Usvajanje ustavne žalbe zbog povrede prava na pravično suđenje

Kratak pregled

Ustavni sud je usvojio ustavnu žalbu, utvrdivši povredu prava na pravično suđenje. Sudovi su proizvoljno izjednačili pojmove nosioca stanarskog prava i korisnika stana, pogrešno uskrativši podnositeljkama pravo da kao članovi porodičnog domaćinstva nastave korišćenje stana u privatnoj svojini.

Tekst originalne odluke

Republika Srbija
USTAVNI SUD
Už-8949/2016
06.04.2017.
Beograd

Republika Srbija

USTAVNI SUD

Broj: Už-8949/2016 (Už-1050/2015)

_____ 2017. godine

B e o g r a d

Ustavni sud, Veliko veće, u sastavu: predsednik Suda Vesna Ilić Prelić, predsednik Veća, i sudije Bratislav Đokić, dr Goran P. Ilić, Snežana Marković, dr Tijana Šurlan, dr Jovan Ćirić, Sabahudin Tahirović i dr Tamaš Korhec ( Korhecz Tamás), članovi Veća, u postupku po ustavnoj žalbi Spasene Mijić i Svetlane Mijić, obe iz Novog Sada, na osnovu člana 167. stav 4. u vezi sa članom 170. Ustava Republike Srb ije, na sednici Veća održanoj 6. aprila 2017. godine, doneo je

O D L U K U

1. Usvaja se ustavna žalba Spasene Mijić i Svetlane Mijić i utvrđuje da je presudom Osnovnog suda u Novom Sadu P. 6217/12 od 11. februara 2014. godine i presudom Apelacionog suda u Novom Sadu Gž. 1977/14 od od 10. septembra 2014. godine povređeno pravo podnositeljki ustavne žalbe na pravično suđenje iz člana 32. stav 1. Ustava Republike Srbije , dok se u preostalom delu ustavna žalba odbacuje.

2. Poništava se presuda Apelacionog suda u Novom Sadu Gž. 1977/14 od 10. septembra 2014. godine i određuje da nadležni sud donese novu odluku o žalbi koju su podnositeljke ustavne žalbe izjavile protiv presude Osnovnog suda u Novom Sadu P. 6217/12 od 11. februara 2014. godine.

O b r a z l o ž e nj e

1. Spasena Mijić i Svetlana Mijić, obe iz Novog Sada, podnele su Ustavnom sudu, 12. februara 2014. godine, preko punomoćnika Mihajla Perišića, advokata iz Novog Sada, ustavnu žalbu protiv akata navedenih u izreci, zbog povrede prava na pravično suđenje, zajemčenog članom 32. stav 1. Ustava Republike Srbije i prava na dom iz člana 8. Evropske konvencije za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda (u daljem tekstu: Konvencija).

Obrazlažući tvrdnju o povredi prava na pravično suđenje, podnosteljke navode da su sudovi pogrešili kada su njihov status i položaj vezali za 29. jul 1973. godine, jer one pre udaje za sina prethodnog nosioca stanarskog prava (Spasena Mijić), odnosno pre rođenja (Svetlana Mijić), nisu ni mogle da koriste sporni stan. S tim u vezi dodaju da se u njihovom slučaju radi o pravnom kontinuitetu, nastavku korišćenja stanarskog prava, a ne sticanju tog prava, budući da je to pravo uspopstavljeno još 1945. godine u korist pravnih prethodnika pok. supruga podnositeljke Spasene Mijić, odnosno oca podnositeljke Svetlane Mijić . Smatraju da su se donošenjem osporenih akata, bez svoje krivice, našle u situaciji da ostanu bez „elementarnog prava na stan“ i da su na ovaj način dovedene u neravnopravan položaj u odnosu na lica koja su imala stanarsko pravo na stanovima u društvenoj svojini sa pravom otkupa. Tvrdnju o povredi prava na dom dovode u uzročno-posledičnu vezu sa navodima o povredi prava na pravično suđenje, uz isticanje da državni organi treba da budu obavezani da im reše stambeno pitanje . Predlažu da Ustavni sud usvoji ustavnu žalbu i odloži izvršenje osporenih akata.

2. Saglasno članu 170. Ustava Republike Srbije, ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava i slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu.

