reviziji tuženog, Vrhovni sud Srbije je rešenjem Rev. 1695/03 od 24. decembra 2003. godine ukinuo presudu Opštinskog suda u Rekovcu P. 233/01 od 25. jula 2002. godine u stavu prvom u delu kojim je usvojen tužbeni zahtev, stavu drugom i odluke o parničnim troškovima u stavu trećem izreke i presudu Okružnog suda u Jagodini Gž. 1957/02 od 31. decembra 2002. godine i predmet vratio prvostepenom sudu na ponovno suđenje.

Rešenjem Opštinskog suda u Rekovcu P. 52/04 od 18. marta 2004. godine prekinut je postupak u ovoj parnici do okončanja stečajnog postupka nad tuženim.

Opštinski sud u Rekovcu je rešenjem P. 52/04 od 24. maja 2007. godine odbio predlog tuženog kojim je tražio da se tužba tužilaca smatra povučenom ili da se oglasi mesno nenadležnim i spise predmeta dostavi Trgovinskom sudu u Subotici na dalji postupak.

Odlučujući o žalbi tuženog, Okružni sud u Jagodini je rešenjem Gž. 1546/07 od 26. juna 2007. godine potvrdio rešenje Opštinskog suda u Rekovcu P. 52/04 od 24. maja 2007. godine u delu izreke kojim je odbijen predlog tuženog kojim je tražio da sud tužbu tužilaca smatra povučenom, a ukinuo je isto rešenje u preostalom delu izreke i predmet vratio prvostepenom sudu na ponovni postupak i odlučivanje u ukinutom delu.

Opštinski sud u Rekovcu se rešenjem P. 52/04 od 20. jula 2007. godine oglasio stvarno i mesno nenadležnim za postupanje u ovom sporu i spise predmeta dostavio Trgovinskom sudu u Subotici kao stvarno i mesno nadležnom sudu.

Pred Trgovinskim sudom u Subotici održana su ročišta 20. decembra 2007. i 14. februara, 24. aprila i 27. maja 2008. godine . Na ročištu 27. maja 2008. godine je izveden dokaz saslušanjem parničnih stranaka, a na ročištima 26. juna i 25. septembra 2008. godine izveden je dokaz saslušanjem svedoka i zaključena glavna rasprava.

Presudom Trgovinskog suda u Subotici P. 534/07 od 25. septembra 2008. godine, u stavu prvom izreke , odbačena tužba tužilaca kojom su tražili da im tuženi isplati na ime njihovog učešća u renoviranju i adaptaciji stare zgrade postojeće na katastarskoj parceli broj 41/2 , KO R, vlasništvo tuženog iznos od 675.345,00 dinara , sa zakonskom zateznom kamatom počev od 25. jula 2002. godine do isplate. Stavom drugim izreke presude je utvrđeno da su tužioci vlasnici po osnovu zajedničke gradnje na magacinu postojećem u Rabenovcu na katastarskoj parceli broj 41/1 , KO , R , čiji je vlasnik prvotužilac, katastarska parcela broj 41/2 i 45/2 , KO R , čiji je vlasnik tuženi (novi broj parcele 41/1, 41/2 i 45/2 je katastarska parcela 41/5 kulture zemljište pod zgradom površine 0.02,11ha, a kao vlasnici su upisani tuženi sa udelom od 47/211 i prvotužilac sa udelom od 164/211), sa udelom od 48,1%, što je tuženi dužan priznati da se tužioci kao vlasnici napred navedenog udela ove nepokretnosti uknjiže u javnim knjigama. Stavom trećim izreke presude je obavezan tuženi da tužiocima naknadi troškove parničnog postupka u iznosu od 317.500,00 dinara. Stavom četvrtim izreke presude je odbijen kao neosnovan predlog tuženog za određivanje privremene mere kojom je tražio da sud obaveže prvotužioca da isprazni od svih pokretnih stvari nepokretnost sagrađenu na parceli broj 41/1, 41/2 i 45/2, KO R . – u prirodi magacin sirove kože, te da tuženom bez odlaganja omogući celokupnu državinu navedene nepokretnosti.

