Odluka Ustavnog suda o zajedničkoj imovini stečenoj u vanbračnoj zajednici

Kratak pregled

Ustavni sud odbija ustavnu žalbu, potvrđujući da stan otkupljen pod beneficiranim uslovima za vreme trajanja vanbračne zajednice predstavlja zajedničku imovinu. Primena porodičnog prava i pravnog shvatanja Vrhovnog suda od strane redovnih sudova nije bila proizvoljna niti je povredila pravo na imovinu.

Tekst originalne odluke

Ustavni sud, Veliko veće, u sastavu: predsednik Suda Vesna Ilić Prelić , predsednik Veća, i sudije dr Dragiša B. Slijepčević, dr Marija Draškić, dr Agneš Kartag Odri, mr Tomislav Stojković , Sabahudin Tahirović, dr Dragan Stojanović i mr Milan Marković, članovi Veća, u postupku po ustavnoj žalbi N. H . iz Beograda , na osnovu člana 167. stav 4. u vezi člana 170. Ustava Republike Srbije, na sednici Veća održanoj 26. novembra 201 5. godine, doneo je

O D L U K U

Odbija se kao neosnovana ustavna žalba N. H . izjavljena protiv presude Apelacionog suda u Beogradu Gž. 4045/13 od 4. jula 2013. godine.

O b r a z l o ž e nj e

1. N. H . iz Beograda podnela je, 14. oktobra 201 3. godine, preko punomoćnika V. P, advokata iz Beograda, Ustavnom sudu ustavnu žalbu protiv akta navedenog u izreci, zbog povrede prava na pravično suđenje i prava na imovinu, zajemčenih odredbama člana 32. stav 1. i člana 58. Ustava Republike Srbije.

Podnositeljka ustavne žalbe navodi da joj je povređeno pravo na obrazloženu sudsku odluku kao element prava na pravično suđenje zbog toga što drugostepeni nije razmotrio njene žalbene navode: da je izreka nižestepene odluke nerazumljiva jer su u njoj navedena dva različita kućna broja zgrade u kojoj se sporni stan nalazi; da ona i tužilac u vreme zaključenja ugovora o otkupu stana nisu bili u vanbračnoj zajednici i da tužilac nije učestvovao u plaćanju otkupne cene stana; da tužilac nije mogao da bude korisnik predmetnog stana jer je svojstvo nosioca stanarskog prava imao na drugom stanu, te da je stoga njegovo postupanje protivno načelu savesnosti i poštenja; da su odredbe Zakona o stanovanju specijalne u odnosu na odredbe Zakona o braku i porodičim odnosima. Takođe smatra da joj je navedeno ustavno pravo povređeno pogrešnom primenom materijalnog prava jer se, kako ističe, vanbračni drug po odredbama zakona koji regulišu stambenu oblast ne smatra članom porodičnog domaćinstva nosioca stanarskog prava, zbog čega stan otkupljen za vreme trajanja vanbračne zajednice ne predstavlja zajedničku imovinu vanbračnih drugova. Zbog pogrešne primene materijalnog prava smatra da joj je povređeno i pravo na imovinu. Predlaže da Ustavni sud usvoji ustavnu žalbu, poništi osporenu presudu i utvrdi joj pravo na naknadu troškova na ime sastava ustavne žalbe.

2. Saglasno članu 170. Ustava Republike Srbije, ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava i slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu.

3. Ustavni sud je, u sprovedenom postupku , uvidom u dokumentaciju priloženu uz ustavnu žalbu, utvrdio sledeće činjenice i okolnosti od značaja za odlučivanje u ovoj ustavnosudskoj stvari:

