Odbacivanje ustavne žalbe zbog nenadležnosti ratione temporis Ustavnog suda

Kratak pregled

Ustavni sud odbacuje ustavnu žalbu izjavljenu protiv presude Okružnog suda u Čačku od 1. novembra 2006. godine. Razlog odbacivanja je činjenica da je osporeni akt donet pre stupanja na snagu Ustava Republike Srbije od 8. novembra 2006. godine.

Tekst originalne odluke

Ustavni sud, Veliko veće, u sastavu: predsednik Suda Vesna Ilić Prelić, predsednik Veća, i sudije dr Bosa Nenadić, Katarina Manojlović Andrić, dr Olivera Vučić, Predrag Ćetković, Milan Stanić, dr Dragan Stojanović i mr Tomislav Stojković, članovi Veća, u postupku po ustavnoj žalbi D. T . iz sela Štuoc, M . K . iz Bojnika, D . K . iz Grgurovca i S . S . iz Lebana , na osnovu člana 167. stav 4. u vezi sa članom 170. Ustava Republike Srbije, na sednici Veća održanoj 9. juna 2016. godine, doneo je

O D L U K U

1. Usvaja se ustavna žalba D. T, M . K, D . K . i S . S . i utvrđuje da je u izvršnom postupku koji je vođen pred Prvim osnovnim sudom u Beogradu u predmetu I. 20457/10 povređeno pravo podnosilaca ustavne žalbe na suđenje u razumnom roku , zajemčeno odredbom člana 32. stav 1. Ustava.

2. Utvrđuje se pravo podnosilaca ustavne žalbe na naknadu nematerijalne štete u iznosu od po 300 evra svakom, u dinarskoj protivvrednosti po srednjem kursu Narodne banke Srbije na dan isplate. Naknada se isplaćuje na teret budžetskih sredstava – razdeo Ministarstva pravde, u roku od četiri meseca od dana do stavljanja odluke tom ministarstvu.

3. Odbacuje se zahtev podnosilaca ustavne žalbe za naknadu materijalne štete.

O b r a z l o ž e nj e

1. D. T . iz sela Štuoc, M . K . iz Bojnika, D . K . iz Grgurovca i S . S . iz Lebana , izjavi li su Ustavnom sudu, 17. novembra 2014. godine , ustavnu zbog povrede prava na suđenje u razumnom roku zajemčenog odredbom člana 32. stav 1. Ustava Republike Srbije, u izvršnom postupku koji je vođen u predmetu Prvog osnovnog suda u Beogradu I. 20457/10 (ranije predmet Četvrtog opštinskog suda u Beogradu I. 6823/06).

U ustavnoj žalbi se navodi: da je po predlogu podnosilaca za izvršenje pravnosnažne presude Trećeg opštinskog suda u Beogradu P1. 360/05 od 26. decembra 2005. godine Četvrti opštinski sud u Beogradu doneo rešenje o izvršenju I. 6823/06 20. juna 2006. godine; da je predmetni izvršni postupak okončan tek nakon osam godina, donošenjem rešenja Prvog osnovnog suda u Beogradu I. 20457/10 od 24. septembra 2014. godine kojim se postupak izvršenja određen rešenjem o izvršenju Četvrtog opštinskog suda u Beogradu I. 6823/06 20. juna 2006. godine obustavlja iz razloga što je izvršni dužnik brisan iz Registra privrednih subjekata 20. aprila 2011. godine.

Predloženo je da Ustavni sud usvoji ustavnu žalbu i da utvrdi da je u izvršnom postupku koji je prethodio ustavnosudskom podnosiocima ustavne žalbe povređeno označeno ustavno pravo. Podnosioci ustavne žalbe su tražili naknadu nematerijalne štete, kao i materijalne štete u visini iznosa koji su im dosuđeni pravnosnažnom presudom Trećeg opštinskog suda u Beogradu P1. 360/05 od 26. decembra 2005. godine.

2. Saglasno članu 170. Ustava Republike Srbije, ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava i slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu.

