Odluka Ustavnog suda o odbijanju žalbe SPC za restituciju imovine zadužbine

Kratak pregled

Ustavni sud odbio je žalbu Srpske pravoslavne crkve, potvrđujući da imovina zadužbine koju je osnovalo fizičko lice ne predstavlja crkvenu imovinu. Pravnu prirodu zadužbine određuje osnivač, a ne upravitelj, te nema osnova za restituciju po zakonu o crkvenoj imovini.

Tekst originalne odluke

Republika Srbija
USTAVNI SUD
Už-8466/2012
28.05.2015.
Beograd

Ustavni sud, Veliko veće, u sastavu: predsednik Suda Vesna Ilić Prelić, predsednik Veća i sudije dr Bosa Nenadić, Katarina Manojlović Andrić, dr Olivera Vučić, Predrag Ćetković, Sabahudin Tahirović, dr Dragan Stojanović i mr Tomislav Stojković, članovi Veća,u postupku po ustavnoj žalbi Srpske pravoslavne crkve, Eparhija Bačka, Srpska pravoslavna crkvena opština Subotica, na osnovu člana 167. stav 4. u vezi člana 170. Ustava Republike Srbije, na sednici Veća održanoj 28. maja 2015. godine, doneo je

O D L U K U

Odbija se kao neosnovana ustavna žalba Srpske pravoslavne crkve, Eparhija Bačka, Srpska pravoslavna crkvena opština Subotica izjavljena protiv presude Upravnog suda – Odeljenje u Novom Sadu U. 11485/2012 od 5. oktobra 2012. godine i presude Vrhovnog kasacionog suda Uzp. 466/2012 od 14. decembra 2012. godine.

O b r a z l o ž e nj e

1. Srpska pravoslavna crkva, Eparhija Bačka, Srpska pravoslavna crkvena opština Subotica, podnela je, 2. novembra 2012. godine , Ustavnom sudu ustavnu žalbu, koja je naknadno dopunjena podnescima od 29. januara 2013 , 13. februara 2014. i 2. aprila 2015. godine, protiv presude Upravnog suda – Odeljenje u Novom Sadu U. 11485/2012 od 5. oktobra 2012. godine i presude Vrhovnog kasacionog suda Uzp. 466/2012 od 14. decembra 2012. godine, zbog povrede prava zajemčenih odredbama člana 32. stav 1, člana 44. stav 2. i člana 58. Ustava Republike Srbije.

U ustavnoj žalbi je navedeno da je zaključkom Agencije za restituciju odbačen zahtev podnosioca za vraćanje "crkvene" imovine, a da je osporenom presudom odbijen njegov zahtev za preispitivanje presude Upravnog suda kojom je odlučivano o zakonitosti navedenog zaključka. Po mišljenju podnosioca, neosnovano je odbačen njegov zahtev za vraćanje predmetnih nepokretnosti, jer nije postupljeno u skladu sa odredbama čl. 247. i 257. Ustava Srpske pravoslavne crkve, prema kojima se crkvenim zadužbinama smatraju i one koje nisu namenjene crkvenih potrebama i ciljevima, ali su poverene na upravu i rukovanje crkvenim vlastima, zavodima i ustanovama. Podnosilac, u suštini, smatra da mu je nezakonitim postupanjem upravnog organa i sudova povređeno pravo na imovinu iz člana 58. Ustava, što detaljno i obrazlaže u ustavnoj žalbi, dok povredu prava iz člana 32. stav 1. i člana 44. stav 2. Ustava, koja su, takođe, označena u ustavnoj žalbi izvodi iz napred navedene povrede.

2. Saglasno odredbi člana 170. Ustava Republike Srbije, ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava i slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu.

