Odluka Ustavnog suda o povredi prava na pravično suđenje i imovinu u izvršnom postupku

Kratak pregled

Ustavni sud usvaja ustavnu žalbu, poništava rešenje Okružnog suda i utvrđuje povredu prava na pravično suđenje i imovinu. Niži sudovi su proizvoljno obustavili izvršenje na osnovu vansudskog poravnanja, ne utvrđujući da li je dug iz pravnosnažnih presuda zaista i isplaćen.

Tekst originalne odluke

Ustavni sud u sastavu: predsednik dr Dragiša Slijepčević i sudije dr Olivera Vučić, dr Marija Draškić, Bratislav Đokić, dr Agneš Kartag Odri, Katarina Manojlović Andrić, mr Milan Marković, dr Bosa Nenadić, Milan Stanić, dr Dragan Stojanović, mr Tomislav Stojković, Sabahudin Tahirović i Predrag Ćetković, u postupku po ustavnoj žalbi Medine Tahirović iz Novog Pazara, na osnovu člana 167. stav 4. u vezi člana 170. Ustava Republike Srbije, na sednici održanoj 3. marta 2011. godine, doneo je

O D L U K U

1. Usvaja se ustavna žalba Medine Tahirović izjavljena protiv rešenja Opštinskog suda u Novom Pazaru I. 539/08 od 29. maja 2008. godine i rešenja Okružnog suda u Novom Pazaru Gž. 821/08 od 18. juna 2008. godine i utvrđuje da je podnositeljki ustavne žalbe povređeno pravo na pravično suđenje iz člana 32. stav 1. Ustava Republike Srbije i pravo na imovinu iz člana 58. Ustava.

2. Poništava se rešenje Okružnog suda u Novom Pazaru Gž. 821/08 od 18. juna 2008. godine i određuje da Viši sud u Novom Pazaru ponovo odluči o žalbi podnositeljke izjavljenoj protiv rešenja Opštinskog suda u Novom Pazaru I. 539/08 od 29. maja 2008. godine.

O b r a z l o ž e nj e

1. Medina Tahirović iz Novog Pazara je, preko punomoćnika Refije Garibović, advokata iz Novog Pazara podnela 29. jula 2008. godine Ustavnom sudu ustavnu žalbu protiv rešenja Opštinskog suda u Novom Pazaru I. 539/08 od 29. maja 2008. godine i rešenja Okružnog suda u Novom Pazaru Gž. 821/08 od 18. juna 2008. godine i zbog povrede prava na pravično suđenje iz člana 32. stav 1. Ustava i prava na imovinu iz člana 58. Ustava. Podnositeljka ustavne žalbe navodi: da joj je radni odnos prestao 2004. godine kod DP Savremena Konfekcija "Raška" iz Novog Pazara; da je više puta tužila poslodavca za nadoknadu zarade i u tim postupcima Opštinski sud u Novom Pazaru je doneo dve presude u njenu korist, koje su postale pravnosnažne i izvršne; da je Opštinski sud u Novom Pazaru doneo rešenje o izvršenju I. 539/08 od 14. maja 2008. godine i dozvolio izvršenje presuda P1. 1069/04 od 9. novembra 2004. godine i P1 286/05 od 27. jula 2006. godine; da je 16. januara 2008. godine zaključila vansudsko poravnanje sa kupcima tuženika Savremena konfekcija "Raška" iz Novog Pazara, koje je jednostranom izjavom tuženika početkom marta 2008. godine raskinuto i njoj nije ništa isplaćeno; da je podnela predlog za izvršenje navedenih presuda prvostepenom sudu, koji je doneo rešenje o izvršenju I 539/08 od 14. maja 2008. godine, na koje je DP Savremena konfekcija "Raška" izjavila žalbu i Opštinski sud u Novom Pazaru je osporenim rešenjem I. 539/08 od 29. maja 2008. godine usvojio žalbu, ukinuo rešenje o izvršenju i sve sprovedene izvršne radnje, a postupak izvršenja obustavio u celini. Punomoćnik podnositeljke žalbe je podneo žalbu protiv navedenog rešenja i Okružni sud Novom Pazaru je doneo osporeno rešenje Gž. 821/08 od 18. juna 2008. godine kojim je odbio žalbu i potvrdio prvostepeno rešenje I 539/08 od 29. maja 2008. godine. Podnositeljka smatra da su navedenim rešenjima Opštinski i Okružni sud u Novom Pazaru prekršili pravo na pravično suđenje i pravo na imovinu iz razloga što u obrazloženjima tih odluka nisu navedeni argumenti suda već su samo citirane zakonske odredbe, a takođe nisu navedene ni tvrdnje njenog punomoćnika koje je isticao u žalbi. Predložila je da Ustavni sud poništi osporena rešenja i naloži da se izvrše pravnosnažne presude na osnovu kojih je doneto rešenje o izvršenju I. 539/08 od 14. maja 2008. godine, uz zahtev za naknadu nematerijalne štete zbog povrede ustavnih prava.

