VKS o naknadi štete zbog neosnovano oduzete robe od strane carine

Kratak pregled

Vrhovni kasacioni sud odbio je reviziju tužioca, potvrđujući odluku o delimičnoj naknadi štete za robu koju je carina neosnovano oduzela. Utvrđeno je da tužilac nema pravo na izmaklu dobit jer je protiv njega vođen prekršajni postupak.

Tekst originalne odluke

Ustavni sud, Veliko veće, u sastavu: predsednik Suda Vesna Ilić Prelić, predsednik Veća i sudije dr Dragiša B. Slijepčević, dr Marija Draškić, dr Agneš Kartag Odri, Predrag Ćetković, Sabahudin Tahirović, dr Dragan Stojanović i mr Milan Marković, članovi Veća, u postupku po ustavnoj žalbi Preduzeća za proizvodnju, promet i usluge "M." d.o.o. iz Beograda, na osnovu člana 167. stav 4. u vezi člana 170. Ustava Republike Srbije, na sednici Veća održanoj 11. jula 2014. godine, doneo je

O D L U K U

Odbija se kao neosnovana ustavna žalba Preduzeća za proizvodnju, promet i usluge " M. " d.o.o. izjavljena protiv presuda Vrhovnog kasacionog suda Rev. 3260/10 od 24. novembra 2010. godine i Okružnog suda u Beogradu Gž. 9599/07 od 2. jula 2009. godine.

O b r a z l o ž e nj e

1. Preduzeće za proizvodnju, promet i usluge "M. " d.o.o. iz B . je 22. februara 2011. godine, preko punomoćnika M. C, advokata iz B, podnelo Ustavnom sudu ustavnu žalbu protiv presuda Vrhovnog kasacionog suda Rev. 3260/10 od 24. novembra 2010. godine i Okružnog suda u Beogradu Gž. 9599/07 od 2. jula 2009. godine, zbog povrede prava na pravično suđenje i prava na jednaku zaštitu prava, zajemčenih odredbama člana 32. stav 1. i člana 36. stav 1. Ustava.

U ustavnoj žalbi je, između ostalog, navedeno: da Okružni sud u Beogradu i Vrhovni kasacioni sud nisu obrazložili kako su došli do iznosa od 1.734.668 dinara, odnosno kako su valutu u nemačkim markama pretvorili u valutu evro i po kom kursu; da je pogrešan stav revizijskog suda po kome tužena nije odgovorna za izgubljenu dobit, zbog činjenice da je protiv podnosioca i njegovog zakonskog zastupnika vođen postupak za carinski prekršaj koji je obustavljen; da revizijski sud nije imao u vidu rešenje Saveznog veća za prekršaje kojim je utvrđeno da podnosilac nije učinio nikakav carinski prekršaj i carini naloženo da podnosiocu vrati patike koje je legalno uvezao radi prodaje u okviru svoje delatnosti; da su na opisani način povređene odredbe člana 369. stav 2. Zakona o parničnom postupku i čl. 154, 172, 185. i 189. Zakona o obligacionim odnosima na štetu podnosioca.

Predloženo je da Ustavni sud usvoji ustavnu žalbu, utvrdi da su u postupcima pred Okružnim sudom u Beogradu i Vrhovnim kasacionim sudom povređena prava podnosioca na pravično suđenje i na jednaku zaštitu prava, te podnosiocu prizna pravo na naknadu nematerijalne štete u iznosu od 10.000.000 dinara.

2. Saglasno odredbi člana 170. Ustava Republike Srbije, ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava i slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu.

U toku postupka pružanja ustavnosudske zaštite, povodom ispitivanja osnovanosti ustavne žalbe u granicama zahteva istaknutog u njoj, Ustavni sud utvrđuje da li je u postupku odlučivanja o pravima i obavezama podnosioca ustavne žalbe povređeno ili uskraćeno njegovo Ustavom zajemčeno pravo ili sloboda.

