Odluka Ustavnog suda o povredi prava na suđenje u razumnom roku i prava na imovinu

Kratak pregled

Ustavni sud usvaja žalbe podnositeljki zbog neefikasnih izvršnih postupaka i stečajnog postupka protiv dužnika sa državnim kapitalom. Utvrđena je povreda prava na suđenje u razumnom roku i prava na imovinu, te je dosuđena naknada materijalne i nematerijalne štete.

Tekst originalne odluke

Ustavni sud, Veliko veće, u sastavu: predsednik Suda Snežana Marković, predsednik Veća i sudije Miroslav Nikolić, dr Tijana Šurlan, Tatjana Đurkić, dr Milan Škulić, Lidija Đukić, dr Nataša Plavšić i dr Jovan Ćirić, članovi Veća, u postupku po ustavnoj žalbi R. M . iz Novog Pazara i D . J . iz Kragujevca , na osnovu člana 167. stav 4. u vezi sa članom 170. Ustava Republike Srbije, na sednici Veća održanoj 1. jula 2021. godine, doneo je

O D L U K U

1. Usvaja se ustavna žalba R. M . i utvrđuje da je u izvršnom postupku koji je vođen pred Osnovnim sudom u Novom Pazaru u predmetu I. 1564/05, kao i u stečajnom postupku koji je vođen pred Privrednim sudom u Kraljevu u predmetu St. 22/17, podnositeljki ustavne žalbe povređeno pravo na suđenje u razumnom roku, zajemčeno članom 32. stav 1. Ustava Republike Srbije.

2. Usvaja se ustavna žalba D. J . i utvrđuje da je u izvršnim postupcima koji su vođeni pred Osnovnim sudom u Novom Pazaru u predmetima I. 1566/05, I. 441/07 i I. 1404/07, kao i u stečajnom postupku koji je vođen pred Privrednim sudom u Kraljevu u predmetu St. 22/17, podnositeljki ustavne žalbe povređeno pravo na suđenje u razumnom roku, zajemčeno članom 32. stav 1. Ustava Republike Srbije.

3. Utvrđuje se pravo podnositeljki ustavnih žalbi iz tač. 1. i 2. na naknadu nematerijalne štete svakoj u iznosu od po 800 evra u dinarskoj protivvrednosti po srednjem kursu Narodne banke Srbije na dan isplate. Naknada nematerijalne štete se isplaćuje na teret budžetskih sredstava - razdeo Ministarstva pravde, u roku od četiri meseca od dana dostavljanja ove odluke Ministarstvu.

4. Usvaja se ustavna žalba R. M . i utvrđuje da je u izvršnom postupku koji je vođen pred Osnovnim sudom u Novom Pazaru u predmetu I. 1564/05, kao i u stečajnom postupku koji je vođen pred Privrednim sudom u Kraljevu u predmetu St. 22/17, podnositeljki ustavne žalbe povređeno pravo na imovinu iz člana 58. stav 1. Ustava Republike Srbije.

5. Usvaja se ustavna žalba D. J . i utvrđuje da je u izvršnim postupcima koji su vođeni pred Osnovnim sudom u Novom Pazaru u predmetima I. 1566/05, I. 441/07 i I. 1404/07, kao i u stečajnom postupku koji je vođen pred Privrednim sudom u Kraljevu u predmetu St. 22/17, podnositeljki ustavne žalbe povređeno pravo na imovinu iz člana 58. stav 1. Ustava Republike Srbije.

6. Utvrđuje se pravo podnositeljke R . M . na naknadu materijalne štete u visini potraživanja utvrđenih u stečajnom postupku koji je vođen pred Privrednim sudom u Kraljevu u predmetu St. 22/17, (a po osnovu rešenja o izvršenju Opštinskog suda u Novom Pazaru I. 1564/05 od 27. decembra 2005. godine), umanjenih za eventualno već isplaćene iznose po tom osnovu. Naknada se isplaćuje na teret budžetskih sredstava – razdeo Ministarstva pravde, u roku od četiri meseca od dana dostavljanja ove odluke Ministarstvu.