U toku postupka pružanja ustavnosudske zaštite, povodom ispitivanja osnovanosti ustavne žalbe u granicama zahteva istaknutog u njoj, Ustavni sud utvrđuje da li je u postupku odlučivanja o pravima i obavezama podnosioca ustavne žalbe povređeno ili uskraćeno njegovo Ustavom zajemčeno pravo ili sloboda.

3. Ustavni sud je, u sprovedenom postupku , izvršio uvid u osporeni akt, kao i u ostalu dokumentaciju priloženu uz ustavnu žalbu, te je utvrdio sledeće činjenice i okolnosti od značaja za odlučivanje:

Zaključkom Agencije za restituciju – Jedinica za konfesionalnu restituciju broj 46-00-433/07-03 od 30. juna 2012. godine odbačen je zahtev podnosioca ustavne žalbe za povraćaj nepokretnosti bliže navedenih u tom zaključku, zbog nepostojanja uslova za pokretanje postupka, a u obrazloženju zaključka je, između ostalog, navedeno:

- da je uvidom u odluku Gradskog narodnog odbora u Subotici broj 3861/1946 o utvrđivanju objekata agrarne reforme na posedu Zadužbine Ostojić Jovana i supruge mu Terazije, rođ. Zozuk iz Subotice, utvrđeno da su istom u korist zemljišnog fonda oduzete nekretnine, bliže navedene u toj odluci;

- da je iz osnovnog pisma Zaklade Jovana Ostojića i supruge mu Terazije, rođ. Zozuk utvrđeno da je osnivač Zadužbine Tereza Ostojić, rođ. Zozuk, i da je ovu Zadužbinu osnovala testamentom od 9. aprila 1866. godine.

U obrazloženju zaključka Agencija je konstatovala da je, saglasno odredbama čl. 1, 6. i 9. Zakona o vraćanju (restituciji) imovine crkvama i verskim zajednicama, nadležna za postupanje po zahtevima za vraćanje imovine koja je u momentu oduzimanja bila u vlasništvu crkava, verskih zajednica, njihovih zadužbina ili društava, te da pravo na vraćanje imovine pripada crkvama, verskim zajednicama i njihovim pravnim sledbenicima, u skladu sa važećim aktima crkava i verskih zajednica. Donosilac zaključka je, polazeći od navedenih činjenica, utvrdio da imovina koja je predmet zahteva za vraćanje, u momentu oduzimanja nije bila vlasništvo podnosioca zahteva, već vlasništvo Zadužbine Ostojić Jovana i Terazije i da podnosilac zahteva nije bio osnivač navedene zadužbine, već da je ista osnovana testamentom fizičkog lica. S obzirom na to da se predmetna imovina ne može smatrati imovinom crkve, verske zajednice, njihove zadužbine ili društva, odnosno imovinom koja može biti predmet restitucije po navedenom zakonu, niti se Zadužbina Ostojić Jovana i Terazije može smatrati zadužbinom crkve ili verske zajednice, u smislu odredaba tog zakona, saglasno odredbi člana 115. stav 2. Zakona o opštem upravnom postupku, donet je zaključak o odbacivanju zahteva, jer je ocenjeno da nema uslova za pokretanje postupka.

Podnosilac ustavne žalbe je protiv navedenog zaključka Agencije za restituciju podneo tužbu, koja je osporenom presudom Upravnog suda – Odeljenje u Novom Sadu U. 11485/2012 od 5. oktobra 2012. godine odbijena kao neosnovana. Upravni sud je u obrazloženju presude ocenio da je pravilno osporenim zaključkom odbačen zahtev podnosioca za vraćanje predmetne imovine, budući da imovina čije se vraćanje traži na osnovu Zakona o vraćanju (restituciji) imovine crkvama i verskim zajednicama, nije predstavljala imovinu crkve, odnosno verske zajednice, već zadužbine, a da Zadužbina Ostojić Jovana i Terazije ne predstavlja crkvenu zadužbinu, te da Srpska pravoslavna crkvena opština Subotica nije pravni sledbenik te zadužbine, već je bila beneficijar na delu zadužbinske imovine. Takođe je navedeno da odredbama Zakona o vraćanju imovine crkvama i verskim zajednicama nije predviđeno da se kvalifikacija zadužbine vrši prema propisima crkve, niti kriterijum za kvalifikaciju određene zadužbine kao crkvene ili svetovne predstavlja svrha, namena i ciljevi radi kojih je osnovana, ali da se predmetna zadužbina ne bi mogla smatrati crkvenom ni prema odredbama Ustava Srpske pravoslavne crkve, imajući u vidu da osnovna namena i cilj zbog kojeg je osnovana nije zadovoljavanje potreba Srpske pravoslavne crkve ili pojedinih njenih sastavnih delova, već potreba različitih kategorija siromašnog stanovništva.