3. Ustavni sud je u sprovedenom postupku, na osnovu izvršenog uvida u osporene presude i dokumentaciju priloženu uz ustavnu žalbu, utvrdio sledeće činjenice i okolnosti od značaja za odlučivanje u ovoj ustavnosudskoj stvari:

Presudom Prvog opštinskog suda u Beogradu P. 6477/06 od 24. januara 2007. godine usvojen je tužbeni zahtev tužioca Preduzeća za proizvodnju, promet i usluge "M. " d.o.o. iz B, ovde podnosioca ustavne žalbe, te je tužena Republika Srbija – Uprava carina – Carinarnica Beograd obavezana da tužiocu, na ime naknade materijalne štete, isplati iznos od 3.963.292 dinara po osnovu obične štete i iznos od 1.546.536 dinara po osnovu izmakle dobiti, sa zateznom kamatom na oba iznosa počev od 4. septembra 2002. godine, kao dana obavljenog veštačenja, do konačne isplate. U obrazloženju prvostepene presude se, između ostalog, navodi: da je iz rešenja Saveznog veća za prekršaje od 31. avgusta 1998. godine utvrđeno da je tuženoj naloženo da tužiocu vrati 1.833 pari patika marke "Adidas", sa obrazloženjem da vlasnik robe kome nije dokazana nijedna protivpravna radnja, niti postoje dokazi koji bi ukazivali na to da je na bilo koji način doprineo eventualnom izvršenju prekršajne radnje od strane drugog lica, ne može snositi pravno negativne posledice koje u bitnom najviše pogađaju njega kao vlasnika robe; da je iz rešenja Carinarnice Beograd od 23. marta 2001. godine utvrđeno da je protiv tužioca i njegovog odgovornog lica obustavljen prekršajni postupak koji je vođen zbog osnovane sumnje da su izvršili prekršaj iz člana 188. stav 1. tačka 1) Carinskog zakona; da je iz molbe tužioca od 14. decembra 2000. godine utvrđeno da je tužilac, zbog činjenice da oduzeta roba više ne postoji, predložio tuženoj da mu se vrati srodna roba iste količine, kvaliteta i vrednosti kojom carinska služba raspolaže, orijentaciono određene vrednosti od 104.149 DEM; da je iz nalaza i mišljenja veštaka ekonomsko-finansijske struke utvrđeno da stvarna šteta koju je tužilac pretrpeo usled neosnovanog oduzimanja robe iznosi 3.963.292 dinara, te da izgubljena dobit dostiže sumu od 1.546.536 dinara; da je veštačenje visine štete na dan zaključenja rasprave, kako je to naložio Okružni sud u Beogradu, nepotrebno, s obzirom na to da je ista utvrđena u odnosu na period kada je nastala, odnosno kada je tužilac, saglasno tadašnjim tržišnim uslovima, trpeo štetu zbog neosnovanog oduzimanja robe; da je nemoguće utvrditi kolika je bila tržišna cena oduzetih patika, s obzirom na to da takvih patika, usled proteka vremena, nema više na tržištu.