7. Utvrđuje se pravo podnositeljke D . J . na naknadu materijalne štete u visini potraživanja utvrđenih u stečajnom postupku koji je vođen pred Privrednim sudom u Kraljevu u predmetu St. 22/17, (a po osnovu rešenja o izvršenju Opštinskog suda u Novom Pazaru I. 1566/05 od 27. decembra 2005. godine, I. 441/07 od 29. marta 2007. godine i I. 1404/07 od 16. jula 2007. godine), umanjenih za eventualno već isplaćene iznose po tom osnovu. Naknada se isplaćuje na teret budžetskih sredstava – razdeo Ministarstva pravde, u roku od četiri meseca od dana dostavljanja ove odluke Ministarstvu.

O b r a z l o ž e nj e

1. R. M . iz Novog Pazara i D . J . iz Kragujevca podnele su Ustavnom sudu, 12. jula 2018. godine, preko punomoćnika E. F, advokata iz Novog Pazara, ustavne žalbe zbog povrede prava na suđenje u razumnom roku i prava na imovinu , zajemčenih članom 32. stav 1. i članom 58. stav 1. Ustava Republike Srbije u izvršnim postupcima koji su vođeni pred Osnovnim sudom u Novom Pazaru I. 1564/05, I. 1566/05, I. 441/07 i I. 1404/07 i stečajnom postupku koji je vođen pred Privrednim sudom u Kraljevu St. 22/17.

Ustavni sud je, u skladu sa odredbama člana 43. st. 1. i 3. Poslovnika o radu Ustavnog suda („Službeni glasnik RS“, broj 103/13), ustavne žalbe spojio radi jedinstvenog postupanja.

Podnositeljke su u ustavnim žalbama navele: da su najpre vodile parnične, a potom i izvršne postupke protiv poslodavca „Raška Viskozna predionica“ d.o.o. Novi Pazar, radi naplate potraživanja iz radnog odnosa; da su izvršni postupci trajali od 2005. godine do donošenja rešenja Privrednog suda u Kraljevu St. 22/17 od 18. oktobra 2017. godine kojim je otvoren stečajni postupak nad stečajnim dužnikom, poslodavcem podnositeljki; da su izvršni postupci trajali preko dvanaest godina, dok je stečajni postupak trajao osam meseci i isti je obustavljen jer nije bilo imovine stečajnog dužnika. Obe podnositeljke su istakle povredu prava na suđenje u razumnom roku kao sastavni deo prava na pravično suđenje zajemčen članom 32. stav 1. Ustava. Predložile su da Ustavni sud usvoji ustavne žalbe, a istakle su i zahtev za naknadu nematerijalne i materijalne štete, kao i za troškove postupka pred Ustavnim sudom.

2. Saglasno odredbi člana 170. Ustava Republike Srbije, ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava i slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu. Postupak po ustavnoj žalbi se, u smislu člana 175. stav 3. Ustava, uređuje zakonom.

U toku postupka pružanja ustavnosudske zaštite, povodom ispitivanja osnovanosti ustavne žalbe u granicama istaknutog zahteva, Ustavni sud utvrđuje da li je u postupku odlučivanja o pravima i obavezama podnosioca ustavne žalbe povređeno ili uskraćeno njegovo Ustavom zajemčeno pravo ili sloboda.

3. Ustavni sud je, u sprovedenom postupku, uvidom u spise predmeta Osnovnog suda u Novom Pazaru I. 1564/05, I. 1566/05, I. 441/07 i I. 1404/07, dopis Privrednog suda u Kraljevu VIII Su. br. 44/21-105 od 19. marta 2021. godine i dokumentaciju priloženu uz ustavne žalbe utvrdio, sledeće činjenice i okolnosti od značaja za odlučivanje:

Činjenice i okolnosti koje se odnose na podnositeljku R. M:

Presudom Opštinskog suda u Novom Pazaru P1. 728/04 od 10. decembra 2004. godine obavezana je tužena „R.“ d.o.o. Novi Pazar da tužilji, ovde podnositeljki isplati minimalnu zaradu za utvrđeni period.

Rešenjem o izvršenju Opštinskog suda u Novom Pazaru I. 1564/05 od 27. decembra 2005. godine određeno je predloženo izvršenje zabranom i prenosom novčanih sredstava na računu izvršnog dužnika.

Rešenjem Osnovnog suda u Novom Pazaru I. 1564/05 od 22. februara 2018. godine prekinut je postupak izvršenja određen rešenjem Opštinskog suda u Novom Pazaru I. 1564/05 od 27. decembra 2005. godine, zbog otvaranja stečajnog postupka nad izvršnim dužnikom.