Podnosilac ustavne žalbe je podneo zahtev za preispitivanje navedene presude Upravnog suda, zbog povrede materijalnog prava i povrede pravila postupka. Vrhovni kasacioni sud je, na sednici održanoj 14. decembra 2012. godine doneo osporenu presudu Uzp. 466/2012, kojom je odbio kao neosnovan predmetni zahtev podnosioca. U obrazloženju osporene presude je, između ostalog, navedeno da način upravljanja imovinom zadužbine ne može promeniti nespornu činjenicu, koja u konkretnom slučaju opredeljuje pravnu prirodu zadužbine, da je zadužbina osnovana od strane fizičkog lica, iz njegove imovine, i da je u momentu oduzimanja bila u vlasništvu te zadužbine, a ne crkve ili verske zajednice, u smislu čl. 1. i 6. navedenog zakona, zbog čega ne može biti predmet restitucije po članu 9. tog zakona.

4. Odredbama Ustava, na čiju povredu se podnosilac ustavne žalbe poziva, utvrđeno je: da svako ima pravo da nezavisan, nepristrasan i zakonom već ustanovljen sud, pravično i u razumnom roku, javno raspravi i odluči o njegovim pravima i obavezama, osnovanosti sumnje koja je bila razlog za pokretanje postupka, kao i o optužbama protiv njega (član 32. stav 1.); da su crkve i verske zajednice ravnopravne i slobodne da samostalno uređuju svoju unutrašnju organizaciju, verske poslove, da javno vrše verske obrede, da osnivaju verske škole, socijalne i dobrotvorne ustanove i da njima upravljaju, u skladu sa zakonom (član 44. stav 2.); da se jemči mirno uživanje svojine i drugih imovinskih prava stečenih na osnovu zakona; da pravo svojine može biti oduzeto ili ograničeno samo u javnom interesu utvrđenom na osnovu zakona, uz naknadu koja ne može biti niža od tržišne; da se zakonom može ograničiti način korišćenja imovine; da je oduzimanje ili ograničenje imovine radi naplate poreza i drugih dažbina ili kazni, dozvoljeno samo u skladu sa zakonom (član 58. ).

Za ocenu osnovanosti ustavne žalbe, u konkretnom slučaju, od značaja su i odredbe sledećih zakona:

Zakonom o vraćanju (restituciji) imovine crkvama i verskim zajednicama („Službeni glasnik RS“, broj 46/06) propisano je: da se ovim zakonom uređuju uslovi, način i postupak vraćanja imovine koja je na teritoriji Republike Srbije oduzeta od crkava i verskih zajednica, kao i od njihovih zadužbina i društava (u daljem tekstu: crkve i verske zajednice), primenom propisa o agrarnoj reformi, nacionalizaciji, sekvestraciji i drugih propisa koji su doneseni i primenjivani u periodu od 1945. godine, kao i svim drugim aktima kojima je vršeno oduzimanje te imovine, bez tržišne naknade (član 1.); da pravo na vraćanje imovine pripada crkvama i verskim zajednicama, odnosno njihovim pravnim sledbenicima, u skladu sa važećim aktima crkava i verskih zajednica (član 6.); da su predmet vraćanja nepokretnosti koje su u momentu oduzimanja bile u vlasništvu crkava i verskih zajednica, i to - poljoprivredno zemljište, šume i šumsko zemljište, građevinsko zemljište, stambene i poslovne zgrade, odnosno idealni delovi takvih zgrada, stanovi i poslovne prostorije, pokretne stvari od kulturnog, istorijskog ili umetničkog značaja (član 9.).