Odlučujući o žalbi tuženog, Viši trgovinski sud je rešenjem Pž. 17/09 od 10. februara 2009. godine ukinuo presudu Trgovinskog suda u Subotici P. 534/07 od 25. septembra 2008. godine u stavu drugom i trećem izreke i predmet vratio prvostepenom sudu na ponovno suđenje.

U ponovnom postupku su održana ročišta 24. aprila i 2. septembra 2009. godine – na kome je zaključena glavna rasprava.

Osporenom presudom Trgovinskog suda u Subotici P. 173/09 od 2. septembra 2009. godine je, u stavu prvom izreke , odbijen kao neosnovan primarni tužbeni zahtev tužilaca kojim su tražili da se utvrdi da su tužioci, vlasnici po osnovu zajedničke gradnje magacina postojećeg u R , na katastarskoj parceli broj 41/1 , KO R, čiji je vlasnik prvotužilac, katastarska parcela broj 41/2 i 45/2 , KO R, čiji je vlasnik tuženi, sa udelom od 48,1%, što je tuženi dužan priznati da se tužioci kao vlasnici navedenog idealnog dela ove nepokretnosti uknjiže u javnim knjigama. Stavom drugim izreke presude je odbačen eventualni tužbeni zahtev tužilaca kojim su tražili da se prema tuženom utvrdi novčano potraživanje tužilaca na ime 48,1% od vrednosti uloženog rada i sredstava u izgradnji magacina sirove kože u Rabenovcu, Opština Rekovac, postojećeg na katastarskoj parceli broj 41/1, 41/2 i 45/2 , KO R , i to u ukupnom iznosu od 2.370.295,80 dinara, sa zakonskom zateznom kamatom počev od 25. jula 2002. godine do isplate. Stavom trećim izreke presude obavezani su tužioci da tuženom solidarno naknade troškove parničnog postupka u iznosu od 577.702,00 dinara. Iz obrazloženja osporene presude proizlazi da je primarni tužbeni zahtev tužilaca neosnovan, a eventualni tužbeni zahtev nedozvoljen, jer je prvostepeni sud utvrdio da je građenje novog magacina bilo na zemljištu u društvenoj svojini i da su tužioci bili svesni da grade na tuđem zemljištu, pa je iz tog razloga tužbeni zahtev za utvrđenje prava vlasništva trebalo odbiti. Pored toga , u obrazloženju presude se navodi da novi magacin nije građen zajedničkim dogovorom stranaka, a činjenica da su tužioci uložili materijal i rad je osnov za postavljanje obligacionopravnog zahteva. U odnosu na deo tužbenog zahteva koji se odnosi na isplatu, sud je utvrdio da tužioci nisu prijavili obligacioni zahtev u stečajnom postupku, te da u ovom slučaju rešenje o uputu na parnicu predstavlja procesni uslov za vođenje parničnog postupka.