Zaključkom o listi utvrđenih i osporenih potraživanja Privrednog suda u Kraljevu St. 22/17 od 27. aprila 2018. godine je utvrđeno potraživanje podnositeljke R. M . u ukupnom iznosu od 138.493,76 dinara na osnovu presude Opštinskog suda u Novom Pazaru P1. 728/04 od 10. decembra 2004. godine i rešenja o izvršenju Opštinskog suda u Novom Pazaru I. 1564/05 od 27. decembra 2005. godine.

Činjenice i okolnosti koje se odnose na podnositeljku D. J:

Presudom Opštinskog suda u Novom Pazaru P1. 1041/04 od 1. marta 2005. godine, obavezana je tužena „R.“ d.o.o. Novi Pazar da tužilji, ovde podnositeljki isplati minimalnu zaradu za utvrđeni period.

Rešenjem o izvršenju Opštinskog suda u Novom Pazaru I. 1566/05 od 27. decembra 2005. godine određeno je predloženo izvršenje zabranom i prenosom novčanih sredstava na računu izvršnog dužnika.

Rešenjem Osnovnog suda u Novom Pazaru I. 1566/05 od 22. februara 2018. godine prekinut je postupak izvršenja određen rešenjem Opštinskog suda u Novom Pazaru I. 1566/05 od 27. decembra 2005. godine, zbog otvaranja stečajnog postupka nad izvršnim dužnikom.

Presudom zbog propuštanja Opštinskog suda u Novom Pazaru P1. 458/06 od 23. oktobra 2006. godine, obavezana je tužena „R.“ d.o.o. Novi Pazar da tužilji, ovde podnositeljki isplati minimalnu zaradu za utvrđeni period.

Rešenjem o izvršenju Opštinskog suda u Novom Pazaru I. 441/07 od 29. marta 2007. godine određeno je predloženo izvršenje zabranom i prenosom novčanih sredstava na računu izvršnog dužnika.

Rešenjem Osnovnog suda u Novom Pazaru I. 441/07 od 30. januara 2018. godine prekinut je postupak izvršenja određen rešenjem Opštinskog suda u Novom Pazaru I. 441/07 od 29. marta 2007. godine, zbog otvaranja stečajnog postupka nad izvršnim dužnikom.

Presudom zbog propuštanja Opštinskog suda u Novom Pazaru P1. 200/07 od 30. marta 2007. godine, obavezana je tužena „R.“ d.o.o. Novi Pazar da tužilji, ovde podnositeljki isplati minimalnu zaradu za utvrđeni period.

Rešenjem o izvršenju Opštinskog suda u Novom Pazaru I. 1404/07 od 16. jula 2007. godine određeno je predloženo izvršenje zabranom i prenosom novčanih sredstava na računu izvršnog dužnika.

Rešenjem Osnovnog suda u Novom Pazaru I. 1404/07 od 1. februara 2018. godine prekinut je postupak izvršenja određen rešenjem Opštinskog suda u Novom Pazaru I. 1404/07 od 16. jula 2007. godine, zbog otvaranja stečajnog postupka nad izvršnim dužnikom.

Zaključkom o listi utvrđenih i osporenih potraživanja Privrednog suda u Kraljevu St. 22/17 od 27. aprila 2018. godine utvrđena su potraživanja podnositeljke D. J . u ukupnom iznosu od 1.172.217,65 dinara na osnovu presuda Opštinskog suda u Novom Pazaru P1. 1041/04 od 1. marta 2005. godine, P1. 458/06 od 23. oktobra 2006. godine i P1. 200/07 od 30. marta 2007. godine i rešenja o izvršenju Opštinskog suda u Novom Pazaru I. 1566/05 od 27. decembra 2005. godine, I. 441/07 od 29. marta 2007. godine i I. 1404/07 od 16. jula 2007. godine.

Činjenice i okolnosti vezane za stečajni postupak koji se vodio pred Privrednim sudom u Kraljevu St. 22/17