Postupajući po žalbi tužene, Okružni sud u Beogradu je doneo osporenu presudu Gž. 9599/07 od 2. jula 2009. godine, kojom je žalbu delimično usvojio i presudu Prvog opštinskog suda u Beogradu P. 6477/06 od 24. januara 2007. godine preinačio utoliko što je tuženu obavezao da tužiocu na ime stvarne štete isplati iznos od 1.734.668 dinara, sa zateznom kamatom od 24. januara 2007. godine do konačne isplate, dok je deo tužbenog zahteva tužioca na ime stvarne štete za iznos preko dosuđenog do traženog iznosa od 3.963.292 dinara, kao i na ime izmakle dobiti u iznosu od 1.546.530 dinara, sa zateznom kamatom na oba iznosa počev od 4. septembra 2002. godine do konačne isplate odbio kao neosnovan. U obrazloženju osporene drugostepene presude se, pored ostalog, navodi: da se odluka prvostepenog suda ne može prihvatiti, jer je zasnovana na pogrešnoj primeni materijalnog prava; da iz stanja u spisima proizlazi da je tužena 1.833 pari oduzetih patika u međuvremenu otuđila, te da nije u mogućnosti da iste vrati tužiocu na osnovu pravnosnažnog rešenja Carinarnice Beograd od 23. marta 2001. godine; da se metodologija na osnovu koje je prvostepeni sud utvrdio visinu stvarne štete za tužioca (velikoprodajna cena patika, uz odbitak neplaćenih iznosa carine i drugih dažbina, što na dan 9. avgust 1994. godine predstavlja iznos od 45.573 dinara, na koji je obračunata zatezna kamata za period do 1. septembra 2002. godine) ne može prihvatiti, s obzirom na to da se visina štete utvrđuje prema cenama u vreme donošenja sudske odluke, i to cene ino-dobavljača koje je tužilac platio, prema ino-fakturi koja se nalazi u spisima; da je uvoz takve robe, po pravilu, motivisan nižom uvoznom cenom od cene domaćeg proizvođača, zbog čega se gubitak u imovini tužioca može utvrđivati samo preko cene koju je on platio ino-partneru, odnosno cene koju je bio dužan da plati u vreme presuđenja; da je imovina tužioca, po nalaženju Okružnog suda, umanjena za iznos od 42.456 DEM, koliko je tužilac platio ino-dobavljaču za 1.833 pari patika, na koji bi tužiocu pripadala domicilna kamata od dana oduzimanja robe, odnosno iznos prema cenama ino-dobavljača u vreme presuđenja, u kom slučaju bi tužiocu sledovala kamata od tog momenta; da iz stanja u spisima proizlazi da na tržištu predmetne robe više nema, iz kog razloga se visina stvarne štete ima utvrditi prema cenama ino-dobavljača koje je tužilac platio, a to je iznos od 42.456 DEM, o kome se izjasnio i veštak na ročištu održanom 2. jula 2009. godine; da je Okružni sud, imajući u vidu da je tužbeni zahtev opredeljen u dinarima, a ne u stranoj valuti, saglasno odredbi člana 189. stav 2. Zakona o obligacionim odnosima, u vezi čl. 154. i 185, člana 189. stav 1. i člana 279. stav 1. istog zakona, delimično preinačio prvostepenu presudu, tako što je tuženu obavezao na isplatu iznosa od 1.734.668 dinara, što predstavlja dinarsku protivvrednost iznosa od 24.683,35 evra, koliko je na dan 24. januara 2007. godine iznosila suma od 42.456 DEM, imajući u vidu odnos te dve valute prema kursnoj listi na taj dan, sa zateznom kamatom od dana donošenja prvostepene presude; da je nepravilan i zaključak prvostepenog suda da je tužena u obavezi da tužiocu naknadi i materijalnu štetu u vidu izgubljene dobiti, jer takve odgovornosti nema, iz razloga što je protiv tužioca i njegovog zakonskog zastupnika vođen prekršajni postupak, u skladu sa odredbama Carinskog zakona, koji postupak je okončan obustavom zbog nastupanja zastarelosti, a što ne predstavlja nepravilan ili nezakonit rad službenog lica, odnosno državnog organa; da imajući u vidu da tužiocu nije mogla biti vraćena roba po rešenju od 23. marta 2001. godine, s obzirom na to da je u međuvremenu otuđena, tužena je u obavezi da tužiocu naknadi pretrpljenu stvarnu štetu, ali ne i štetu u vidu izmakle dobiti.

U postupku po reviziji tužioca, Vrhovni kasacioni sud je doneo osporenu presudu Rev. 3260/10 od 24. novembra 2010. godine kojom je revizija odbijena kao neosnovana. U obrazloženju osporene revizijske presude se, između ostalog, navodi: da je, u konkretnom slučaju, tužilac za 1.833 pari oduzetih patika platio ino-dobavljaču iznos od 42.456 DEM, o čemu je izdata faktura; da je u nemogućnosti da vrati oduzete patike tužiocu, tužena u obavezi da mu naknadi materijalnu štetu u visini cene koju je tužilac za tu robu platio; da iznos od 42.456 DEM predstavlja iznos od 21.683,35 evra, koji prema važećoj kursnoj listi na dan prvostepenog presuđenja iznosi 1.734.668 dinara; da tako utvrđen iznos predstavlja stvarnu štetu koju je tužilac pretrpeo oduzimanjem navedene količine patika; da na taj iznos tužiocu, saglasno odredbi člana 279. stav 1. Zakona o obligacionim odnosima, pripada i zatezna kamata od dana donošenja prvostepene presude do isplate; da je, s tim u vezi, materijalno pravo (odredbe čl. 154. i 185. i člana 189. st. 1. i 2. Zakona o obligacionim odnosima) pravilno primenjeno; da je pravilan zaključak drugostepenog suda da u vezi tužbenog zahteva za naknadu materijalne štete u vidu izmakle koristi nisu ispunjeni uslovi za primenu odredbe člana 172. Zakona o obligacionim odnosima; da je posle oduzimanja predmetne robe protiv tužioca i njegovog odgovornog lica vođen prekršajni postupak u skladu sa odredbama Carinskog zakona; da je taj postupak obustavljen zbog nastupanja apsolutne zastarelosti; da ta činjenica, sama po sebi, ne predstavlja nepravilan ili nezakonit rad državnih organa, a time i osnov za naknadu materijalne štete u vidu izmakle koristi, saglasno odredbama člana 189. st. 1. i 3. Zakona o obligacionim odnosima.