Osporenom presudom Apelacionog suda u Beogradu Gž. 4045/13 od 4. jula 2013. godine potvrđena je ožalbena presuda Prvog osnovnog suda u Beogradu P. 73443/10 od 10. jula 2012. godine, ispravljena rešenjem tog suda od 19. marta 2013. godine, kojom je utvrđeno da je Đ. D. po osnovu sticanja u vanbračnoj zajednici sa tuženom, ovde podnositeljkom ustavne žalbe, suvlasnik sa ½ idealnog dela stana broj 9 koji se nalazi na drugom spratu stambene zgrade broj 92 u Ulici T. u Beogradu, što je tužena dužna priznati i trpeti da tužilac svoje pravo upiše u zemljišne knjige. Drugostepeni sud je u obrazloženju svoje odluke ponovio činjenično stanje utvrđeno u prvostepenom postupku: da parnične stranke žive neprekidno u vanbračnoj zajednici od 1980. godine; da je tužilac bio radnik RO „T. š.“ OOUR „Š.“, a da je tužena bila zaposlena u RO „O.“; da su njihove radne organizacije 1985. godine zaključile ugovor o udruživanju sredstva radi rešavanja stambenog pitanja parničnih stranaka, te da je u tom cilju OOUR „Š.“ donela odluku na osnovu koje je od radne organizacije „O.“ otkupila 16,5 m2 spornog stana; da je RO „O.“ 29. jula 1985. godine donela odluku, a zatim 31. oktobra iste godine i rešenje na osnovu kojih je predmetni stan dodeljen na trajno korišćenje tuženoj, pri čemu je u oba akta tužilac naveden kao član porodičnog domaćinstva tužene; da je tužilac od 13. februara 1984. godine imao prijavljeno prebivalište na adresi predmetnog stana, a da je u periodu od 27. decembra 1989. do 26. novembra 1993. godine imao prijavljeno prebivalište na adresi K. 21, a potom ponovo na adresi predmetnog stana; da je u ugovoru o korišćenju stana, koji je tužena 4. novembra 1985. godine zaključila sa Opštinskom zajednicom stanovanja S. g, navedeno da će nosilac stanarskog prava stan koristiti sa tužiocem kao članom domaćinstva; da je tužena ugovor o otkupu stana zaključila 25. maja 1992. godine i da je stan otkupljen zajedničkim sredstvima stranaka; da je rešenjem Prvog opštinskog suda u Beogradu R. 236/92 od 12. oktobra 1992. godine tužiocu utvrđeno stanarsko pravo na stanu koji se nalazi u K. 21, koji koristi sa sinom; da je ovaj stan otkupio tužiočev sin 2. oktobra 1993. godine i da u njemu živi sa svojom porodicom. Polazeći od toga da je u prvostepenom postupku pravilno utvrđeno da su parnične stranke po osnovu rada dobile stan radi rešavanja njihovog zajedničkog stambenog pitanja, udruživanjem sredstava organizacija u kojima su radile, zbog čega je u ugovoru o korišćenju stana kao član porodičnog domaćinstva tužene unet tužilac, i da je stan otkupljen zajedničkim sredstvima po beneficiranoj ceni u toku vanbračne zajednice koja traje od 1980. godine, drugostepeni sud je ocenio da je nižestepeni sud pravilno primenio odredbe člana 176. stav 2, člana 180. stav 2. i člana 191. Porodičnog zakona. Obrazlažući razloge zbog kojih je ocenio kao neosnovane žalbene navode tužene da je prvostepeni sud pogrešno primenio materijalno pravo izjednačavajući vanbračnu zajednicu sa bračnom, Apelacioni sud je naveo da saglasno Zakonu o stambenim odnosima, odnosno Zakonu o stanovanju i Porodičnom zakonu, sporni stan ulazi u režim zajedničke imovine vanbračnih drugova u situaciji kada su parnične stranke u vreme sticanja prava svojine na stanu bile u vanbračnoj zajednici, u zajedničkom porodičnom domaćinstvu, i kada je sporni stan dobijen za obe parnične stranke i otkupljen zajedničkim sredstvima. Drugostepeni sud je ocenio i kao neosnovane žalbene navode tužene da tokom dokaznog postupka nije utvrđeno da je vanbračna zajednica neprekidno trajala, pozivajući se ne samo na iskaze svedoka i iskaz tužioca, već i na žalbu tužene izjavljenu Stambenoj komisiji 1. avgusta 1980. godine u kojoj je tužena navela da je stambena komisija posetila njen stan u prisustvu njenog supruga, te da je nesumnjivo utvrdila da oni žive zajedno, zbog čega joj po tom osnovu pripada određeni broj bodova za dodelu stana i zbog čega traži da njen vanbračni suprug bude tretiran kao član njenog porodičnog domaćinstva. Takođe, Apelacioni sud je ocenio kao neosnovano ukazivanje tužene da je tužilac zloupotrebio pravo stičući svojinu na dva stana u društvenoj svojini jer je u prvostepenom postupku utvrđeno da je njegov sin otkupio stan u Knez Mihajlovoj 21. Ostale žalbene navode drugostepeni sud nije posebno obrazlagao.