Iz sadržine dopisa Privrednog suda u Kraljevu VIII Su. br. 44/21-105 od 19. marta 2021. godine, Ustavni sud je utvrdio: da je rešenjem Privrednog suda u Kraljevu St. 22/17 od 18. oktobra 2017. godine otvoren stečajni postupak nad stečajnim dužnikom „R.“ d.o.o. Novi Pazar; da su u navedenom stečajnom postupku podnete 72 prijave potraživanja; da u toku postupka nije izvođen dokaz veštačenjem radi utvrđivanja vrednosti imovine stečajnog dužnika, jer stečajni dužnik nije imao nikakve imovine, ni pokretne, ni nepokretne, ni potraživanja, te da samim tim nije bilo ni prodaje imovine, kao ni prodaje pavnog lica; da su podnositeljkama ustavnih žalbi priznata potraživanja kako je to navedeno u zaključku o listi priznatih i osporenih potraživanja i da im priznata potraživanja nisu isplaćena; da je stečajni postupak zaključen 22. juna 2018. godine koje rešenje je objavljeno u „Službenom glasniku Republike Srbije“, broj 49/18, od 27. juna 2018. godine , a koje je postalo pravnosnažno 6. jula 2018. godine.

4. Ocenjujući razloge i navode iznete u ustavnim žalbama sa stanovišta povrede prava na suđenje u razumnom roku iz člana 32. stav 1. Ustava, Ustavni sud je utvrdio da su podnositeljke ustavnih žalbi tražile utvrđenje navedene povrede ustavnog prava u izvršnim postupcima, koji su vođeni pred Osnovnim sudom u Novom Pazaru I. 1564/05, I. 1566/05, I. 441/07 i I. 1404/07, kao i u stečajnom postupku koji je vođen pred Privrednim sudom u Kraljevu St. 22/17 i zaključio da se osporeni postupci moraju posmatrati kao celina. Iako je period u kojem se građanima Republike Srbije jemče prava i slobode utvrđene Ustavom i obezbeđuje ustavnosudska zaštita u postupku po ustavnoj žalbi počeo da teče 8. novembra 2006. godine, danom proglašenja Ustava Republike Srbije, Ustavni sud je, polazeći od toga da sudski postupak po svojoj prirodi predstavlja jedinstvenu celinu, stao na stanovište da su, u konkretnom slučaju, ispunjeni uslovi da se prilikom ocene razumnog roka uzme u obzir celokupan period trajanja izvršnog i stečajnog postupka.

Ustavni sud je, imajući u vidu činjenice i okolnosti utvrđene u tački 3. obrazloženja, utvrdio da izvršni sud u osporenim izvršnim postupcima, nakon donošenja rešenja o izvršenju, nije preduzimao radnje u cilju sprovođenja izvršenja i namirenja izvršnih poverilaca.

Kako je cilj stečaja, bez obzira da li se sprovodi bankrotstvom ili reorganizacijom, najpovoljnije kolektivno namirenje stečajnih poverilaca ostvarenjem najveće moguće vrednosti stečajnog dužnika odnosno njegove imovine, to Ustavni sud nalazi da i pored kratkog trajanja stečajnog postupka (osam meseci), stečajni postupak predstavlja celinu sa osporenim izvršnim postupcima koji su prekinuti zbog otvaranja stečajnog postupka nad izvršnim dužnikom.

Ustavni sud je ocenio da su podnositeljke ustavnih žalbi imale legitiman interes da se osporeni postupci okončaju u razumnom roku, kako bi naplatile svoja potraživanja iz radnog odnosa, utvrđena pravnosnažnim sudskim odlukama, kao i da svojim ponašanjem nisu doprinele dužini trajanja postupka.

Imajući u vidu ukupnu dužinu trajanja osporenih postupaka, Ustavni sud je ocenio da je u njima došlo do prekoračenja trajanja suđenja u razumnom roku.

S obzirom na sve navedeno, Ustavni sud je, rukovodeći se svojom praksom, ocenio da je u osporenim sudskim postupcima, posmatranim kao celina, podnositeljkama ustavnih žalbi povređeno Ustavom zajemčeno pravo na suđenje u razumnom roku, pa je ustavne žalbe usvojio, saglasno odredbi člana 89. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu („Službeni glasnik RS“, br. 109/07, 99/11, 18/13 – Odluka US, 40/15 – dr. zakon i 103/15), odlučujući kao u tački 1. i 2. izreke.

5. Na osnovu člana 89. stav 3. Zakona o Ustavnom sudu, Ustavni sud je u tački 3. izreke odlučio da se pravično zadovoljenje podnositeljki ustavnih žalbi iz tačke 1. i 2. izreke zbog utvrđenje povrede prava na suđenje u razumnom roku iz člana 32. stav 1. Ustava, ostvari dosuđivanjem naknade nematerijalne štete svakoj u iznosu od po 800 evra u dinarskoj protivvrednosti po srednjem kursu Narodne banke Srbije na dan isplate. Naknada se isplaćuje na teret budžetskih sredstava – razdeo Ministarstva pravde, u roku od četiri meseca od dana dostavljanja ove odluke Ministarstvu.