Odlučujući o žalbi tužilaca, Privredni apelacioni sud je osporenom presudom Pž. 4335/10 od 7. oktobra 2010. godine odbio žalbu i potvrdio presudu Trgovinskog suda u Subotici P. 173/09 od 2. septembra 2009. godine. Iz obrazloženja osporene presude, a prema utvrđenom činjeničnom stanju prvostepenog suda proizlazi: da su tužioci bili radnici tuženog, zaposleni u poslovnom centru tuženog u T; da je tuženi od DD „L.“, R, kupio katastarsku parcelu broj 41/2, KO R , sa jednim dotrajalim objektom na toj parceli; da je postojeći objekat renoviran, ali da nije mogao da zadovolji potrebe tuženog, pa je doneta odluka da se izgradi novi magacin; da je na katastarskoj parceli tuženog broj 41/2 i 45/2 , vlasništvo tuženog i delu katastarke parcele broj 41/1 , vlasništvo prvotužioca izgrađen novi magacinski prostor površine 210m2; da je radove na izgradnji magacina izvodilo preduzeće „G .“, J, na osnovu ugovora o izvođenju građevinskih i zanatskih radova na novom objektu – magacinu, zaključenim sa tuženim 18. oktobra 1994. godine za cenu od 70.500,00 dinara i da je tokom postupka utvrđeno da je tuženi u potpunosti izvršio obaveze iz ugovora, platio ugovorenu cenu za izdene radove, kao i iznos koji je premašio ugovorenu cenu zbog raznih okolnosti koje su uticale da se troškovi gradnje povećaju. U obrazloženju se dalje navodi da tužioci svoj zahtev za utvrđenje prava svojine na predmetnom magacinu zasnivaju na tvrdnji da su svojinu stekli zajedničkim građenjem, te da je tužiocima u stečajnom postupku nad tuženim osporeno izlučno potraživanje, a drugostepeni sud nalazi da je pravilno prvostepeni sud utvrdio da tužioci tokom trajanja parničnog postupka nisu dokazali da je predmetni magacin u momentu otvaranja stečaja nad tuženim bio njihovo vlasništvo sa udelom od 48,1%. Pored toga, u obrazloženju se dalje navodi da je na zahtev tuženog, opštinska uprava opštine Rekovac 12. februara 1996. godine donela rešenje kojim se tuženom odobrava upotreba i korišćenje predmetnog magacina, te da je tuženi stekao pravo svojine na predmetnom magacinu, shodno odredbi člana 21. Zakona o osnovama svojnskopravnih odnosa, s obzirom na to da je bio investitor u izgradnji magacina za svoje porebe i da je isti postao osnovno sredstvo tuženog i da između parničnih stranaka nije zaključen pismeni ugovor o zajedničkom građenju, te da tužioci nisu dokazali postojanje usmenog sporazuma o zajedničkom građenju. U osporenoj presudi dalje sledi da činjenica da je tokom postupka utvrđeno da su tužioci radili za tuženog, odnosno ulagali materijal i rad u izgradnju magacina daje pravo tužiocima da po osnovu ulaganja u predmetni magacin, u smislu člana 218. Zakona o obligacionim odnosima, istaknu zahtev za novčanu naknadu. U odnosu na eventualni tužbeni zahtev, drugostepeni sud ističe da je u toku postupka utvrđeno da tužioci u stečajnom postupku nad tuženim nisu prijavili novčano potraživanje, te da je tužba tužilaca u tom delu nedozvoljena, jer se nisu stekle procesne pretpostavke za odlučivanje po navedenom zahtevu, te da i da su neosnovani navodi tužilaca da eventualni tužbeni zahtev predstavlja izlučno potraživanje.

4. Odredbama Ustava, na čiju se povredu poziva podnosilac ustavne žalbe , utvrđeno je: da svako ima pravo da nezavisan, nepristrasan i zakonom već ustanovljen sud, pravično i u razumnom roku, javno raspravi i odluči o njegovim pravima i obavezama, osnovanosti sumnje koja je bila razlog za pokretanje postupka, kao i o optužbama protiv njega (član 32. stav 1.); da se svakome jemči jednaka zaštita prava pred sudovima i drugim državnim organima, imaocima javnih ovlašćenja i organima autonomne pokrajine i jedinica lokalne samouprave i da svako ima pravo na žalbu ili drugo pravno sredstvo protiv odluke kojom se odlučuje o njegovom pravu, obavezi ili na zakonu zasnovanom interesu (član 36.); da se svakome jemči mirno uživanje svojine i drugih imovinskih prava stečenih na osnovu zakona, da pravo svojine može biti oduzeto ili ograničeno samo u javnom interesu utvrđenom na osnovu zakona, uz naknadu koja ne može biti niža od tržišne, da se zakonom može ograničiti način korišćenja imovine i da je oduzimanje ili ograničenje imovine radi naplate poreza i drugih dažbina ili kazni, dozvoljeno samo u skladu sa zakonom (član 58.).

Zakonom o obligacionim odnosima („Službeni list SFRJ“, br. 29/78, 39/85, 45/89 i 57/89 i „Službeni list SRJ“ , br. 31/93, 22/99, 23/99, 35/99 i 44/99) je propisano: da zahtev zakona da ugovor bude zaključen u određenoj formi važi i za sve docnije izmene ili dopune ugovora (član 67. stav 2.); da k o za drugog učini kakav izdatak ili nešto drugo što je ovaj po zakonu bio dužan učiniti, ima pravo zahtevati naknadu od njega (član 218.); da je ugovor o građenju ugovor o delu kojim se izvođač obavezuje da prema određenom projektu sagradi u ugovorenom roku određenu građevinu na određenom zemljištu, ili da na takvom zemljištu, odnosno na već postojećem objektu izvrši kakve druge građevinske radove, a naručilac se obavezuje da mu za to isplati određenu cenu (član 630. stav 1.).