4. Odredbama Ustava, na čiju povredu se ukazuje u ustavnoj žalbi, utvrđeno je: da svako ima pravo da nezavisan, nepristrasan i zakonom već ustanovljen sud, pravično i u razumnom roku, javno raspravi i odluči o njegovim pravima i obavezama, osnovanosti sumnje koja je bila razlog za pokretanje postupka, kao i o optužbama protiv njega (član 32. stav 1.); da se jemči jednaka zaštita prava pred sudovima i drugim državnim organima, imaocima javnih ovlašćenja i organima autonomne pokrajine i jedinica lokalne samouprave (član 36. stav 1.).

Odredbama Zakona o obligacionim odnosima ("Službeni list SFRJ", br. 29/78, 39/85, 45/89 i 57/89 i "Službeni list SRJ", br. 31/93, (22/99, 23/99, 35/99 i 44/99)) (u daljem tekstu: ZOO), koje su od značaja za konkretan spor, propisano je: da ko drugome prouzrokuje štetu dužan je naknaditi je, ukoliko ne dokaže da je šteta nastala bez njegove krivice (član 154. stav 1.); da pravno lice odgovara za štetu koju njegov organ prouzrokuje trećem licu u vršenju ili u vezi sa vršenjem svojih funkcija (član 172. stav 1.); da je odgovorno lice dužno uspostaviti stanje koje je bilo pre nego što je šteta nastala, da kad uspostavljanje ranijeg stanja nije moguće, ili kad sud smatra da nije nužno da to učini odgovorno lice, sud će odrediti da ono isplati oštećeniku odgovarajuću svotu novca na ime naknade štete (član 185. st. 1. i 3.); da se obaveza naknade štete smatra dospelom od trenutka nastanka štete (član 186.); da oštećenik ima pravo kako na naknadu obične štete, tako i na naknadu izmakle koristi, da se visina naknade štete određuje prema cenama u vreme donošenja sudske odluke, izuzev slučaja kad zakon naređuje što drugo, da se pri oceni visine izmakle koristi uzima u obzir dobitak koji se mogao osnovano očekivati prema redovnom toku stvari ili prema posebnim okolnostima, a čije je ostvarenje sprečeno štetnikovom radnjom ili propuštanjem (član 189. st. 1-3.); da dužnik koji zadocni sa ispunjenjem novčane obaveze duguje, pored glavnice, i zateznu kamatu po stopi utvrđenoj saveznim zakonom (član 277. stav 1.).

5. Ocenjujući navode o povredi prava na pravično suđenje iz člana 32. stav 1. Ustava, Ustavni sud je, polazeći od utvrđenih činjenica konkretnog slučaja i ustavnopravnih razloga iznetih u ustavnoj žalbi, konstatovao da podnosilac, u suštini, ustavnom žalbom ukazuje da su drugostepeni i revizijski sud proizvoljno primenili merodavno materijalno pravo, pre svega, odgovarajuće odredbe Zakona o obligacionim odnosima, te da u osporenim presudama nedostaje obrazloženje o tome kako su sudovi utvrdili visinu stvarne štete koja je tužiocu pričinjena nevraćanjem predmetne robe (1.833 pari patika).

Stoga, Ustavni sud smatra da, prilikom ocene osnovanosti navoda o povredi prava na pravično suđenje, zapravo treba sagledati sprovedeni parnični postupak kao jedinstvenu celinu i oceniti da li je on bio vođen na način koji je podnosiocu osigurao pravo na pravično suđenje garantovano članom 32. stav 1. Ustava, odnosno da li je primena procesnog i/ili materijalnog prava bila proizvoljna ili arbitrerna, čime bi ukazala na očiglednu nepravičnost u postupanju redovnih sudova, a na štetu podnosioca ustavne žalbe.