2. Saglasno odredbi člana 170. Ustava Republike Srbije, ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava i slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu.

Odredbom člana 32. stav 1. Ustava zajemčeno je svakom pravo da nezavisan, nepristrasan i zakonom već ustanovljen sud, pravično i u razumnom roku, javno raspravi i odluči o njegovim pravima i obavezama, osnovanosti sumnje koja je bila razlog za pokretanje postupka, kao i o optužbama protiv njega.

Odredbama člana 58. st. 1. i 2. Ustava utvrđeno je da se jemči mirno uživanje svojine i drugih imovinskih prava stečenih na osnovu zakona, kao i da pravo imovine može biti oduzeto ili ograničeno samo u javnom interesu utvrđenom na osnovu zakona, uz naknadu koja ne može biti niža od tržišne.

3. Ustavni sud je u sprovedenom postupku izvršio uvid u spise predmeta Opštinskog suda u Novom Pazaru I. 539/08 i dostavljenu dokumentaciju i utvrdio sledeće činjenice i okolnosti od značaja za odlučivanje u ovoj ustavnosudskoj stvari:

Opštinski sud u Novom Pazaru je 9. novembra 2004. godine doneo presudu na osnovu priznanja P1. 1069/04, kojom je usvojio tužbeni zahtev podnositeljke ustavne žalbe i obavezao tuženu Savremenu konfekciju "Raška" Novi Pazar da tužilji isplati minimalnu zaradu počev od 2001. do 2004. godine, sa zakonskom zateznom kamatom. Presudom Opštinskog suda u Novom Pazaru P1. 286/05 od 27. jula 2006. godine usvojen je tužbeni zahtev podnositeljke ustavne žalbe pa je obavezana tužena Savremena konfekcija "Raška" iz Novog Pazara da tužilji isplati doprinose za penzijsko i invalidsko osiguranje, zdravstveno osiguranje i osiguranje od nezaposlenosti za određene vremenske periode od 1988. do 2004. godine.

Zatim je između advokata podnositeljke ustavne žalbe i direktora Savremene konfekcije "Raška" zaključeno vansudsko poravnanje 16. januara 2008. godine kojim je predviđeno: da je predmet poravnanja isplata duga preduzeća po izvršnim rešenjima i pravosnažnim presudama u korist bivših radnika koji je nastao po rešenjima i presudama u prethodnom periodu, a po osnovu naknada zarada i sudskih troškova; da se obavezuje advokat radnika Medine Tahirović u predmetima I. 1108/04 i 1273/06 da kod Opštinskog suda u Novom Pazaru povuče sve podnete predloge za izvršenje pravnosnažnih presuda po navedenim brojevima po potpisivanju ovog poravnanja; da je preduzeće dužno da obaveze iz rešenja o izvršenju uplati kod određene banke; da u slučaju da preduzeće ne izvrši svoju obavezu u ugovorenom roku, ovo poravnanje neće imati pravno dejstvo, te će novi predlozi biti ponovo podneti nadležnom sudu na izvršenje.

Podnositeljka ustavne žalbe je podnela predlog za izvršenje i Opštinski sud u Novom Pazaru je svojim rešenjem o izvršenju I. 539/08 od 14. maja 2008. godine odredio izvršenje protiv izvršnog dužnika, Savremene konfekcije "Raška" Novi Pazar radi naplate novčanog potraživanja, koje je dostavio Narodnoj banci Srbije radi sprovođenja izvršenja. Izvršni dužnik je na navedeno rešenje uložio žalbu i predlog za obustavu izvršenja tražeći da sud ukine rešenje o izvršenju, odnosno obustavi postupak sprovođenja izvršenja ovog rešenja iz razloga što je sa izvršnim poveriocem zaključio vansudsko poravnanje kojim je regulisao novčano potraživanje koje je predmet izvršenja.

