Odluka Ustavnog suda o neosnovanosti žalbe zbog poništaja ugovora

Kratak pregled

Ustavni sud odbio je kao neosnovanu ustavnu žalbu izjavljenu zbog povrede prava na imovinu. Potvrđene su odluke redovnih sudova kojima su poništeni ugovori o adaptaciji i kupoprodaji nepokretnosti u društvenoj svojini, jer su zaključeni protivno prinudnim propisima.

Tekst originalne odluke

Republika Srbija
USTAVNI SUD
Už-823/2008
24.03.2010.
Beograd

Ustavni sud u sastavu: predsednik dr Bosa Nenadić i sudije dr Olivera Vučić, dr Marija Draškić, Vesna Ilić Prelić, Katarina Manojlović Andrić, dr Dragiša Slijepčević, dr Dragan Stojanović i Predrag Ćetković, u postupku po ustavnoj žalbi Duška Krsmanovića iz Valjeva, na osnovu člana 167. stav 4. u vezi člana 170. Ustava Republike Srbije, na sednici održanoj 24. marta 2010. godine, doneo je

O D L U K U

Odbija se kao neosnovana ustavna žalba Duška Krsmanovića izjavljena protiv presude Opštinskog suda u Valjevu P. 1855/04 od 28. februara 2006. godine, presude Okružnog suda u Valjevu Gž. 49/07 od 22. avgusta 2007. godine i presude Vrhovnog suda Srbije Rev. 2980/07 od 20. februara 2008. godine.

O b r a z l o ž e nj e

1. Duško Krsmanović iz Valjeva je 18. jula 2008. godine preko punomoćnika - advokata Radomira Spasojevića iz Valjeva, izjavio ustavnu žalbu protiv presude Opštinskog suda u Valjevu P. 1855/04 od 28. februara 2006. godine, presude Okružnog suda u Valjevu Gž. 49/07 od 22. avgusta 2007. godine i presude Vrhovnog suda Srbije Rev. 2980/07 od 20. februara 2008. godine, zbog povrede prava na imovinu zajemčenog odredbama člana 58. Ustava Republike Srbije.

Podnosilac ustavne žalbe je naveo da je sa Preduzećem za turizam i ugostiteljstvo „Divčibare-turist“ d.o.o. iz Valjeva zaključio ugovor o zajedničkoj adaptaciji i dogradnji objekta – vikend kuće broj 27 koji se nalazi na Divčibarama, ali da su sudovi pogrešno zaključili da je navedeni ugovor prividan ugovor, kao i da sporni objekat predstavlja nepokretnost u društvenoj svojini, iako ovaj objekat nije bio u svojini društvenog preduzeća, već društva sa ograničenom odgovornošću. Dalje je navedeno da je pogrešan stav sudova da je predmetnim ugovorom izvršeno otuđenje nepokretnosti, jer se tim ugovorom ne vrši prenos svojine, već se na osnovu ulaganja povećava vrednost predmeta ugovora i na osnovu vrednosti ulaganja postaje suvlasnik na predmetnom objektu. Podnosilac ustavne žalbe je predložio da Ustavni sud utvrdi povredu njegovog prava na imovinu.

2. Saglasno članu 170. Ustava Republike Srbije, ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava i slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu.

U toku postupka pružanja ustavnosudske zaštite, povodom ispitivanja osnovanosti ustavne žalbe u granicama zahteva istaknutog u njoj, Ustavni sud utvrđuje da li je u postupku odlučivanja o pravima i obavezama podnosioca ustavne žalbe povređeno ili uskraćeno njegovo Ustavom zajemčeno pravo ili sloboda.