4. Odredbama Ustava, na čiju se povredu podnositeljka u ustavnoj žalbi poziva, utvrđeno je: da svako ima pravo da nezavisan, nepristrasan i zakonom već ustanovljen sud, pravično i u razumnom roku, javno raspravi i odluči o njegovim pravima i obavezama, osnovanosti sumnje koja je bila razlog za pokretanje postupka, kao i o optužbama protiv njega (član 32. stav 1.); da se jemči mirno uživanje svojine i drugih imovinskih prava stečenih na osnovu zakona (član 58. stav 1.) .

Članom 191. Porodičnog zakona ( "Službeni glasnik RS", br. 18/05 i 72/11 ) je propisano da imovina koju su vanbračni partneri stekli radom u toku trajanja zajednice života u vanbračnoj zajednici predstavlja njihovu zajedničku imovinu i da se na imovinske odnose vanbračnih partnera shodno primenjuju odredbe ovog zakona o imovinskim odnosima supružnika.

Zakonom o stambenim odnosima ( "Službeni glasnik SRS", br. 9/85 - prečišćeni tekst, 18/85 i 11/88 ), koji je bio na snazi u vreme dodele i zaključenja ugovora o korišćenju spornog stana, bilo je propisano: da se korisnikom stana, u smislu ovog zakona smatraju nosilac stanarskog prava i članovi njegovog porodičnog domaćinstva koji zajedno sa njim stanuju, kao i lica koja su prestala da budu članovi tog domaćinstva a ostala su u istom stanu i da se č lanovima porodičnog domaćinstva, u smislu ovog zakona, smatraju bračni drug, deca rođena u braku, van braka, ili usvojena, pastorčad i unučad bez roditelja, roditelji ( otac, majka, očuh, maćeha i usvojilac), braća i sestre i lica koja je nosilac stanarskog prava dužan po zakonu da izdržava ili su ta lica dužna po zakonu da izdržavaju nosioca stanarskog prava, a koja zajedno sa njim stanuju (član 9. st. 1. i 2.) ; da davalac stana na korišćenje daje na korišćenje stanove u skladu sa samoupravnim opštim aktom, odnosno propisom o davanju stana na korišćenje i da se pri utvrđivanju merila iz stava 2. tačka 1. ovog člana uzimaju u obzir stambene prilike, radni doprinos i radni staž, koji treba da imaju pretežni uticaj na dobijanje stana, kao i materijalni položaj porodice, zdravstveno stanje, učešće u NOB, broj dece i ukupan broj članova porodičnog domaćinstva i druga merila koja su od značaja za dobijanje stana na korišćenje (član 35. st. 1. i 3.).

Članom 6. stav 1. Zakona o stambenim odnosima ("Službeni glasnik SRS" br. 12/90, 47/90 i 55/90 i "Službeni glasnik RS", br. 3/90 i 7/90), koji je bio na snazi u vreme otkupa spornog stana, bilo je propisano da nosilac stanarskog prava, zakupac stana i članovi njihovog porodičnog domaćinstva mogu u celini ili u idealnim delovima da kupe stan u društvenoj svojini koji koriste.

Članom 16. stav 2. Zakona o stanovanju ("Službeni glasnik RS", br. 50/92, 76/92, 84/92, 33/93, 53/93 i 67/93 ), koji je bio na snazi u vreme sticanja svojstva zakupca i otkupa stana u K. 21, bilo je propisano da je nosilac prava raspolaganja dužan da omogući otkup stana pod uslovima propisanim ovim zakonom i bračnom drugu i deci rođenoj u braku i van braka, usvojenoj i pastorčadi, koji zajedno sa nosiocem stanarskog prava stanuju u tom stanu, uz pismenu saglasnost nosioca stanarskog prava, s tim što se saglasnost može dati samo jednom licu.