Prilikom odlučivanja o visini naknade nematerijalne štete koju su podnositeljke ustavnih žalbi pretrpele zbog učinjene povrede prava na suđenje u razumnom roku, Ustavni sud je cenio sve okolnosti od značaja za njihovo utvrđenje u konkretnom slučaju. Ustavni sud je posebno cenio dužinu trajanja spornih postupaka, ekonomsko-socijalne prilike u Republici Srbiji, praksu Ustavnog suda (Odluka Už-277/2017 od 4. juna 2020. godine), iz kog razloga je Sud zaključio da dosuđeni iznosi iz tačke 3. izreke ove odluke predstavljaju adekvatne iznose naknade nematerijalne štete.

6. Analizirajući navode ustavnih žalbi kojima je traženo da se utvrdi povreda prava na imovinu iz člana 58. stav 1. Ustava, a imajući u vidu prethodno navedeno, propust nadležnih sudova da obezbede namirenje potraživanja podnositeljki ustavnih žalbi u osporenim izvršnim i stečajnom postupku, a protiv dužnika koji je u vreme nastanka potraživanja imao državni kapital, ustavnopravna ocena sprovedenog postupka u ovoj građanskopravnoj stvari, zasnovana na praksi Ustavnog suda i standardima Evropskog suda za ljudska prava potvrđuje da je podnositeljkama ustavnih žalbi povređeno pravo na imovinu, zajemčeno odredbom člana 58. stav 1. Ustava (sličan stav izražen je i u Odluci Ustavnog suda Už-1712/2010 od 21. marta 2013. godine). Shodno tome, Ustavni sud je odlučio kao u tač . 4. i 5. izreke .

Polazeći od iznetog, a uzimajući u obzir da Ustavni sud prilikom odlučivanja u postupku po ustavnoj žalbi uvažava i praksu međunarodnih institucija za zaštitu ljudskih prava, Sud je, saglasno članu 89. stav 3. Zakona o Ustavnom sudu, u tački 6. izreke utvrdio pravo podnositeljke ustavne žalbe R. M . na naknadu materijalne štete u visini potraživanja utvrđenih u stečajnom postupku koji je vođen pred Privrednim sudom u Kraljevu u predmetu St. 22/17, (a po osnovu rešenja o izvršenju Opštinskog suda u Novom Pazaru I. 1564/05 od 27. decembra 2005. godine), umanjenog za iznose koji su po tom osnovu eventualno isplaćeni, a u tački 7. izreke utvrdio pravo podnositeljke ustavne žalbe D. J . na naknadu materijalne štete u visini potraživanja utvrđenih u stečajnom postupku koji je vođen pred Privrednim sudom u Kraljevu u predmetu St. 22/17, (a po osnovu rešenja o izvršenju Opštinskog suda u Novom Pazaru I. 1566/05 od 27. decembra 2005. godine, I. 441/07 od 29. marta 2007. godine i I. 1404/07 od 16. jula 2007. godine). Naknada se isplaćuje na teret budžetskih sredstava – razdeo Ministarstva pravde, u roku od četiri meseca od dana dostavljanja ove odluke Ministarstvu, saglasno odredbama člana 1. Zakona o dopunama Zakona o Ustavnom sudu („Službeni glasnik RS“, broj 103/15).

7. U pogledu zahteva podnositeljki za naknadu troškova postupka pred Ustavnim sudom, Ustavni sud podseća da je u svojoj dosadašnjoj praksi više puta razmatrao navedeno pitanje, te da je zauzeo stav da, u smislu člana 6. Zakona o Ustavnom sudu, nema osnova za naknadu troškova postupka pred Ustavnim sudom. S tim u vezi, Ustavni sud se poziva na obrazloženje koje je dato, pored mnogih drugih, u Odluci Už-633/2011 od 8. maja 2013. godine (videti internet stranicu Ustavnog suda na: www.ustavni.sud.rs).

8. Ustavni sud je, na osnovu svega iznetog i odredaba člana 42b stav 1. tačka 1) i člana 45. tačka 9) Zakona o Ustavnom sudu, doneo Odluku kao u izreci.

PREDSEDNIK VEĆA

Snežana Marković, s.r.