3. Razmatrajući ustavnu žalbu izjavljenu protiv osporenih akata, Ustavni sud je izvršio uvid u dokumentaciju priloženu uz ustavnu žalbu i utvrdio sledeće činjenice i okolnosti od značaja za odlučivanje u ovoj ustavnopravnoj stvari:

Osporenom presudom Opštinskog suda u Valjevu P. 1855/05 od 28. februara 2006. godine usvojen je tužbeni zahtev Republike Srbije i utvrđeno je da je ništav ugovor o zajedničkoj adaptaciji i dogradnji Ov. 2198/97 od 19. juna 1997. godine i ugovor o kupoprodaji nepokretnosti Ov. II 209/2000 od 20. juna 2000. godine, zaključen između pravnog prethodnika prvotuženog, Preduzeća za turizam i ugostiteljstvo „Divčibare-turist“ d.o.o. iz Valjeva i drugotuženog, ovde podnosioca ustavne žalbe.

Postupajući po žalbi drugotuženog, Okružni sud u Valjevu je doneo osporenu presudu Gž. 49/07 od 22. avgusta 2007. godine kojom je odbio kao neosnovanu žalbu i potvrdio presudu Opštinskog suda u Valjevu P. 1855/05 od 28. februara 2006. godine.

Vrhovni sud Srbije, postupajući po reviziji drugotuženog, na sednici održanoj 20. februara 2008. godine doneo je osporenu presudu Rev. 2980/07, kojom je odbio kao neosnovanu reviziju izjavljenu protiv presude Okružnog suda u Valjevu Gž. 49/07 od 22. avgusta 2007. godine. U obrazloženju revizijske presude je navedeno da je u pravnosnažno završenom postupku utvrđeno da je ugovorom o prenosu sredstava bez naknade, zaključenom 29. septembra 1986. godine, Radna organizacije za razvoj turizma "Divčibare" iz Valjeva prenela bez naknade Turističkom savezu opštine Valjevo, kao društvenoj organizaciji za unapređenje turizma na području opštine Valjevo, osnovna sredstva, među kojima su bile i 24 zidane kamp kuće. Turistički savez opštine Valjevo je osnovao Preduzeće za turizam i ugostiteljstvo "Divčibare turist" d.o.o. iz Valjeva, kao društvo sa ograničenom odgovornošću u društvenoj svojini. Turistički savez opštine Valjevo je Preduzeću za turizam i ugostiteljstvo "Divčibare turist" d.o.o. iz Valjeva ugovorom o prenosu osnovnih sredstava u društvenoj svojini bez naknade, koji je zaključen 17. februara 1992. godine, preneo osnovna sredstva, između ostalog i 24 zidane kamp kuće. Preduzeće "Divčibare turist" d.o.o, kao pravni prethodnih prvotuženog Javnog preduzeća "Valjevo-turist", i drugotuženi – ovde podnosilac ustavne žalbe, zaključili su ugovor o zajedničkoj adaptaciji i dogradnji, koji je overen pred Opštinskim sudom u Valjevu pod brojem Ov. 2198/97 od 19. juna 1997. godine. Ugovarači su navedenim ugovorom saglasno konstatovali da se radi o adaptaciji i dogradnji postojećeg prizemnog objekta - vikend kuće broj 27, koji se sastoji od tri prostorije površine oko 65 m2, bez ugrađenih instalacija, vode i kanalizacije, bez kupatila, sa oštećenom krovnom konstrukcijom i dotrajalim krovnim pokrivačem, izgrađenog 1959. godine, čija knjigovodstvena vrednost u trenutku zaključenja ugovora iznosi 10.000 dinara; da je za adaptaciju i dogradnju predmetnog objekta, nakon izvedenih svih potrebnih radova po premeru i predračunu, potrebno utrošiti 72.000 dinara; da su ugovarači opredelili svoje udele u adaptiranoj i dograđenoj vikend kući, i to tako da pravnom prethodniku prvotuženog po osnovu njegovog uloga pripadne u svojinu 1/7 dela, a drugotuženom (podnosiocu ustavne žalbe) po osnovu njegovog uloga 6/7 dela predmetne vikend kuće, kao i pravo korišćenja katastarske parcele broj 593/5 KO Divčibare. Dalje