Zakonom o osnovama svojinskopravnih odnosa („Službeni list SFRJ“, br. 6/80 i 36/90, „Službeni list SRJ“, broj 29/96 i „Službeni glasnik RS“, broj 115/05) je propisano da se p o samom zakonu pravo svojine stiče stvaranjem nove stvari, spajanjem, mešanjem, građenjem na tuđem zemljištu, odvajanjem plodova, održajem, sticanjem svojine od nevlasnika, okupacijom i u drugim slučajevima određenim zakonom (član 21.).

Zakonom o stečajnom postupku („Službeni glasnik RS", br. 84/04 i 85/05) bilo je propisano da se p overilac čije je potraživanje osporeno upućuje na parnicu radi utvrđivanja osporenog potraživanja, koju može da pokrene u roku od osam dana od dana prijema zaključka iz člana 94. ovog zakona (član 96. stav 1.).

5. Period ocene razumnosti dužine trajanja ovog sudskog postupka koji spada u nadležnost Ustavnog suda, ratione temporis, počeo je dana 8. novembra 2006. godine, kada je proglašen i stupio na snagu Ustav Republike Srbije, koji ustanovljava ustavnu žalbu kao pravno sredstvo za zaštitu povređenih ili ugroženih ljudskih prava i sloboda i svakome jemči pravo na javno raspravljanje i odlučivanje o njegovim pravima i obavezama u razumnom roku. Međutim, Ustavni sud smatra da se radi utvrđivanja opravdanosti dužine trajanja postupka mora uzeti u obzir i stanje predmeta na dan 8. novembra 2006. godine. Ustavni sud je konstatovao da su tužioci podneli tužbu Opštinskom sudu u Rekovcu 28. jula 1998. godine, a da je parnični postupak pravnosnažno okončan osporenom presudom Privrednog apelacionog suda Pž. 4335/10 od 7. oktobra 2010. godine.

Nema sumnje da je razumna dužina sudskog postupka relativna kategorija, koja zavisi od niza činilaca i mora se proceniti u svakom pojedinačnom slučaju, prema njegovim specifičnim okolnostima. Složenost činjeničnih i pravnih pitanja u konkretnom predmetu, ponašanje podnosioca ustavne žalbe kao stranke u postupku, ponašanje nadležnih sudova koji vode postupak i priroda zahteva, odnosno značaj raspravljanog prava za podnosioca, osnovni su činioci koji utiču na ocenu dužine parničnog sudskog postupka.

Predmet parničnog postupka, po oceni Ustavnog suda, jeste od velikog interesa za podnosioce ustavne žalbe, budući da su tužbom tražili utvrđenje prava svojine na nepokretnosti po osnovu zajedničke izgradnje i naknadu na ime učešća u zajedničkoj izgradnji.

Ustavni sud ocenjuje da su podnosioci ustavne žalbe i njihov punomoćnik, nisu doprineli dužini trajanja parničnog postupka, jer su se uredno odazivali na sve pozive suda i aktivno učestvovali u postupku, pri čemu nisu zloupotrebljavali svoja procesna ovlašćenja.