Osporenim rešenjem I.539/08 od 29. maja 2008. godine usvojena je žalba izvršnog dužnika i ukinuto je rešenje o izvršenju Opštinskog suda u Novom Pazaru I.539/08 od 14. maja 2008. godine, obustavljeno je izvršenje u celini i ukinute su sprovedene radnje. Osporenim rešenjem Okružnog suda u Novom Pazaru Gž. 821/08 od 18. juna 2008. godine odbijena je kao neosnovana žalba izvršnog poverioca, a rešenje Opštinskog suda u Novom Pazaru I. 539/08 od 29. maja 2008. godine je potvrđeno.

4. Za ocenu navoda i razloga ustavne žalbe sa stanovišta Ustavom zajemčenih prava na čiju se povredu podnositeljka ustavne žalbe poziva, od značaja su sledeće odredbe zakona:

Zakonom o izvršnom postupku ("Službeni glasnik RS", broj 125/04) propisano je: da se žalba protiv rešenja o izvršenju može izjaviti iz razloga koji sprečavaju izvršenje, a naročito ako je potraživanje prestalo na osnovu činjenice koja je nastupila posle izvršnosti odluke ili pre toga, ali u vreme kad izvršni dužnik to nije mogao da istakne u postupku iz kog potiče izvršna isprava, odnosno ako je potraživanje prestalo na osnovu činjenice koja je nastupila posle zaključenja poravnanja (član 15. tačka 8)); da prvostepeni sud može, ako oceni da je osnovana, žalbu izvršnog dužnika izjavljenu protiv rešenja o izvršenju u roku, usvojiti, ukinuti, rešenje o izvršenju, obustaviti izvršenje u celini ili delimično ili ukinuti sprovedene radnje (član 19. stav 1.); da je sudska odluka kojom je naloženo ispunjenje potraživanja izvršna, ako je postala pravosnažna i ako je protekao rok za dobrovoljno ispunjenje, koji teče od dana dostavljanja odluke izvršnom dužniku, a završava se protekom poslednjeg dana roka određenom sudskom odlukom, ako zakonom nije drukčije određeno (član 32. stav 1.); da će sud po službenoj dužnosti obustaviti izvršenje ako se u toku izvršnog postupka, sve dok izvršenje ne bude sprovedeno, utvrdi da je potraživanje prestalo usled propasti predmeta izvršenja, smrti, odnosno prestanka stranke koja nema pravnog sledbenika, prebijanja potraživanja i iz drugih zakonom određenih razloga (član 68. stav 2.).

5. Ocenjujući navode i razloge ustavne žalbe sa aspekta Ustavom zajemčenih prava na pravično suđenje i prava na imovinu, a polazeći od utvrđenog činjeničnog i pravnog stanja vezanog za osporeni izvršni postupak, Ustavni sud je utvrdio da je podnositeljka ustavne žalbe prema poslodavcu imala nesporno potraživanje po osnovu garantovane zarade ostvarene za vreme plaćenog odsustva, koje je utvrđeno pravnosnažnim presudama Opštinskog suda u Novom Pazaru P1.1069/04 od 9. novembra 2004. godine i P1. 286/05 od 27. jula 2006. godine. Zatim da je nakon izvršnosti navedenih presuda između podnositeljke ustavne žalbe i poslodavca zaključeno vansudsko poravnanje iz čije sadržine proizlazi da se isto obavezalo da će do 31. decembra 2008.godine izvršiti svoju obavezu u pogledu "isplate duga preduzeća po izvršnim rešenjima i pravosnažnim presudama u korist bivših radnika koji je nastao po rešenjima i presudama u prethodnom periodu, a po osnovu naknada zarada i sudskih troškova".