Odredbama Zakona o vraćanju oduzete imovine i obeštećenju („Službeni glasnik RS“, broj 72/11) propisano je: da se ovim zakonom uređuju uslovi, način i postupak vraćanja oduzete imovine i obeštećenja za oduzetu imovinu, koja je na teritoriji Republike Srbije primenom propisa o agrarnoj reformi, nacionalizaciji, sekvestraciji, kao i drugih propisa, na osnovu akata o podržavljenju, posle 9. marta 1945. godine oduzeta od fizičkih i određenih pravnih lica i prenesena u opštenarodnu, državnu, društvenu ili zadružnu svojinu (član 1.). Saglasno odredbi člana 2. tačka 29) ovog zakona, pravo na vraćanje imovine po odredbama ovog zakona može se ostvariti za imovinu oduzetu primenom Osnovnog zakona o eksproprijaciji ( „Službeni list FNRJ“, br. 28/47, 12/57 i 53/62 i „Službeni list SFRJ“, br. 13/65, 5/68, 7/68 i 11/68). Odredbom člana 5. tačka 2) Zakona je propisano da p ravo na vraćanje imovine ili obeštećenje ima i zadužbina kojoj je oduzeta imovina, odnosno njen pravni sledbenik.

Odredbama Zakona o zadužbinama i fondacijama („Službeni glasnik RS“, br. 88/10 i 99/11) propisano je: da zadužbina, u smislu ovog zakona, jeste pravno lice bez članova kojem je osnivač namenio određenu imovinu (osnovna imovina) radi dobročinog ostvarivanja opštekorisnog cilja ili privatnog interesa, odnosno cilja koji nije zabranjen Ustavom ili zakonom (član 2.); da zadužbinu mogu osnovati jedno ili više poslovno sposobnih domaćih ili stranih fizičkih ili pravnih lica, da se zadužbina osniva aktom o osnivanju ili ugovorom (osnivački akt), sastavljenim u pisanoj formi, da osnivački akt donosi osnivač, te da se zadužbina osniva i zaveštanjem (član 10. st. 1, 2, 3. i 5.); da su organi zadužbine upravni odbor i upravitelj (član 35. stav 1.); da upravitelj zadužbine zastupa zadužbinu, odgovara za zakonitost rada zadužbine, vodi poslove zadužbine saglasno odlukama upravnog odbora, podnosi upravnom odboru predlog finansijskog plana i završnog računa i obavlja druge poslove u skladu sa zakonom i statutom zadužbine (član 41. stav 1.); da imovinu zadužbine čini osnovna i druga imovina (član 44. stav 1.); da se imovina zadužbine može isključivo koristiti za ostvarivanje ciljeva utvrđenih aktom o osnivanju i statutom i da se imovina zadužbine ne može deliti osnivačima, članovima organa upravljanja, zaposlenima ili sa njima povezanim licima (član 47. st. 1. i 2.); da se zabranjuje otuđenje i opterećenje imovine koja je oduzeta zadužbinama u periodu od 1945. godine, do donošenja zakona kojim se uređuje vraćanje oduzete imovine i naknade za oduzetu imovinu (član 70.).