5. Razmatrajući navode ustavne u delu u kom se ističe povreda prava na pravično suđenje zbog pogrešne primene materijalnog prava, Ustavni sud i ovom prilikom podseća na svoj stav da nije u njegovoj nadležnosti da u postupku po ustavnoj žalbi ocenjuje zakonitost odluka redovnih sudova i pravilnost njihovih pravnih zaključaka. Tumačenje i primena merodavnog prava u nadležnosti je redovnih sudova i nije predmet ustavnosudske ocene, pod uslovom da je način na koji sudovi tumače i primenjuju merodavno materijalno pravo u svakom konkretnom slučaju saglasan sa Ustavom sa aspekta zaštite zajemčenih ljudskih prava i sloboda. Dakle, Ustavni sud, prilikom razmatranja osnovanosti navoda o povredi prava na pravično suđenje kojima se dovodi u pitanje primena merodavnog materijalnog prava može jedino da ispita da li su pravni zaključci i razlozi za iste, navedeni u osporenom aktu, zasnovani na ustavnopravno prihvatljivom tumačenju i primeni merodavnog prava.

Ustavni sud konstatuje da se obrazloženje osporene presude zasniva na oceni suda da je tužilac, saglasno odredbama člana 176. stav 2, člana 180. stav 2. i člana 191. Porodičnog zakona i odredbama Zakona o stambenim odnosima, odnosno Zakona o stanovanju, stekao pravo svojine na ½ idealnog dela spornog stana po osnovu rada u toku trajanja vanbračne zajednice života sa podnositeljkom ustavne žalbe zbog toga što je predmetni stan dodeljeni oboma radi rešavanja stambene potrebe, udruživanjem sredstava organizacija u kojima su radili i što je otkupljen zajedničkim sredstvima za vreme trajanja te zajednice.

Prema odredbama čl. 171. i 191. Porodičnog zakona, osnovne činjenične pretpostavke za sticanje zajedničke imovine, kako u braku, tako i u vanbračnoj zajednici, jesu da se radi o imovini koja je stečena radom u toku trajanja zajednice života u braku, odnosno vanbračnoj zajednici. Zakon o stambenim odnosima iz 1990. godine ustanovio je pravo otkupa stanova u društvenoj svojini u korist određenog kruga lica - nosioca stanarskog prava i članova njegovog porodičnog domaćinstva (član 6. stav 1.), koji su navedeni u članu 15. stav 2, a među kojima se ne nalazi i vanbračni suprug, odnosno vanbračna supruga. Pravo na otkup stanova u društvenoj svojini uvedeno je s ciljem reforme dotadašnje stambene politike i otkupna cena stana nije bila tržišna, već zakonom propisana u pogledu elemenata na osnovu kojih je određivana i predstavljala je pogodnost za kupca kao titulara stanarskog prava. Upravo u skladu sa specifičnostima formiranja otkupne cene stanova u društvenoj svojini, ali i uslova i merila koji su uzimani u obzir prilikom davanja stana na korišćenje i sticanja svojstva nosioca stanarskog prava (ukupan broj članova porodičnog domaćinstva je posebno vrednovan prilikom dodele stana), je i dopuna pravnog shvatanja Građanskog odeljenja Vrhovnog suda Srbije od 22. maja 2001. godine, utvrđena na sednici od 1. aprila 2002. godine, prema kojoj izuzetno, stan dodeljen vanbračnom suprugu za vreme trajanja vanbračne zajednice ulazi u režim zajedničke imovine kada je vanbračni suprug u molbi za dodelu stana prijavio vanbračnu suprugu kao člana svog porodičnog domaćinstva i po tom osnovu stekao bodove koji su uticali na dodelu stana. Dakle, iz izloženog sledi da je pravno shvatanje Vrhovnog suda Srbije u pogledu uslova za sticanje zajedničke imovine na stanovima iz otkupa, zasnovano ne s obzirom na to da li je u pitanju bračna ili vanbračna zajednica, već s obzirom na specifične uslove dobijanja društvenih stanova na korišćenje i način njihovog otkupa.

Polazeći od navedenog, Ustavni sud je ocenio da je pravni zaključak suda o sticanju svojine na stanu iz otkupa u toku trajanja vanbračne zajednice zasnovan na ustavnopravno prihvatljivom tumačenju i primeni odredaba merodavnog materijalnog prava, kao i na ustanovljenom pravnom shvatanju Vrhovnog suda Srbije. Stoga se, u konkretnom slučaju, ne može govoriti o proizvoljnoj primeni materijalnog prava na štetu podnositeljke ustavne žalbe.