Odredbom člana 82. Zakona o Ustavnom sudu („Službeni glasnik RS“, br. 109/07, 99/11, 18/13 - Odluka US, 40/15 - dr. zakon i 103/15) je predviđeno da se ustavna žalba može izjaviti protiv pojedinačnog akta ili radnje državnog organa ili organizacije kojoj je povereno javno ovlašćenje, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava i slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva ili je zakonom isključeno pravo na njihovu sudsku zaštitu.

U postupku pružanja ustavnosudske zaštite, povodom ispitivanja osnovanosti ustavne žalbe u granicama istaknutog zahteva, Ustavni sud utvrđuje da li je u postupku odlučivanja o pravima i obavezama podnosioca ustavne žalbe povređeno ili uskraćeno njegovo Ustavom zajemčeno pravo ili sloboda.

3. Ustavni sud je, u sprovedenom postupku, uvidom u spise predmeta Prvog osnovnog suda u Beogradu I. 20457/10 (ranije predmet Četvrtog opštinskog suda u Beogradu I. 6823/06), utvrdio sledeće činjenice i okolnosti od značaja za odlučivanje:

Izvršni poverioci, ovde podnosioci ustavne žalbe, podneli su 15. aprila 2006. godine predlog za izvršenje Četvrtom opštinskom sudu u Beogradu (u daljem tekstu: Opštinski sud) protiv izvršnog dužnika „S.“ d.o.o. iz Beograda, na osnovu pravnosnažne i izvršne presude Trećeg opštinskog suda u Beogradu P1. 360/05 od 26. decembra 2005. godine, radi namirenja novčanih potraživanja, i to popisom, procenom, plenidbom i prodajom pokretnih stvari izvršnog dužnika .

Nakon što su izvršni poverioci postupili po nalogu Opštinskog suda, isti sud je rešenjem I. 6823/06 od 20. juna 2006. godine odredio predloženo izvršenje.

U zapisniku o popisu i proceni pokretnih stvari izvršnog dužnika od 18. oktobra 2006. godine sudski izvršitelj je konstatovao da se izvršenje nije moglo sprovesti, jer na adresi izvršnog dužnika niko nije zatečen, a prostorije firme su zaključane, te da rešenje o izvršenju nije uručeno, dok je u zapisniku o popisu i proceni od 16. januara 2007. godine konstatovano i to da se, prema navodima vlasnika kuće, izvršni dužnik sa date adrese odselio 1. jula 2006. godine.

Dopisom upućenom sudu 9. maja 2007. godine izvršni poverioci su obavestili sud da su proverom u MUP - Policijska uprava za Grad Beograd, utvrdili da vlasnik izvršnog dužnika i dalje ima prijavljeno prebivalište na adresi iz predloga za izvršenje.

Opštinski sud je dopisom od 9. jula 2008. godine naložio Agenciji za privredne registre da sudu dostavi novu - tačnu adresu izvršnog dužnika. Agencija za privredne registre je dana 21. jula 2008. godine sudu dostavila Izvod iz Registra privrednih subjekata u kome je kao adresa izvršnog dužnika i dalje navedena adresa iz predloga za izvršenje.

Podneskom od 22. jula 2008. godine izvršni poverioci su sudu predložili promenu sredstava izvršenja i to tako što će se izvršenje sprovesti prenosom novčanih sredstava sa računa izvršnog dužnika na račune izvršnih poverilaca.

Nakon nekoliko bezuspešnih pokušaja, rešenje o izvršenju je preko službenog lica suda 1. decembra 2008. godine dostavljeno zakonskom zastupniku izvršnog dužnika.

Izvršni dužnik je 3. decembra 2008. godine izjavio žalbu protiv rešenja o izvršenju Opštinskog suda I. 6823/06 od 20. juna 2006. godine, sa predlogom za ukidanje klauzule pravnosnažnosti i izvršnosti.

Opštinski sud je zaključkom I. 6823/06 od 20. jula 2009. godine naložio NBS - Odseku za prinudnu naplatu u Kragujevcu da sprovede postupak prinudne naplate po rešenju o izvršenju toga suda od 20. j una 2006. godine, nakon čega su 3. decembra 2009. godine spisi predmeta dostavljeni Okružnom sudu u Beogradu radi donošenja odluke o žalbi izvršnog dužnika.