Odredbama Zakona o crkvama i verskim zajednicama („Službeni glasnik RS“, broj 36/06) propisano je: da crkve i verske zajednice obezbeđuju sredstva za obavljanje svoje delatnosti od prihoda iz sopstvene imovine, zadužbina, legata i fondova, nasleđivanja, poklona i priloga, drugih pravnih poslova i delatnosti na neprofitnim osnovama, u skladu sa zakonom (član 26.); da crkve i verske zajednice u okviru svoje socijalne i dobrotvorne delatnosti mogu osnivati odgovarajuće ustanove i organizacije, u skladu sa zakonom (član 33. stav 1.), da su crkve i verske zajednice, kao i ustanove i organizacije iz stava 1. ovog člana, dužne da u vršenju socijalne i dobrotvorne delatnosti vidno istaknu svoj puni naziv pod kojim su registrovane, a u slučaju ustanova i organizacija i puni naziv crkve ili verske zajednice koja je njihov osnivač (član 33. stav 3.).

Saglasno odredbi člana 115. stav 2. Zakona o opštem upravnom postupku („Službeni list SRJ“, br. 33/97 i 31/01), ako organ povodom stavljenog zahteva stranke nađe da nema uslova za pokretanje postupka, doneće zaključak o odbacivanju zahteva stranke.

5. Podnosilac ustavne žalbe smatra da je neosnovano odbačen njegov zahtev za vraćanje imovine i da je Vrhovni kasacioni sud pogrešnom primenom zakona povredio njegovo pravo na imovinu zajemčeno članom 58. Ustava.

Ispitujući dopuštenost ustavne žalbe, Ustavni sud najpre konstatuje da je u postupku koji je prethodio ustavnoj žalbi ocenjivana zakonitost zaključka upravnog organa kojim je odbačen zahtev podnosioca ustavne žalbe za vraćanje imovine, zbog nepostojanja uslova za pokretanje postupka. Prema pravnom stavu Ustavnog suda, sadržina akta kojim je odlučeno o postojanju procesnih pretpostavki za vođenje postupka, a time i akta donetog u postupku njegovog preispitivanja, ne može se dovesti u vezu sa povredom ili uskraćivanjem prava na imovinu, jer je reč o aktima koji su po svojoj pravnoj prirodi procesnopravnog karaktera kojima nije ni odlučivano o pravu na imovinu. U tim slučajevima Ustavni sud odbacuje ustavnu žalbu zbog povrede označenog prava. Međutim, kako je u konkretnom slučaju upravni organ odlučivao o postojanju aktivne legitimacije podnosioca ustavne žalbe za podnošenje zahteva za vraćanje oduzete imovine na osnovu Zakona o vraćanju (restituciji) imovine crkvama i verskim zajednicama, dakle o postojanju materijalnopravnih uslova za vođenje postupka, a od kojih direktno zavisi ostvarivanje prava na povraćaj imovine, to je Ustavni sud ocenio da je, u konkretnom slučaju, ustavna žalba dopuštena.

Ustavni sud ukazuje da se garancije prava na imovinu odnose na zaštitu postojeće imovine, odnosno potraživanja u vezi sa kojima podnosilac ima barem legitimna očekivanja da će steći delotvorno uživanje imovinskog prava. Na istom stanovištu je i Evropski sud za ljudska prava (videti, npr. predmet Prince Hans-Adam II of Liechtenstein v. Germany, broj 42527/98, st. 82 i 83, 2001-VIII i predmet Gratzinger and Gratzingerova v. The Czech Republic, broj 39794/98, stav 69, 2002-VII).

Razmatrajući da li je podnosiocu ustavne žalbe osporenom presudom povređeno pravo na imovinu, Ustavni sud je konstatovao da je u postupku koji je prethodio ustavnoj žalbi odlučivano o zakonitosti upravnog akta donetog po zahtevu podnosioca ustavne žalbe za vraćanje imovine, n a osnovu Zakona o vraćanju (restituciji) imovine crkvama i verskim zajednicama. Stoga je Ustavni sud ispitivao da li je podnosilac imao legitimno očekivanje da će u postupku pred Agencijom biti udovoljeno njegovom zahtevu za vraćanje imovine koja je oduzeta od Zadužbine Ostojić Jovana i supruge mu Terazije, rođ. Zozuk.