Polazeći od navedenog, Ustavni sud smatra da nije osnovano pozivanje Opštinskog i Okružnog suda u osporenim rešenjima na odredbe člana 15. tačka 8) Zakona o izvršnom postupku, kao na relevantne odredbe za tvrdnju da zaključenjem vansudskog poravnanja između podnositeljke ustavne žalbe i poslodavca - izvršnog dužnika, nije nastupio uslov za nastavak izvršenja, jer nije istekao rok za dobrovoljno izvršenje, a koje se ima upodobiti situaciji kada je poveriočevo potraživanje prestalo na osnovu činjenice koja je nastupila posle izvršnosti odluke, ili pre toga, ali u vreme kad izvršni dužnik to nije mogao da istakne u postupku iz kog potiče izvršna isprava. Ovo iz razloga što izvršni sudovi nisu ni utvrđivali činjenicu da li je poslodavac - izvršni dužnik izvršio svoju obavezu u pogledu isplate potraživanja po osnovu garantovane zarade ostvarene za vreme plaćenog odsustva podnositeljke ustavne žalbe, pa nisu ni mogli izvesti validan zaključak da je prestalo potraživanje podnositeljke ustavne žalbe iz izvršnih isprava - presuda Opštinskog suda u Novom Pazaru P1. 1069/04 od 9. novembra 2004. godine i P1. 286/05 od 27. jula 2006. godine, a što bi bio jedini činjenični osnov da se primeni odredba člana 15. tačka 8) Zakona o izvršnom postupku. Naročito, iz razloga što zaključenjem vansudskog poravnanja nije prestalo potraživanje koje podnositeljka ima prema poslodavcu, već naprotiv, njime se potvrđuje postojanje tog potraživanja i dužnik se obavezuje da će podnositeljki isplatiti njena potraživanja utvrđena izvršnim ispravama - presudama suda.

Imajući u vidu izneto i da izvršni poverilac iz izvršne isprave, kao pravnog akta kojim je utvrđena obaveza dužnika, izvodi ovlašćenje da zahteva od nadležnog izvršnog suda da odredi izvršenje radi ostvarivanja dosuđene pravne zaštite, a ne iz vansudskog poravnanja, koje u smislu Zakona o izvršnom postupku nema tretman izvršne isprave, Ustavni sud ukazuje da činjenica da je nakon izvršnosti navedenih presuda zaključeno vansudsko poravnanje ne može, u konkretnoj situaciji, biti od značaja prilikom odlučivanja izvršnog suda o predlogu za izvršenje tih presuda, već samo činjenica da li je izvršni dužnik ispunio svoju obavezu utvrđenu izvršnim ispravama.

Ustavni sud je, stoga, ocenio da je podnositeljka ustavne žalbe osporenim rešenjima proizvoljno i nepravedno uskraćena za imovinu, koju predstavlja novčano potraživanje na ime neisplaćene garantovane zarade utvrđene pravnosnažnim i izvršnim presudama Opštinskog suda u Novom Pazaru P1. 1069/04 od 9. novembra 2004. godine i P1. 286/05 od 27. jula 2006. godine. Na taj način su podnositeljki ustavne žalbe povređeni pravo na pravično suđenje zajemčeno odredbom člana 32. stav 1. Ustava i pravo na imovinu zajemčeno odredbom člana 58. stav 1. Ustava. Ustavni sud je u svojoj praksi već izrazio stav da svako novčano potraživanje dosuđeno pravnosnažnom sudskom odlukom ulazi u imovinu poverioca, te da neizvršenje sudske odluke kojom je to potraživanje dosuđeno predstavlja povredu prava na mirno uživanje imovine.

6. Na osnovu izloženog i odredbe člana 89. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu ("Službeni glasnik RS", broj 109/07), Ustavni sud je ustavnu žalbu usvojio, te je u tački 1. izreke utvrdio da su osporenim rešenjima povređena prava podnositeljke ustavne žalbe na pravično suđenje iz člana 32. stav 1. Ustava i na imovinu iz člana 58. stav 1. Ustava.

Ustavni sud je ocenio da su u konkretnom slučaju posledice učinjene povrede prava takve prirode da se mogu otkloniti samo poništajem drugostepenog rešenja, kako bi nadležni sud doneo novu odluku o žalbi poverioca u izvršnom postupku, pa je saglasno odredbi člana 89. stav 2. Zakona o Ustavnom sudu, odlučio kao u tački 2. izreke.

7. Polazeći od iznetog, Ustavni sud je na osnovu odredbe člana 45. tačka 9. Zakona o Ustavnom sudu, odlučio kao u izreci.

PREDSEDNIK

USTAVNOG SUDA

dr Dragiša Slijepčević

Odluka Ustavnog suda o povredi prava na pravično suđenje i imovinu u izvršnom postupku

Kratak pregled

Tekst originalne odluke

Slični dokumenti