Spisi predmeta zajedno sa drugostepenom odlukom Višeg suda u Beogradu Gž. 11422/10 od 13. januara 2011. godine, kojom je odbijena kao neosnovana žalba izvršnog dužnika i potvrđeno rešenje o izvršenj u Opštinskog suda I. 6823/06 od 20. juna 2006. godine, vraćeni su 1. juna 2011. godine Prvom osnovnom sudu u Beogradu (u daljem tekstu: Osnovni sud) .

U zapisniku o popisu i proceni pokretnih stvari izvršnog dužnika od 11. septembra 2012. godine, sudski izvršitelj je ponovo konstatovao da na adresi, koja je u predlogu za izvršenje naznačena kao adresa izvršnog dužnika, nikoga nije zatekao, dok je u zapisniku od 16. jula 2014. godine navedeno da je na označenoj adresi zatečen vlasnik izvršnog dužnika koji je tom prilikom izjavio da se izvršni dužnik već tri godine nalazi u postupku likvidacije, o čemu je priložio i dokaz.

Izvršni dužnik je 20. aprila 2011. godine brisan iz registra privrednih subjekata.

Osnovni sud je rešenjem I. 20457/10 od 24. septembra 2014. godine obustavio postupak izvršenja, saglasno članu 76. stav 1. Zakona o izvršenju i obezbeđenju, jer je izvršni dužnik kao pravno lice prestao da postoji - brisan je iz registra privrednih subjekata 20. aprila 2011. godine.

4. Odredbom člana 32. stav 1. Ustava utvrđeno je da svako ima pravo da nezavisan, nepristrasan i zakonom već ustanovljen sud, pravično i u razumnom roku, javno raspravi i odluči o njegovim pravima i obavezama, osnovanosti sumnje koja je bila razlog za pokretanje postupka, kao i o optužbama protiv njega.

Odredbom člana 5. stav 1. Zakona o izvršnom postupku („Službeni glasnik RS“, broj 125/04) (u daljem tekstu: ZIP), koji je važio u vreme pokretanja izvršnog postupka, bilo je propisano da je sud u postupku izvršenja i obezbeđenja dužan da postupa hitno.

Zakon o izvršenju i obezbeđenju („Službeni glasnik RS“, broj 31/11) (u daljem tekstu: ZIO), koji se primenjuje od 17. septembra 2011. godine, u članu 358. stav 1. propisuje da će se postupak izvršenja i obezbeđenja u kojima je do dana početka primene ovog zakona započeto sprovođenje izvršenja okončati po odredbama ovog zakona. Odredbom člana 6. stav 1. ovog zakona propisano je da je postupak izvršenja i obezbeđenja hitan.

5. U vezi sa blagovremenošću ove ustavne žalbe što se postavlja kao prethodno pitanje, Ustavni sud nalazi da je ona blagovremena (s tim u vezi videti tačku 5. obrazloženja Odluke Ustavnog suda Už -2919/2012 od 18. decembra 2014. godine).

6. Polazeći od toga da je ustavna žalba izjavljena zbog povrede prava na suđenje u razumnom roku iz člana 32. stav 1. Ustava, Ustavni sud konstatuje da se izvršni postupak, kao posebna vrsta sudskog postupka, pokreće podnošenjem predloga za izvršenje, a završava zaključenjem ili obustavom izvršnog postupka. U konkretnom slučaju izvršni postupak je okončan obustavom. Dakle, za ocenu postojanja povrede prava podnosilaca ustavne žalbe na suđenje u razumnom roku od značaja je vremenski period od 15. aprila 2006. godine, kada su podnosioci podneli predlog za izvršenje Opštinskom sudu, pa do donošenja rešenja Osnovnog suda I. 20457/10 od 24. septembra 2014. godine, kojim je obustavljen postupak izvršenja.