Ustavni sud, s tim u vezi, ukazuje da je Evropski sud za ljudska prava u pogledu vraćanja imovine koja je oduzeta od strane državnih organa po različitim osnovama, izrazio sledeće stavove:

- da se član 1. Protokola broj 1 Evropske konvencije za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda (pravo na imovinu) ne može tumačiti kao nametanje bilo kakve opšte obaveze Visokim stranama ugovornicama u pogledu vraćanja imovine koja im je preneta pre no što su ratifikovale ovu konvenciju, niti ograničenja u pogledu obima restitucije imovine i uslova pod kojima pristaju da uspostave imovinska prava pređašnjih vlasnika i da se, sa druge strane, od trenutka kada Visoka strana ugovornica, pošto je ratifikovala ovu konvenciju, uključujući tu i Protokol br. 1 uz nju i donela zakon koji obezbeđuje puni ili delimični povraćaj imovine konfiskovane u prethodnom režimu, taj zakon može smatrati zakonom koji generiše novo imovinsko pravo zaštićeno članom 1. Protokola broj 1 za lica koja ispunjavaju zahteve, odnosno uslove za sticanje tog prava (presuda Kopecký protiv Slovačke, broj 44912/98 od 28. septembra 2004. godine);

- da se ne može smatrati „imovinom“ u smislu navedenog člana puka n ada da će biti priznato imovinsko pravo koje nije moguće praktično ostvariti, niti se „imovinom“ može smatrati uslovni zahtev koji prestaje da važi usled neispunjenja uslova (presuda Malhous protiv Češke, broj 33071/96 od 12. jula 2001. godine);

- da legitimno očekivanje po svojoj prirodi mora biti konkretnije od puke nade, ma koliko ona bila shvatljiva i mora biti zasnovano na zakonskoj odredbi ili pravnom aktu kao što je sudska odluka (presuda Gratzinger and Gratzingerova protiv Češke, broj 39794/98 od 10. jula 2002. godine).

Ispitujući da li su u konkretnom slučaju bili ispunjeni uslovi predviđeni Zakonom o vraćanju (restituciji) imovine crkvama i verskim zajednicama, za vraćanje predmetne imovine podnosiocu ustavne žalbe, Ustavni sud je pošao od sledećih činjenica koje su utvrđene u predmetnom postupku:

- prvo, da je "Građanska i vojnička zaklada Jovana Ostojića i Terazije Ostojić, rođ. Zozuk" osnovana testamentom fizičkog lica;

- drugo, da je osnivač zadužbine testamentom odredio upravitelja Zadužbine i cilj Zadužbine – pomaganje humanih i prosvetnih društava i institucija i lica siromašnijeg materijalnog stanja;

- treće, da zadužbine imaju status pravnog lica;

- četvrto, da je pravo vlasništva na nepokretnoj imovini čiji povraćaj je tražio podnosilac ustavne žalbe bilo uknjiženo u korist navedene Zadužbine;

- peto, da su odlukom Gradskog narodnog odbora u Subotici broj 3861/1946 o utvrđivanju objekata agrarne reforme na posedu Zadužbine Ostojić Jovana i supruge mu Terazije, rođ. Zozuk iz Subotice, u korist zemljišnog fonda oduzete nekretnine, bliže navedene u toj odluci , odnosno da su predmetne nepokretnosti na dan donošenja odluke bile u vlasništvu Zadužbine Ostojić Jovana i supruge mu Terazije, rođ. Zozuk iz Subotice .

Sa druge strane, iz navedenih odredaba Zakona o vraćanju (restituciji) imovine crkvama i verskim zajednicama, a po osnovu kog zakona je podnosilac ustavne žalbe podneo zahtev za povraćaj oduzete imovine, proizlazi da pravo na povraćaj oduzete imovine imaju zadužbine crkava i verskih zajednica i da pravo na povraćaj oduzete imovine ima njen raniji vlasnik, odnosno njegov pravni sledbenik.