U toku postupka pružanja ustavnosudske zaštite, povodom ispitivanja osnovanosti ustavne žalbe u granicama istaknutog zahteva, Ustavni sud utvrđuje da li je u postupku odlučivanja o pravima i obavezama podnosioca ustavne žalbe povređeno ili uskraćeno njegovo Ustavom zajemčeno pravo ili sloboda.

3. Ustavni sud je, u sprovedenom postupku , uvidom u dokumentaciju priloženu uz ustavnu žalbu, utvrdio da je ospor enim presudama pravnosnažno odbijen tužbeni zahtev tužilja, ovde podnositeljki ustavne žalbe, kojim su tražile da se utvrdi da spadaju u krug lica koja imaju pravo da postanu zakupci na bliže opisanom stanu u privatnoj svojini, a usvojen protivtužbeni zahtev za njihovo iseljenje iz predmetnog stana, sa obrazloženjem da tužilje ne mogu steći stanarsko pravo, odnosno sada pravo zakupa na stanu svojini građana, jer su stan počele da koriste posle 29. jula 1973. godine tj. nakon stupanja na snagu Zakona o stambenim odnosima („Službeni glasnik RS“, broj 29/73), i to Spasena Mijić 1977. godine udajom za Dragana Mijića koji je u stanu živeo od svog rođenja, dok mu je svojstvo nosioca stanarskog prava utvrđeno rešenjem nadležnog organa 1982. godine , a Svetlana Mijić rođenjem 1985. godine.

4. Članom 32. stav 1. Ustava, na čiju povredu ukazuj u podnosi teljke u ustavnoj žalbi, utvrđeno je da svako ima pravo da nezavisan, nepristrasan i zakonom već ustanovljen sud, pravično i u razumnom roku, javno raspravi i odluči o njegovim pravima i obavezama, osnovanosti sumnje koja je bila razlog za pokretanje postupka, kao i o optužbama protiv njega.

Odredbama člana 8. Konvencije je utvrđeno: da svako ima pravo na poštovanje svog privatnog i porodičnog života, doma i prepiske (stav 1.); da se javne vlasti neće mešati u vršenje ovog prava sem ako to nije u skladu sa zakonom i neophodno u demokratskom društvu u interesu nacionalne bezbednosti, javne bezbednosti ili ekonomske dobrobiti zemlje, radi sprečavanja nereda ili kriminala, zaštite zdravlja ili morala, ili radi zaštite prava i sloboda drugih (stav 2.).

Za odlučivanje u ovoj ustavnopravnoj stvari od značaja su i odredbe Zakona o stambenim odnosima ("Službeni list SAPV", broj 19/74 ) koji je bio na snazi u vreme useljenja podnositeljke Spasene Mijić u predmetni stan, a kojima je bilo propisano: da građanin koji se uselio u stan u svojini građana na osnovu ugovora o zakupu stana stiče pravo da taj stan koristi pod uslovima utvrđenim ovim zakonom i ugovorom o zakupu stana (član 2. stav 2.); da se korisnikom stana u smislu ovog zakona smatraju nosilac stanarskog prava, članovi njegovog porodičnog domaćinstva koji stanuju sa njim i lica koja su prestala biti članovi tog domaćinstva a ostala su u istom stanu (član 9.); da korisnici stana koji stanuju zajedno sa nosiocem stanarskog prava imaju pravo da trajno koriste stan pod uslovima iz ovog zakona i da članovi porodičnog domaćinstva imaju pravo da trajno koriste stan i kad nosilac stanarskog prava trajno prestane da koristi stan, osim ako je prestao da koristi stan na osnovu otkaza ugovora o korišćenju stana, raskida tog ugovora ili na osnovu ugovora o zameni stana ili ako je stekao stanarsko pravo na drugi stan koji mu je dodeljen i za članove njegovog porodičnog domaćinstva koji sa njim stanuju, kao i u slučaju iz stava 1. člana 14. ovog zakona. (član 17.).

Odredbama člana 9. st. 2. i 3. Zakona o stambenim odnosima ("Službeni list SAPV", br. 19/74, 17/81, 22/81, 33/81 i 12/82 - prečišćen tekst) bilo je propisano da se članovima porodičnog domaćinstva iz stava 1. ovog člana, u smislu ovog zakona, smatraju deca (rođena u braku ili van braka, usvojena, pastorčad i unučad bez roditelja) i njihovi bračni drugovi, otac, majka, očuh, maćeha, usvojilac i druga lica koja je nosilac stanarskog prava dužan da izdržava ili koja su po zakonu dužna da izdržavaju nosioca stanarskog prava i da se izuzetno, svojstvo člana porodičnog domaćinstva može priznati i licima koja su duže vremena zajedno živela (zajednica života) sa nosiocem stanarskog prava (vanbračni drug, davalac izdržavanja).