Polazeći od navedenog, Ustavni sud je utvrdio da je osporeni postupak izvršenja ukupno trajao osam godina i četiri meseca, što, samo po sebi, može ukazivati da nije okončan u okviru standarda razumnog roka. Međutim, prilikom utvrđivanja postojanja povrede prava na suđenje u razumnom roku, Ustavni sud polazi od toga da je pojam razumnog trajanja jednog sudskog postupka relativna kategorija koja zavisi od niza činilaca, a pre svega od složenosti činjeničnih i pravnih pitanja u konkretnom predmetu, ponašanja podnosioca ustavne žalbe kao stranke u postupku, postupanja nadležnih sudova i prirode zahteva, odnosno značaja prava o kome se raspravlja za podnosioca, te je Sud i u ovom slučaju ispitivao da li su i u kojoj meri navedeni kriterijumi uticali na ovako dugo trajanje predmetnog postupka.

Ustavni sud nalazi da izvršni postupak, koji predstavlja završnu fazu u ostvarivanju subjektivnih građanskih prava i koji nije kontradiktoran postupak, po pravilu, isključuje postojanje složenih činjeničnih i pravnih pitanja, što se odnosi i na ovaj slučaj.

Ustavni sud dalje nalazi da su podnosioci ustavne žalbe kao izvršni poverioci imali nesumnjiv i legitiman interes da ostvare novčano potraživanje koje je utvrđeno izvršnom ispravom. Interes izvršnog poverioca se inače podudara sa osnovnim ciljem izvršnog postupka, a to je da se potraživanje izvršnog poverioca namiri efikasno i u razumnom roku.

Što se tiče ponašanja podnosilaca ustavne žalbe, Ustavni sud konstatuje da oni nisu doprineli odugovlačenju postupka.

Vezano za postupanje nadležnih sudova, Ustavni sud najpre ukazuje da je osnovni razlog dugom trajanju postupka postupanje Opštinskog suda i drugostepenih sudova u postupku po žalbi izjavljenoj protiv rešenja o izvršenju Opštinskog suda I. 6823/06 od 20. juna 2006. godine . Naime, predmetni žalbeni postupak je de facto trajao dve i po godine, jer je o žalbi izvršnog dužnika izjavljenoj 3. decembra 2008. godine, Viši sud odlučio tek 13. januara 2011. godine, dok je spise izvršnog predmeta vratio prvostepenom sudu tek 1. juna 2011. godine.

Ipak, Ustavni sud ukazuje da je Opštinski sud u postupku koji je prethodio označenom žalbenom postupku, efikasno postupao izlazeći nekoliko puta na adresu izvršnog dužnika radi pokušaja popisa i procene pokretnih stvari. Međutim, sudski izvršitelj nije uspeo da pronađe bilo kakvu imovinu (pokretne stvari) izvršnog dužnika, zbog toga što je on očigledno nije ni posedovao , a što predstavlja objektivnu okolnost koja se ne može staviti na teret sudu koji sprovodi izvršenje . Ustavni sud primećuje da se iz samog ponašanja podnosilaca ustavne žalbe kao izvršnih poverilaca može zaključiti da su bili svesni ove okolnosti, pošto nisu predložili popis stvari izvršnog dužnika na nekoj drugoj adresi, ili promenu sredstava izvršenja prodajom nepokretnosti.

Sledom rečenog, Ustavni sud i u ovoj odluci konstatuje da je dužnost sudova da postupak sprovedu bez odugovlačenja, da pravovremeno i efikasno reaguju i da blagovremeno preduzmu sve zakonske mere u cilju razjašnjenja činjeničnog stanja i donošenja odluke. Ustavni sud naglašava da je u pravnoj državi od izuzetne važnosti sprovođenje izvršenja, kako se ne bi ugrozila delotvornost sudske zaštite Ustavom garantovanih prava i sloboda i kako bi se održalo poverenje građana u sudove.

Imajući u vidu navedeno, Ustavni sud je ocenio da je podnosiocima ustavne žalbe u izvršnom postupku koji je vođen najpre pred Opštinskim sudom I. 6823/06 , a kasnije pred Osnovnim sudom u predmetu I. 20457/10, povređeno pravo na suđenje u razumnom roku zajemčeno odredbom člana 32. stav 1. Ustava, te je ustavnu žalbu usvojio, saglasno odredbi člana 89. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu, odlučujući u tački 1. izreke.