Prilikom donošenja ove ocene, Ustavni sud je imao u vidu i podnositeljkine navode da tužilac nije mogao da bude korisnik predmetnog stana jer je svojstvo nosioca stanarskog prava imao na drugom stanu, ali je našao da tužiočevo ponašanje, na koje ukazuje podnositeljka, nije moglo uticati na pravo koje mu je pravnosnažno utvrđeno osporenom presudom, budući da je u postupku pred redovnim sudovima utvrđeno da je tužilac stanarsko pravo na stanu u K. 21 stekao nakon dodele i otkupa spornog stana, a koja činjenica je morala da bude predmet ocene u sudskom u postupku u kome je, nakon stupanja na snagu Zakona o stanovanju, tužiocu utvrđeno pomenuto svojstvo na stanu u Ulici k. 21.

Razmatrajući navode podnositeljke o povredi prava na obrazloženu sudsku odluku kao elementa prava na pravično suđenje, Ustavni sud, pre svega, ukazuje na praksu Evropskog suda za ljudska prava prema kojoj domaći sudovi, pored diskrecionog prava u pogledu toga koje će argumente i dokaze prihvatiti u konkretnom slučaju, imaju i obavezu da svoje odluke obrazlože na taj način što će navesti jasne i razumljive razloge na kojima je ta odluka zasnovana, pri čemu mera u kojoj ova obaveza postoji zavisi od prirode odluke i ne podrazumeva obavezu sudova da u odlukama iznesu sve detalje i daju odgovore na sva postavljena pitanja i iznete argumente (videti presud e Kuznetsov i drugi protiv Rusije, od 11. januara 2007. godine, broj predstavke 184/02 i Ruiz Torija protiv Španije, od 9. decembra 1994. godine, broj predstavke 18390/91).

Primenjujući navedeno na konkretan slučaj, Ustavni sud je utvrdio da se iz obrazloženja osporene presude nedvosmisleno može utvrditi koje je sve okolnosti drugostepeni sud cenio i iz kojih razloga je izveo zaključak da su ispunjeni uslovi za usvajanje tužbenog zahteva, pri čemu podnositeljkina tvrdnja da drugostepeni sud nije razmatrao njene taksativno navedene žalbene razloge ne odgovara činjenicama. Naime, iz obrazloženj a osporene presu de viljivo je da je drugostepeni sud cenio podnositeljkine navode o pogrešnoj primeni materijalnog prava zbog izjednačavanja vanbračne zajednice sa brakom, te da se s tim u vezi pozvao ne samo na Porodični zakon već i na Zakon o stambenim odnosima i Zakon o stanovanju, kao i navode da vanbračna zajednica nije neprekidno trajala, pri čemu je, po nalaženju Ustavnog suda, drugostepeni sud za ocenu o neosnovanosti ovih navoda dao logične i dovoljno razumljive razloge. Nerazmatranje navoda o navođenju dva različita kućna broja u izreci prvostepene presude, ne može voditi zaključku da je podnositeljki povređeno pravo na obrazloženu sudsku odluku, budući da se radi o očiglednoj omašci u pisanju koja je mogla da se ispravi u svako doba.

Polazeći od prethodno iznetog, Ustavni sud je ocenio da nisu osnovani navodi ustavne žalbe o povredi prava na pravično suđenje i s tim u vezi posledičnoj povredi prava na imovinu. Stoga je Ustavni sud, saglasno odredbi člana 89. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu ("Službeni glasnik RS", br. 109/07, 99/11 i 18/13-Odluka US), ustavnu žalbu odbio u celini kao neosnovanu.

6. S obzirom na navedeno , Ustavni sud je, na osnovu odredaba člana 42b stav 1. tačka 1) i člana 45. tačka 9) Zakona o Ustavnom sudu, doneo Odluku kao u izreci.

PREDSEDNIK VEĆA

Vesna Ilić Prelić, s.r.

Odluka Ustavnog suda o zajedničkoj imovini stečenoj u vanbračnoj zajednici

Kratak pregled

Tekst originalne odluke

Slični dokumenti