je istaknuto da su 20. juna 2000. godine pravni prethodnik prvotuženog i drugotuženi zaključili ugovor o kupoprodaji nepokretnosti koji je overen pred Opštinskim sudom u Valjevu pod brojem Ov. II 209/2000, kojim je utvrđeno da je pravni prethodnik prvotuženog suvlasnik sa 1/7 dela, a drugotuženi sa 6/7 dela na vikend kući broj 27 na Divčibarama, na katastarskoj parceli broj 593/5 KO Divčibare i da su ugovorne strane saglasne da pravni prethodnik prvotuženog proda drugotuženom suvlasnički udeo od 1/7 i to po tržišnoj ceni utvrđenoj od nadležnog poreskog organa, te da će kupoprodajna cena biti isplaćena u roku od deset dana u celosti i da se na osnovu ugovora i priznanice o uplati ugovorene kupoprodajne cene drugotuženi može uknjižiti u javnim knjigama kao vlasnik nepokretnosti – vikend kuće na katastarskoj parceli broj 593/5 KO Divčibare u celosti. Po rešenju Republičkog geodetskog zavoda od 22. septembra 1997. godine dozvoljeno je provođenje promene u katastarskom operatu i kao korisnik navedene parcele i kuće upisan je drugotuženi sa 6/7 dela, a prvotuženi sa 1/7 dela, a nakon zaključenja ugovora o kupoprodaji od 20. juna 2000. godine, drugotuženi je upisan kao korisnik sa udelom od 1/1 na katastarskoj parceli broj 593/5 KO Divčibare i kući postojećoj na toj parceli, a parcela se vodi kao državna svojina. U obrazloženju se još ističe da Vrhovni sud nalazi da su nižestepeni sudovi pravilno primenili materijalno pravo kada su usvojili tužbeni zahtev tužioca, a da je, s obzirom na utvrđeno činjenično stanje, predmetni ugovor o adaptaciji i dogradnji imao za cilj da se predmetna nepokretnost – vikend kuća broj 27, koja se u momentu zaključenja ugovora nalazila u režimu društvene svojine, otuđi iz društvene svojine. Po oceni Vrhovnog suda, zaključenje predmetnog ugovora predstavljalo je pravni osnov za otuđenje nepokretnosti iz društvene svojine mimo zakonskih uslova predviđenih u članu 14. stav 1. Zakona o prometu nepokretnosti, te je navedeni ugovor ništav, jer je protivan prinudnim propisima, kako je to i predviđeno odredbom člana 14. stav 3. istog Zakona. Najzad, po mišljenju Vrhovnog suda, u konkretnom slučaju tuženi su zajedničkim sredstvima vršili adaptaciju i dogradnju objekta koji je bio u režimu društvene svojine i na osnovu ulaganja u adaptaciju i dogradnju izvršili promenu oblika svojine predmetne nepokretnosti mimo zakonskih uslova. Takođe je istaknuto da je ugovorom zaključenim 20. juna 2000. godine izvršeno otuđenje preostalog 1/7 dela predmetne nepokretnosti iz društvene svojine neposrednom pogodbom, što je učinjeno mimo zakonskih uslova predviđenih u članu 15. stav 1. Zakona o prometu nepokretnosti iz 1981. godine i člana 14. stav 3. Zakona o prometu nepokretnosti iz 1998. godine. Navedeni ugovori su ništavi, jer su protivni prinudnim propisima, kako je predviđeno članom 103. Zakona o obligacionim odnosima, kao i odredbama člana 15. stav 2. Zakona o prometu nepokretnosti iz 1981. godine i člana 14. stav 3. Zakona o prometu nepokretnosti iz 1998. godine, kojima je propisana sankcija ništavosti za ugovore o otuđenju nepokretnosti iz društvene svojine koji su zaključeni suprotno uslovima propisanim odredbama člana 15. stav 1. i člana 14. stav 1. navedenih Zakona o prometu nepokretnosti.

4. Podnosilac ustavne žalbe smatra da je osporenim presudama povređeno njegovo pravo na imovinu, zajemčeno odredbama člana 58. Ustava.