7. Na osnovu odredbe člana 89. stav 3. Zakona o Ustavnom sudu, Ustavni sud je u tački 2. izreke odlučio da se pravično zadovoljenje podnosiocima ustavne žalbe zbog konstatovane povrede prava na suđenje u razumnom roku ostvari utvrđivanjem prava na naknadu nematerijalne štete u iznosu od 300 evra svakom , u dinarskoj protivvrednosti po srednjem kursu Narodne banke Srbije na dan isplate. Naknada se isplaćuje na teret budžetskih sredstava – razdeo Ministarstva pravde, u roku od četiri meseca od dana dostavljanja ove odluke Ministarstvu, saglasno odredbama člana 1. Zakona o dopunama Zakona o Ustavnom sudu („Službeni glasnik RS“, broj 103/15)

Prilikom odlučivanja o visini nematerijalne štete, Ustavni sud je cenio sve okolnosti od značaja, a posebno ukupnu dužinu trajanja izvršnog postupka, ali i to da je nakon brisanja izvršnog dužnika iz registra privrednih subjekata (20. aprila 2011. godine) prestala da postoji bila kakva neizvesnost za ishod izvršnog postupka, bez obzira na to što je to formalno konstatovano tek nakon tri i po godine. Ustavni sud smatra da navedeni iznos predstavlja adekvatnu i pravičnu naknadu za povredu prava koju su podnosi oci ustavne žalbe pretrpel i zbog neažurnog i neefikasnog postupanja nadležnih sudova. Odlučujući o visini naknade nematerijalne štete, Ustavni sud je imao u vidu i ekonomsko-socijalne prilike u Republici Srbiji, praksu ovoga suda i Evropskog suda za ljudska prava u sličnim slučajevima, kao i samu suštinu naknade nematerijalne štete kojom se oštećenom licu pruža odgovarajuće zadovoljenje.

8. Razmatrajući ustavnu žalbu u delu u kom je istaknut zahtev za naknadu materijalne štete u visini duga opredeljenog rešenjem o izvršenju, Ustavni sud je imao u vidu shvatanje Evropskog suda za ljudska prava prema kome se država ne može smatrati odgovornom za obaveze privatnih subjekata, niti se Evropska konvencija za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda može tumačiti na način da prisiljava državu da zauzme mesto privatnih pojedinaca ili privrednih subjekata koji više ne mogu plaćati svoje dugove (vidi presudu Evropskog suda za ljudska prava Bobrova protiv Rusije, od 17. novembra 2005. godine, broj 24654/03, stav 16.). Prema tome, iako je zadatak suda u izvršnom postupku da preduzme sve potrebne radnje usmerene na sprovođenje izvršenja, izvršni sud ne može biti odgovoran i za namirenje potraživanja (ovakav stav je Ustavni sud već zauzeo u svojoj Odluci Už-1110/2009 od 25. oktobra 2012. godine).

Polazeći od navedenog, Ustavni sud je ocenio da u konkretnom slučaju izvršni sud, i pored propusta da predmetni izvršni postupak okonča u razumnom roku, ne može biti odgovoran za nesprovođenje izvršenja i namirenje podnosilaca kao izvršnih poverilaca, posebno imajući u vidu da sud prilikom sprovođenja izvršenja nije pronašao nikakvu imovinu izvršnog dužnika, pa je stoga, saglasno odredbi člana 36. stav 1. tačka 7) Zakona o Ustavnom sudu, odbacio ustavnu žalbu u ovom delu jer nisu ispunjene Ustavom utvrđene pretpostavke za vođenje postupka , kao u tački 3. izreke.

9. Na osnovu svega iznetog i odredaba člana 42b stav 1. tačka 1), člana 45. tačka 9) i člana 47. stav 2. Zakona o Ustavnom sudu, kao i člana 89. Poslovnika o radu Ustavnog suda („Službeni glasnik RS“, broj 103/13), Ustavni sud je doneo Odluku kao u izreci.

PREDSEDNIK VEĆA

Vesna Ilić Prelić, s.r.

Odbacivanje ustavne žalbe zbog nenadležnosti ratione temporis Ustavnog suda

Kratak pregled

Tekst originalne odluke

Slični dokumenti