6. Polazeći od svega prethodno navedenog, Ustavni sud nalazi da se, u konkretnom slučaju, postavlja jedno sporno ustavnopravno pitanje i da od odgovora na to pitanje zavisi ocena da li je podnosilac ustavne žalbe imao legitimno očekivanje da će nadležni organi udovoljiti njegovom zahtevu za povraćaj oduzete imovine, te da li mu je odbijanjem tužbe podnete u upravnom sporu, presudom koja se osporava ustavna žalba, povređeno zajemčeno pravo na imovinu iz člana 58. Ustava.

Po nalaženju Ustavnog suda, sporno pitanje je da li je Zadužbina Ostojić Jovana i supruge mu Terazije, rođ. Zozuk iz Subotice , čija imovina je bila predmet zahteva za povraćaj, bila zadužbina verske zajednice.

Ustavni sud ukazuje da je na sednici održanoj 25. oktobra 2012. godine u Odluci broj Už-4657/2011 ukazao da pravnu prirodu zadužbine ne opredeljuje to ko je određen za upravitelja zadužbine, već ko je njen osnivač, dakle čijom imovinom je zadužbina osnovana. Nesporno je , u konkretnom slučaju, da je Zadužbinu Ostojić Jovana i supruge mu Terazije, rođ. Zozuk iz Subotice , osno valo fizičko lice, testamentom i da je Zadužbina osnovana imovinom tog fizičkog lica. Po oceni Ustavnog suda, svojstvo ili status upravitelja zadužbine nije ni od kakvog uticaja na pravnu prirodu same zadužbine. Dalje, odredbama Zakona o vraćanju imovine crkvama i verskim zajednicama nije predviđeno da se kvalifikacija zadužbine vrši prema propisima crkve, niti kriterijume za kvalifikaciju određene zadužbine kao crkvene ili svetovne predstavlja ju svrha, namena i ciljevi radi kojih je osnovana . Iako svrha za koju je zadužbina osnovana ne opredeljuje njenu pravnu prirodu, Ustavni sud ukazuje i na to da je, u konkretnom slučaju, svrha ove zadužbine, određena testamentom osnivača, bila "pomaganje humanih i prosvetnih društava i institucija i lica siromašnijeg materijalnog stanja", te se ni cilj zbog koga je osnovana ne bi mogao dovesti u vezu sa bilo kojom crkvom ili verskom zajednicom.

Sledom navedenog, Ustavni sud zaključuje da se Zadužbi na Ostojić Jovana i supruge mu Terazije, rođ. Zozuk , čija je imovina oduzeta, ne može smatrati zadužbinom verske zajednice, iz čega sledi da se na vraćanje oduzete imovine nisu mogle primeniti odredbe Zakona o vraćanju (restituciji) imovine crkvama i verskim zajednicama, jer se ovim zakonom uređuju uslovi, način i postupak vraćanja imovine koja je na teritoriji Republike Srbije oduzeta od crkava i verskih zajednica, kao i od njihovih zadužbina i društava, a prema članu 9. tog zakona predmet vraćanja su nepokretnosti koje su u momentu oduzimanja bile u vlasništvu crkava i verskih zajednica, dakle i njihovih zadužbina i društava.