Odredbama člana 58. Ustava jemči se mirno uživanje svojine i drugih imovinskih prava stečenih na osnovu zakona (stav 1.) i utvrđuje se da pravo svojine može biti oduzeto ili ograničeno samo u javnom interesu utvrđenom na osnovu zakona, uz naknadu koja ne može biti niža od tržišne (stav 2.), kao i da se zakonom može ograničiti način korišćenja imovine (stav 3.).

Zakonom o obligacionim odnosima ("Službeni list SFRJ", br. 29/78, 39/85, 45/89 i 57/89 i "Službeni list SRJ", br. 31/93, 22/99, 23/99, 35/99 i 44/99) propisano je: da je ugovor koji je protivan prinudnim propisima, javnom poretku ili dobrim običajima ništav ako cilj povređenog pravila ne upućuje na neku drugu sankciju ili ako zakon u određenom slučaju ne propisuje što drugo (član 103. stav 1.); da na ništavost sud pazi po službenoj dužnosti i na nju se može pozivati svako zainteresovano lice, a pravo da zahteva utvrđenje ništavosti ima i javni tužilac (član 109.).

Odredbama člana 15. Zakona o prometu nepokretnosti ("Službeni glasnik SRS", br. 43/81, 24/85, 28/87, 6/89, 30/89 i 40/89 i "Službeni glasnik RS", br. 53/93, 67/93 i 48/94) bilo je propisano: da se otuđenje nepokretnosti iz društvene svojine prodajom, vrši javnim nadmetanjem, odnosno pribavljanjem pismenih ponuda, da se otuđenje nepokretnosti vrši neposrednom pogodbom samo kada se otuđenje nije moglo postići putem javnog nadmetanja, odnosno kada je putem stavljanja pismenih ponuda ostalo bezuspešno (stav 1.), kao i da je ništav ugovor o otuđenju nepokretnosti iz društvene svojine zaključen protivno odredbi stava 1. ovog člana (stav 2.).

Zakon o prometu nepokretnosti ("Službeni glasnik RS", broj 42/98) u članu 14. propisuje: da se otuđenje nepokretnosti iz državne ili društvene svojine vrši javnim nadmetanjem ili prikupljanjem pismenih ponuda (stav 1.); da se otuđenje nepokretnosti iz stava 1. ovog člana vrši neposrednom pogodbom samo kad se otuđenje nije moglo postići javnim nadmetanjem, odnosno kad je putem pribavljanja pismenih ponuda ostalo bezuspešno, ako posebnim zakonom nije drugačije određeno (stav 2.); da je ugovor o otuđenju nepokretnosti iz državne i društvene svojine zaključen protivno odredbama st. 1. i 2. ovog člana ništav (stav 3.).

Zakonom o osnovama svojinskopravnih odnosa ("Službeni list SFRJ", br. 6/80 i 36/90, "Službeni list SRJ", broj 29/96 i "Službeni glasnik RS", broj 115/05) propisano je da se pravo svojine stiče se po samom zakonu, na osnovu pravnog posla i nasleđivanjem, kao i odlukom državnog organa, na način i pod uslovima određenim zakonom (član 20.).