Ustavni sud naročito ističe da Opštinski sud u Rekovcu nije sprovodio redovnu sudsku aktivnost, odnosno da se nije aktivno bavio spornim predmetom u smislu pribavljanja ili izvođenja dokaza i utvrđivanja činjenica koj e su od značaja za efikasno presuđenje . Naime, navedeni prvostepeni sud je nakon sedam održanih ročišta doneo prvu presudu, koja je u postupku po žalbi ukinuta, a potom je nakon tri ročišta doneo drugu presudu, koja je potvrđena od strane drugostepenog suda, ali je Vrhovni sud Srbije, odlučujući o reviziji tuženog, ukinuo prvostepenu i drugostepenu presudu. U ponovnom postupku pred Opštinskim sudom u Rekovcu je nakon četiri ročišta doneta i treća presuda, koju je u postupku po žalbi potvrdio Okružni sud u Jagodini, ali je ponovno u postupku po reviziji tuženog Vrhovni sud Srbije ukinuo i prvostepenu i drugostepenu presudu. Po otvaranju stečajnog postupka nad tuženim prvostepeni sud je prekinuo parnični postupak do okončanja stečajnog postupka i rešenjem odbio predlog tuženog da se oglasi stvarno i mesno nenadležnim za postupanje, a drugostepeni sud je u postupku po žalbi tuženog na navedeno rešenje, naložio prvostepenom sudu da ponovo odluči o predlogu tuženog, nakon čega se Opštinski sud u Rekovcu oglasio stvarno i mesno nenadležnim i spise predmeta dostavio Trgovinskom sudu u Subotici. Pred Trgovinskim sud u Subotici je nakon održanih šest ročišta doneta prava presuda, koju je drugostepeni sud ukinuo i u ponovnom postupku je nakon dva održana ročišta ponovno doneo presudu koja je konačno potvrđena presudom Privrednog apelacionog suda Pž. 4335/10 od 7. oktobra 2010. godine.

Pored postupanja Opštinskog suda u Rekovcu, odgovornost za neprimereno dugo trajanje predmetne parnice snose i Okružni sud u Jagodini, Trgovinski sud u Subotici i Viši trgovinski, odnosno Privredni apelacioni sud, kao i Vrhovni sud Srbije. S tim u vezi, Ustavni sud konstatuje da svako ukidanje sudske odluke i vraćanje predmeta na ponovno suđenje, doprinosi odugovlačenju postupka (videti npr. Odluku Ustavnog suda Už-135/2009 od 10. februara 2011. godine). Ustavni sud ukazuje i na stav Evropskog suda izražen u presudi od 6. septembra 2005. godine u predmetu Pavlyulynets protiv Ukrajine, broj predstavke 70767/01, stav 51, u kome je konstatovano da činjenica da se više puta nalaže razmatranje jednog predmeta posle vraćanja na nižu instancu može, samo po sebi, otkriti ozbiljan nedostatak u pravnom sistemu tužene države.

Ustavnopravna ocena sprovedenog postupka u ovoj građanskopravnoj stvari, zasnovana na praksi Ustavnog suda, kao i Evropskog suda za ljudska prava potvrđuje da je u konkretnom slučaju povređeno pravo podnosilaca ustavne žalbe na suđenje u razumnom roku. Ustavni sud je zaključio da je postupanje kako Opštinskog suda u Rekovcu, Okružnog suda u Jagodini, Trgovinskog suda u Subotici, Višeg trgovinskog suda, odnosno Privrednog apelacionog suda, tako i Vrhovnog suda Srbije, dovelo do toga da je predmetni parnični postupak trajao dvanaest godina.

Polazeći od navedenog, Ustavni sud je, na osnovu odredbe člana 89. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu (“Službeni glasnik RS”, br. 109/07, 99/11 i 18/13–US) ustavnu žalbu usvojio i utvrdio da je podnosiocima ustavne žalbe povređeno pravo na suđenje u razumnom roku zajemčeno odredbom članom 32. stav 1. Ustava, u postupku koji se vodio pred Trgovinskim sudom u Subotici P. 173/09, odlučujući kao u prvom delu izreke.

6. Podnosioci smatraju da im je osporenim presudama povređeno pravo na pravično suđenje zajemčeno članom 32. stav 1. Ustava, jer su sudovi pogrešno primenili materijalno pravo. Naime, podnosioci ponavljaju navode iznete u postupku koji je prethodio ustavnosudskom i koji su bili predmet razmatranja Privrednog apelacionog suda.