Iz svega iznetog, po oceni Ustavnog suda, proizlazi da podnosilac ustavne žalbe nije mogao imati legitimno očekivanje da će biti udovoljeno njegovom zahtevu za vraćanje imovine koja je svojevremeno oduzeta od Zadužbina Ostojić Jovana i supruge mu Terazije, rođ. Zozuk . Stoga je Ustavni sud utvrdio da nisu osnovani navodi podnosioca da mu je osporenim presudama povređeno pravo na imovinu zajemčeno odredbama člana 58. Ustava. S tim u vezi, Ustavni sud ukazuje da su nadležni organi Republike Srbije , u konkretnom slučaju , postupili analogno stavu Evropskog suda za ljudska prava izraženom u predmetu Jantner protiv Slovačke (aplikacija broj 39050/97 od 4. marta 2003. godine), u kome je podnosiocu aplikacije odbačen zahtev za vraćanje imovine, jer su nacionalne vlasti tumačeći merodavno pravo ocenile da ne ispunjava uslov u pogledu državljanstva, a u kom slučaju je Evropski sud našao da podnosilac aplikacije nije imao ni pravo, niti legitimno očekivanje da će mu biti vraćena imovina, jer nije ispunio uslove za vraćanje imovine.

Konačno, Ustavni sud ističe da prema odredbi člana 5. tačka 2) Zakona o vraćanju oduzete imovine i obeštećenju, kao opšteg propisa kojim se uređuje vraćanje oduzete imovine, pravo na vraćanje imovine i obeštećenje, pored fizičkog lica ima i zadužbina kojoj je oduzeta imovina, odnosno njen pravni sledbenik. To znači da ukoliko je Zadužbina Ostojić Jovana i supruge mu Terazije, rođ. Zozuk iz Subotice nastavila sa radom ili ako je pravni sledbenik same Zadužbine obnovio njen rad u skladu sa propisima o zadužbinama i fondacijama, Zadužbina, odnosno njen pravni sledbenik imaju pravo da zahtevaju vraćanje oduzete imovine u skladu sa odredbama ovog zakona.

Razmatrajući navode podnosioca iz podneska od 2. aprila 2015. godine, kojima se ukazuje na to da je Upravni sud presudom U. 8853/13 od 26. februara 2015. godine poništio zaključak Agencije za restituciju o odbačaju zahteva, koji se, takođe, "odnosi na zadužbinu koja je data na upravljanje istoj crkvi (čak i istoj eparhiji Srpske pravoslavne crkve i istoj crkvenoj opštini Subotica)", zbog toga što je Agencija za restituciju trebalo da odluči rešenjem, Ustavni sud je ocenio da forma akta kojim je nadležni organ rešavao o zahtevu za povraćaj imovine u ovom slučaju nije od značaja za odlučivanje o ustavnoj žalbi. Naime, u ovom ustavnosudskom sporu je bitno da li je prilikom rešavanja u upravnom postupku i upravnom sporu povređeno pravo podnosioca na imovinu, a na to nije od uticaja da li je zahtev podnosioca odbačen zaključkom ili rešenjem, već koji su razlozi rukovodili nadležni organ da zahtev odbaci i da li su nadležni sudovi u upravnom sporu na ustavnopravno prihvatljiv način obrazložili zbog čega nisu ispunjeni uslovi za pokretanje postupka za vraćanje imovine podnosiocu.

Polazeći od svega navedenog, Ustavni sud je, saglasno odredbi člana 89. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu („Službeni glasnik RS“, br. 109/07, 99/11 i 18/13-Odluka US ), odbio kao neosnovanu ustavnu žalbu izjavljenu protiv presud a Upravnog suda – Odeljenje u Novom Sadu U. 11485/2012 od 5. oktobra 2012. godine i Vrhovnog kasacionog suda Uzp. 466/2012 od 14. decembra 2012. godine.

7. S obzirom na izloženo, Ustavni sud je, na osnovu odredaba člana 42b stav 1. tačka 1) i člana 45. tačka 9) Zakona o Ustavnom sudu, doneo Odluku kao u izreci.

PREDSEDNIK VEĆA

Vesna Ilić Prelić

Odluka Ustavnog suda o odbijanju žalbe SPC za restituciju imovine zadužbine

Kratak pregled

Tekst originalne odluke

Slični dokumenti