5. Polazeći od utvrđenih činjenica i okolnosti u ovom predmetu, a odlučujući u granicama zahteva postavljenog u ustavnoj žalbi, Ustavni sud je ocenio da se osporene presude zasnivaju na ustavnopravno prihvatljivom tumačenju i primeni relevantnog materijalnog prava na utvrđeno činjenično stanje. Navodi podnosioca ustavne žalbe da mu je povređeno pravo na imovinu zbog toga što je utvrđeno da je ništav ugovor o zajedničkoj adaptaciji i dogradnji koji je zaključio sa Preduzećem za turizam i ugostiteljstvo "Divčibare-turist" d.o.o, te da predmet tog ugovora nije bio sticanje svojine, već povećavanje vrednosti predmeta dogradnje i adaptacije, kao i zbog utvrđenja ništavosti ugovora o kupoprodaji nepokretnosti koji je overen pred Opštinskim sudom u Valjevu pod brojem Ov. II 209/2000 od 20. juna 2000. godine, nisu prihvatljivi sa ustavnopravnog stanovišta. Upravo suprotno tome, predmetni ugovor o dogradnji i adaptaciji zaista predstavlja prikriveni pravni osnov za otuđenje nepokretnosti iz društvene svojine i sticanje prava svojine sa udelom od 6/7 na ime podnosioca ustavne žalbe. Razlog zbog koga podnosilac ustavne žalbe u konkretnom slučaju nije stekao pravo svojine na nepokretnosti koja je bila predmet dogradnje i adaptacije, jeste u tome što je osporenim sudskim odlukama takvo sticanje ocenjeno kao protivpravno, odnosno kao suprotno imperativnoj odredbi člana 14. stav 1. Zakona o prometu nepokretnosti. Pored toga, ugovorom o kupoprodaji nepokretnosti zaključenim 20. juna 2000. godine izvršeno je otuđenje preostalog 1/7 dela predmetne nepokretnosti iz društvene svojine neposrednom pogodbom, što je u suprotnosti sa uslovima predviđenim u članu 14. stav 3. Zakona o prometu nepokretnosti iz 1998. godine. Po oceni Ustavnog suda, osporene presude u kojima je utvrđena ništavost spornih ugovora donete su u postupku koji je sproveden u skladu sa zakonskim odredbama. U osporenim presudama sudovi su obrazložili svoja pravna stanovišta zauzeta u ovoj pravnoj stvari, tako da se ne može smatrati da su ta stanovišta posledica proizvoljnog tumačenja i neprihvatljive primene merodavnog materijalnog prava. Imajući to u vidu, Ustavni sud je zaključio da pravo na imovinu podnosioca ustavne žalbe nije moglo biti povređeno, budući da se članom 58. Ustava jemči mirno uživanje svojine i drugih imovinskih prava samo ako su ona stečena na osnovu zakona. Evropski sud za ljudska prava je, takođe, u više navrata izneo stav da se delokrug člana 1. Protokola 1 uz Evropsku konvenciju za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda primenjuje samo na postojeću imovinu i "ne garantuje pravo na sticanje imovine" (videti presudu Evropskog suda za ljudska prava u predmetu Marckx vѕ. Belgium od 13. juna 1979. godine, stav 63.), te da svaki podnosilac predstavke mora biti u stanju da dokaže postojanje prava na imovinu u pitanju, kako bi bio žrtva povrede Konvencije (videti presudu Evropskog suda u slučaju Agrotexim and Others vѕ. Greece od 26. septembra 1995. godine, stav 59.).

Ustavni sud je, takođe, imao u vidu i činjenicu da je podnosilac ulagao određena novčana sredstva u predmetnu nepokretnost, te da je u tom smislu došlo do umanjenja njegove imovine. Međutim, navedena okolnost u konkretnom slučaju ne sprečava podnosioca da u posebnoj parnici zahteva povraćaj uloženih sredstava po osnovu pravnog instituta neosnovanog obogaćenja.

S obzirom na izneto, polazeći od sadržine prava na imovinu garantovanog članom 58. Ustava, a imajući u vidu način na koji se stiče svojina u smislu člana 20. Zakona o osnovama svojinskopravnih odnosa i utvrđenu ništavost predmetnog ugovora kao pravnog osnova sticanja svojine, Ustavni sud je ocenio da osporenim presudama nije došlo do povrede navedenog ustavnog prava podnosioca, zbog čega je ustavnu žalbu odbio kao neosnovanu, saglasno odredbi člana 89. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu (”Službeni glasnik RS”, broj 109/07).

6. Na osnovu iznetog i odredbe člana 45. tačka 9) Zakona o Ustavnom sudu, Ustavni sud je odlučio kao u izreci.

PREDSEDNIK

USTAVNOG SUDA

dr Bosa Nenadić

Odluka Ustavnog suda o neosnovanosti žalbe zbog poništaja ugovora

Kratak pregled

Tekst originalne odluke

Slični dokumenti