Ocenjujući da li je u predmetnom parničnom postupku došlo do proizvoljne primene materijalnog prava na štetu podnosioca ustavne žalbe, Ustavni sud je konstatovao da su Okružni sud u Beogradu i Vrhovni kasacioni sud stali na stanovište da visina obične štete, koju je podnosilac pretrpeo zbog nemogućnosti tužene da mu vrati predmetnu robu, ne može biti veća od iznosa koji je tužilac za tu robu platio inostranom dobavljaču (prodavcu), polazeći od toga da nije bilo uslova da se vrednost robe, saglasno odredbi člana 189. stav 2. ZOO, utvrdi prema cenama u vreme donošenja sudske odluke, jer takva roba više ne postoji na tržištu. Ustavni sud dalje konstatuje da su sudovi iznos u nemačkim markama koji je podnosilac platio inostranom dobavljaču konvertovali u iznos u evrima, prema ustaljenom paritetnom kursu, koji približno iznosi 1:2. Ustavni sud smatra da je opštepoznata činjenica postojanja ustaljenog odnosa dve valute (nemačke marke i evra) u Republici Srbiji, koji se koristi isključivo u knjigovodstvene svrhe, imajući u vidu da je nemačka marka isključena iz opticaja u Republici Srbiji, a takođe da nije više ni zvanična valuta u Saveznoj Republici Nemačkoj. Prema tome, Ustavni sud ne smatra proizvoljnim stav drugostepenog i revizijskog suda, da se visina obične štete, u konkretnom slučaju, može utvrditi tako što će se iznos koji je plaćen za spornu robu u nemačkim markama konvertovati u iznos u evrima, a potom u dinarsku protivvrednost po kursu Narodne banke Srbije na dan donošenja prvostepene presude. Polazeći od toga da Ustavni sud smatra ustavnopravno prihvatljivom ocenu redovnih sudova da nisu postojali uslovi da se cena predmetne robe utvrdi na dan presuđenja, kako to propisuje pomenuta odredba člana 189. stav 2. ZOO, zaključuje i da su neosnovani navodi ustavne žalbe da drugostepeni i revizijski sud nisu dali odgovor na pitanje kako je utvrđen iznos koji je podnosiocu dosuđen na ime naknade obične štete (1.734.668 dinara).

Pored navedenog, Ustavni sud nalazi da je na ustavnopravno prihvatljivom tumačenju merodavnog materijalnog prava zasnovano i shvatanje redovnih sudova da sama činjenica vođenja prekršajnog postupka protiv podnosioca i njegovog odgovornog lica, u skladu sa odredbama Carinskog zakona, koji je okončan obustavom zbog nastupanja apsolutne zastarelosti, isključuje odgovornost tužene za štetu po osnovu izmakle koristi. Naime, saglasno odredbi člana 189. stav 3. ZOO, izmakla korist podrazumeva dobitak koji se mogao osnovano očekivati prema redovnom toku stvari ili prema posebnim okolnostima, a čije je ostvarenje sprečeno štetnikovom radnjom ili propuštanjem . Činjenica da je sporna roba imala karakter predmeta carinskog prekršaja, po oceni Ustavnog suda, predstavljala je smetnju za stavljanje robe u promet, a samim tim i za ostvarivanje dobiti koja se od njene prodaje osnovano mogla očekivati. Što se tiče tvrdnje podnosioca da redovni sudovi nisu uzeli u obzir rešenje Saveznog veća za prekršaje od 31. avgusta 1998. godine, kojim je konstatovano da podnosilac nije učinio nikakav carinski prekršaj, Ustavni sud je utvrdio da je ovo rešenje doneto u prekršajnom postupku koji se povodom iste robe vodio protiv preduzeća "J." iz Beograda i da je u tom postupku podnosilac, kao vlasnik sporne robe, imao svojstvo oštećenog. Imajući u vidu da se u navedenom postupku nije odlučivalo o prekršajnoj odgovornosti podnosioca, već trećeg lica, Ustavni sud nalazi da je konstatacija prekršajnog organa u rešenju od 31. avgusta 1998. godine o nepostojanju prekršajne odgovornosti na strani podnosioca bez uticaja na drugačiji stav Suda u ovoj ustavnopravnoj stvari.

Polazeći od iznetog, Ustavni sud je ocenio da osporenim presudama Vrhovnog kasacionog suda Rev. 3260/10 od 24. novembra 2010. godine i Okružnog suda u Beogradu Gž. 9599/07 od 2. jula 2009. godine nije povređeno pravo podnosioca na pravično suđenje zajemčeno odredbom člana 32. stav 1. Ustava, te je, saglasno odredbi člana 89. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu ("Službeni glasnik RS", br. 109/07, 99/11 i 18/13 – Odluka US), ustavnu žalbu odbio kao neosnovanu i odlučio kao u izreci.

Ustavni sud se nije posebno bavio istaknutom povredom prava na jednaku zaštitu prava iz člana 36. stav 1. Ustava, s obzirom na to da se podnosilac samo formalno pozvao na povredu ovog ustavnog prava, a da pritom nije naveo nijedan razlog na kome zasniva svoju tvrdnju.

6. Imajući u vidu napred navedeno, Ustavni sud je, na osnovu odredaba člana 42b stav 1. tačka 1) i člana 45. tačka 9) Zakona o Ustavnom sudu, doneo Odluku kao u izreci.

PREDSEDNIK VEĆA

Vesna Ilić Prelić, s.r.

VKS o naknadi štete zbog neosnovano oduzete robe od strane carine

Kratak pregled

Tekst originalne odluke

Slični dokumenti