5. Imajući u vidu sadržinu ustavne žalbe, posebno činjenicu da podnositeljke u suštini osporava ju primenu i tumačenje merodavnog materijalnog prava, Ustavni sud podseća na svoj stav da garancija pravičnog suđenja ima za cilj da obezbedi da se u sudskom postupku poštuju ljudska prava i slobode zajemčene Ustavom i Konvencijom, koja je, saglasno odredbi člana 16. stav 2. Ustava, sastavni deo pravnog poretka Republike Srbije i neposredno se primenjuje (videti Odluku Ustavnog suda Už-5084/2011 od 17. januara 2013. godine na : www.ustavni.sud.rs) iz čega proizlazi i obaveza redovnih sudova da odredbe merodavnog prava primenjuju i tumače u skladu sa odredbama Konvencije. Identično stanovište u pogledu primene i tumačenja domaćeg prava u skladu sa obavezama iz Konvencije izneo je i Evropski sud za ljudska prava u presudi Stankova protiv Slovačke , od 9. oktobra 2007. godine (broj predstavke 7205/02, stav 24.).

Polazeći od iznetog, Ustavni sud konstatuje da je predmet konkretnog parničnog postupka bio zahtev podnositeljki ustavne žalbe za utvrđenje „da spadaju u krug lica koja imaju pravo da postanu zakupci na stanu u svojini građana“, te protivtužbeni zahtev za njihovo iseljenje, kao i to da su osporene presude zasnovane na sta vu sud ova da podnosi teljke, s obzirom na činjenicu da stan koriste od 1977. odnosno od 1985. godine, ne mo gu steći svojstvo nosioca stanarskog prava tj. svojstvo korisnika predmetnog stana kao članovi porodičnog domaćinstva pok. nosioca stanarskog prava, budući da je reč o stanu u svojini građana na kome se posle stupanja na snagu Zakona o stambenim odnosima SRS, 29. jula 1973. godine, to pravo više nije moglo steći.

Imajući u vidu razloge na kojima se zasniva osporena presuda, Ustavni sud podseća da je istovetno pitanje koje se postavlja i u ovom konkretnom slučaju razmatrao u pomenutoj Odluci Už-5084/2011 od 17. januara 2013. godine. U tom predmetu podnositeljka ustavne žalbe V.I. se u stan u svojini građana uselila 1982. godine zaključenjem braka sa licem koje je postalo nosilac stanarskog prava nakon smrti svoga oca (prethodnog titulara ovog prava) 1981. godine, a koje lice je to svojstvo steklo kao član porodičnog domaćinstva pok. oca , jer je u stanu živelo pre i posle 29. jula 1973. godine. U tom slučaju, suprug podnositeljke ustavne žalbe V.I. nakon smrti svoga oca, nije imao zaključen ugovor o korišćenju stana sa vlasnicima, a sudovi su usvojili zahtev za iseljenje podnositeljke. U navedenoj Odluci Ustavni sud je istakao da smatra ustavnopravno prihvatljivim stav redovnih sudova da lice koje se u stan u privatnoj svojini uselilo posle 29. jula 1973. godine, kao dana stupanja na snagu republičkog Zakona o stambenim odnosima, ne može da stekne svojstvo nosioca stanarskog prava na predmetnom stanu, ali da se arbitrernost u primeni merodavnog prava ogleda u izjednačavanju pojmova nosioca stanarskog prava i korisnika stana. Ustavni sud je tom prilikom, ukazujući na to da Zakon o stambenim odnosima nije onemogućio da se nakon stupanja na snagu tog zakona stekne svojstvo člana porodičnog domaćinstava nosioca stanarskog prava, odnosno svojstvo korisnika stana, zaključio da je podnositeljka V.I. u režimu Zakona o stambenim odnosima stekla pravo da trajno koristi sporni stan u svojini građana jer se u njega zakonito uselila zaključenjem braka sa nosiocem stanarskog prava čime je stekla svojstvo korisnika stana.