Ustavni sud je, krećući se u granicama navoda istaknutih u ustavnoj žalbi, ocenio da osporene presude sadrže detaljne razloge, zasnovane na ustavnopravno prihvatljivom tumačenju merodavnog prava zbog kojih je primarni tužbeni zahtev tužilaca neosnovan, a eventualni tužbeni zahtev nedozvoljen. Trgovinski sud u Subotici i Privredni apelacioni sud su argumentovano obrazložili svoja stanovišta, nalazeći da je tuženi stekao pravo svojine u skladu sa članom 21. Zakona o osnovama svojinskopravnih odnosa, kao investitor izgradnje magacina, a da podnosioci nisu dokazali postojanje usmenog sporazuma o zajedničkom građenju sa tuženim, pa time ni pravo svojine na navedenom objektu. U pogledu eventualnog tužbenog zahteva koji se odnosi na isplatu naknade za uloženi materijal i rad podnosilaca u izradnji magacina, sudovi su utvrdili da podnosioci u stečajnom postupku nisu prijavili novčano potraživanje, te je tužba u tom delu nedozvoljena, s obzirom na to da nije ispunjen procesni preduslov za meritorno odlučivanje za ovaj deo tužbenog zahteva.

Stoga je Ustavni sud konstatovao da su neutemeljene tvrdnje o povredi prava na pravično suđenje iz člana 32. stav 1. Ustava, s obzirom na to da podnosioci ovu povredu obrazlažu istim navodima, kao i u postupku po žalbi.

Polazeći od navedenog, a imajući u vidu sadržinu ustavne žalbe, Ustavni sud je ocenio da se navodi podnosilaca ne mogu prihvatiti kao ustavnopravni razlozi kojima se argumentuju tvrdnje o povredi označenog ustavnog prava, već se od Ustavnog suda, u suštini traži da kao instancioni sud još jednom oceni zakonitost osporene presude.

Stoga je Ustavni sud, saglasno odredbi člana 36. stav 1. tačka 7) Zakona o Ustavnom sudu, u ovom delu odbacio ustavnu žalbu, jer nisu ispunjene Ustavom i Zakonom utvrđene pretpostavke za vođenje postupka, kao u drugom delu izreke.

Kako je Ustavni sud prethodno utvrdio da osporenim presudama nije povređeno pravo podnosilaca ustavne žalbe garantovano odredbom člana 32. stav 1. Ustava, to je ocenjeno da nema osnova za tvrdnju o povredi Ustavom zajemčenog prava na imovinu zajemčenog odredbom člana 58. Ustava.

U odnosu na istaknutu povredu prava iz člana 36. stav 1. Ustava, Ustavni sud konstatuje da podnosioci ustavne žalbe nisu dostavil i dokaze da je u istoj činjeničnoj i pravnoj situaciji donosio drugačije (različite) odluke od odluka koje se osporavaju ustavnom žalbom, to je Ustavni sud ocenio da ustavna žalba ne sadrži ustavnopravne razloge kojima bi bila potkrepljena tvrdnja o uskraćivanju jednake zaštite prava podnosioc ima ustavne žalbe.

Ocenjujući navode o povredi prava na pravno sredstvo iz člana 36. stav 2. Ustava, Ustavni sud nalazi da su podnosioci ustavne žalbe protiv prvostepene presude očigledno iskoristili pravni lek – žalbu, jer je drugostepeni sud cenio navode podnosilaca. Ustavni sud konstatuje da ustavna žalba ne sadrži ustavnopravne razloge kojima bi bila potkrepljena tvrdnja o uskraćivanju označenog prava podnosiocima ove ustavne žalbe.

Imajući u vidu napred navedeno, saglasno odredbi člana 36. stav 1. tačka 7) Zakona o Ustavnom sudu, u ovom delu odbacio ustavnu žalbu, jer nisu ispunjene Ustavom utvrđene pretpostavke za vođenje postupka, kao u drugom delu izreke.

7. Polazeći od iznetog, Ustavni sud je, na osnovu odredaba člana 42b stav 1. tačka 1), člana 45. tačka 9) i člana 46. tačka 9) Zakona o Ustavnom sudu i člana 89. Poslovnika o radu Ustavnog suda („Službeni glasnik RS”, broj 103/13), doneo Odluku kao u izreci.

PREDSEDNIK VEĆA

dr Dragiša B. Slijepčević, s.r.

Odluka Ustavnog suda o povredi prava na suđenje u razumnom roku

Kratak pregled

Tekst originalne odluke

Slični dokumenti