S obzirom na navedeno, te činjenicu da se podnositeljka Spasena Mijić 1977. godine uselila u predmetni stan zaključenjem braka sa sinom tadašnjeg nosioca stanarskog prava , a druga podnositeljka, njena kćerka, rođenjem 1985. godine, a posebno imajući u vidu prethodno citirane odredbe Zakona o stambenim odnosima SAPV kojima je bilo predviđeno ko se smatra korisnikom stana i kome se može priznati svojstvo člana porodičnog domaćinstva nosioca stanarskog prava , Ustavni sud nalazi da se i u ovom konkretnom slučaju, kao i u slučaju razmatranom u Odluci Už-5084/2011 od 17. januara 2013. godine, proizvoljnost u primeni merodavnog prava ogleda u izjednačavanju pojmova nosioca stanarskog prava i korisnika stana.

Stoga je Ustavni sud, saglasno odredbi člana 89. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu („Službeni glasnik RS“, br. 109/07, 99/11, 18/13 - Odluka US , 40/15 - dr. zakon i 103/15), u ovom delu usvojio ustavnu žalbu i utvrdio da je osporenim presudama povređeno pravo podnosi teljki ustavne žalbe na pravično suđenje zajemčeno odredbom člana 32. stav 1. Ustava, odlučujući kao u prvom delu tačke 1. izreke.

6. Ustavni sud je ocenio da se štetne posledice učinjene povrede prava mogu otkloniti poništajem osporene drugostepene presude i određivanjem da u ponovnom drugostepenom postupku nadležni sud odluči o žalbi koju su one izjavile protiv osporene prvostepene presude, pa je, saglasno odredbi člana 89. stav 2. Zakona o Ustavnom sudu, odlučio kao u tački 2. izreke.

7. Imajući u vidu navode podnositeljki - da donošenjem osporenih akata ostaju bez „elementarnog prava na stan ... bez bilo kakvog rešenja njihove stambene situacije“ - Ustavni sud posmatrano u svetlu garancija člana 8. Konvencije, smatra neophodnim da istakne da pravo na dom ne znači pravo na sticanje i obezbeđenje stana. Naime, prema praksi Evropskog suda za ljudska prava, član 8. Konvencije ne nameće nikakvu obavezu državi da odgovara za obezbeđenje adekvatnog smeštaja pojedincima ili porodicama (videti, među mnogim drugim, presudu Case of Coster v. the UK, broj predstavke 24876/94, presuda o d 18. januara 2001. i Case of Velosa Barreto v. Portugal, broj predstavke 18072/91, presuda od 21. novembra 1995) , niti se njime jemči pravo građanima da država rešava njihove stambene probleme (videti odluku Marzari protiv Italije, od 4. maja 1999. godine, broj predstavke 36448/97). Što se pak tiče navoda o neravnopravnom položaju u odnosu na lica koja su imala stanarsko pravo na stanovima u društvenoj svojini sa pravom otkupa, Ustavni sud primećuje da se položaj ovih lica upravo razlikovao s obzirom na činjenicu da nosioci stanarskog prava na stanovima u društvenoj svojini tim pravom nisu ograničavali druga privatna lica da svoja svojinska prava na stanovima koriste u punom obimu, budući da vlasništvo na tim stanovima nije privatno.

S obzirom na navedeno, Ustavni sud je, krećući se isključivo u granicama navoda ustavne žalbe, ocenio da se ti navodi podnositeljk i ne mogu dovesti u vezu sa sadržinom prava na dom, te je, saglasno odredbi člana 36. stav 1. tačka 7) Zakona o Ustavnom sudu, u ovom delu odbacio ustavnu žalbu, jer nisu ispunjene Ustavom i Zakonom utvrđene pretpostavke za vođenje postupka, rešavajući kao u drugom delu tačke 1. izreke.

8. Ustavni sud je, imajući u vidu da je doneo konačnu odluku o ustavnoj žalbi, našao da je predlog za odlaganje izvršenja osporenih akata bespredmetan.

9. S obzirom na navedeno, Ustavni sud je, na osnovu odredaba člana 42b stav 1. tačka 1), člana 45. tačka 9) i člana 46. tačka 9) Zakona o Ustavnom sudu, kao i člana 89. Poslovnika o radu Ustavnog suda ("Službeni glasnik RS", broj 103/13), doneo Odluku kao u izreci.

PREDSEDNIK VEĆA

Vesna Ilić Prelić

Usvajanje ustavne žalbe zbog povrede prava na pravično suđenje

Kratak pregled

Tekst originalne odluke

Slični dokumenti