Utvrđivanje povrede prava na imovinu zbog neizvršenja sudskih odluka

Kratak pregled

Ustavni sud usvaja žalbe i utvrđuje povredu prava na imovinu podnosiocima čija potraživanja iz radnog odnosa, utvrđena pravnosnažnim odlukama, nisu namirena u izvršnom postupku protiv dužnika u državnoj svojini. Dosuđena im je naknada materijalne štete.

Tekst originalne odluke

Ustavni sud, Veliko veće, u sastavu: predsednik Suda Snežana Marković , predsednik Veća, i sudije Vesna Ilić Prelić , dr Dragana Kolarić , dr Tamaš Korhec (Korhecz Tamás), dr Jovan Ćirić, Gordana Ajnšpiler Popović , dr Nataša Plavšić i Lidija Đukić, članovi Veća , u postupku po ustavnoj žalbi I. V . iz Beograda , na osnovu člana 167. stav 4. u vezi sa članom 170. Ustava Republike Srbije, na sednici Veća održanoj 9. decembra 2021. godine , doneo je

O D L U K U

Odbija se kao neosnovana ustavna žalba I. V . izjavljena protiv rešenja Višeg suda u Beogradu Gži. 1655/18 od 22. juna 2018. godine.

O b r a z l o ž e nj e

1. I. V . Beograda podnela je Ustavnom sudu, 8. avgusta 2018. godine, preko punomoćnika J . K, advokata iz Beograda, ustavnu žalbu protiv rešenja Višeg suda u Beogradu Gži. 1655/18 od 22. juna 2018. godine , zbog po vrede prava na pravično suđenje, prava na imovinu, prava i dužnosti roditelja, posebne zaštite porodice, majke, samohranog roditelja i deteta, zajemčenih odredbama člana 32. stav 1, člana 58. stav 1, člana 65. stav 1. i člana 66. stav 1. Ustava Republike Srbije, kao i zbog povrede člana 142. stav 2. i člana 145. st. 2. i 3. Ustava.

U ustavnoj žalbi je, između ostalog, navedeno: da je izvršnom ispravom – pravnosnaž nom i izvršnom parničničnom presudom P2. 4447/10 od 23. marta 2010. godine obavezan izvršni dužnik da podnositeljki, kao izvršnom poveriocu, na ime izdržavanja, plaća 15% od redovnih mesečnih primanja koja ostvaruje kod poslodavca, a što je u nominalnom iznosu značilo plaćanje od po 65.000,00 dinara svakog meseca ; da je podnositeljka, na osnovu navedene izvršne isprave, podnela predlog za izvršenje, radi namirenja potraživanja na ime izdržavanja; da je Treći osnovni sud u Beogradu odredio predloženo izvršenje, dok je Viši sud u Beogradu osporenim rešenjem usvojio žalbu izvršnog dužnika, preinačio rešenje o izvršenju i odbio kao neosnovan predlog za izvršenje, sa obrazloženjem da je izvršni dužnik od 1. septembra 2017. godine zaposlen kod drugog poslodavca kod kojeg ostvaruje zaradu od 25.000,00 (kasnije 28.000,00) dinara, te da uplatama od po 10.000,00 dinara svakog meseca izvršni dužnik poštuje svoju obavezu iz izvršne isprave da plaća 15% od svojih redovnih mesečnih primanja; da je, po mišljenju podnositeljke, visina zarade koju je izvršni dužnik ostvarivao u vreme donošenja izvršne isprave bila odlučujuća okolnost da sud odredi minimalni iznos visine izdržavanja; da je davalac izdržavanja, u vreme donošenja izvršne isprave , imao zaradu od 28.000.00 dinara parnični sud ne bi odredio 15% od navedene zarade, već daleko veći procenat vodeći računa o minimalnoj sumi potrebnoj za izdržavanje deteta; da parnična presuda P2. 4447/10 od 23. marta 2010. godine , kao izvršna isprava, dalje postoji u pravnom poretku, te navodi žalbe izvršnog dužnika da je parnična presuda izgubila svojstvo izvršne isprave predstavljaju proizvoljne navode i imaju za cilj izigravanja prava izdržavanog lica; da je izvršni dužnik vlasnik nepokretnosti vrednosti od preko 1 miliiona evra; da izvršni dužnik redovno izvršava svoje obaveze prema drugoj kćerki u visini od 65.000,00 dinara, a prema sudskom poravnanju zaključenom u predmetu Prvog osnovnog suda u Beogradu P2. 5302/12, nezavisno od svih promenjenih okolnosti.

Podnositeljka ustavne žalbe je predložila da Ustavni sud usvoji ustavnu žalbu, utvrdi povred u označenih ustavnih prava i po ništi osporeno rešenje Višeg suda u Beogradu Gži. 1655/18 od 22. juna 2018. godine. Tražila je naknadu, na ime povrede Ustavom utvrđenih prava, da se Odluka objavi u „Službenom glasniku RS“, kao i troškove na ime sastava ustavne žalbe.

2. Saglasno odredbi člana 170. Ustava Republike Srbije, ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava i slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu.

U toku postupka pružanja ustavnosudske zaštite, povodom ispitivanja osnovanosti ustavne žalbe u granicama istaknutog zahteva, Ustavni sud utvrđuje da li je u postupku odlučivanja o pravima i obavezama podnosioca ustavne žalbe povređeno ili uskraćeno njegovo Ustavom zajemčeno pravo ili sloboda.

3. Ustavni sud je, u sprovedenom postupku, na osnovu navoda ustavne žalbe i uvidom u dokumentaciju priloženu uz ustavnu žalbu, utvrdio sledeće činjenice i okolnosti od značaja za odlučivanje u ovoj ustavnosudskoj stvari:

Drugi opštinski sud u Beogradu je pravnosnažnom presudom P. 5502/05 od 30. marta 2006. godine obavezao tuženog P. V . da na ime svog doprinosa za izdržavanje tužilja mal. I . V, ovde podnositeljke ustavne žalbe, i mal. J . V , plaća 500 evra, počev od 30. marta 2006. godine, kao dana presuđenja pa ubuduće, svakog 1. do 5. u mesecu za tekući mesec.

Prvi osnovni sud u Beogradu je pravnosnažnom i izvršnom presudom P2. 4447/10 od 23. marta 2010. godine obavezao tuženog P . V . da na ime svog doprinosa za izdržavanje tužilja mal. I . V, ovde podnositeljke ustavne žalbe, i mal. J . V . plaća po 15% za svako dete od redovnih mesečnih novčanih primanja koja dužnik ostvaruje kod poslodavca „ F.“ Beograd, od 23. marta 2010. godine, kao dana presuđenja pa ubuduće, svakog 1. do 5. u mesecu za tekući mesec. Time je izmenjen način doprinosa tuženog za izdržavanje maloletne dece, utvrđen navedenom presudom D rugog opš tinskog sud a u Beogradu P. 5502/05 od 30. marta 2006. godine .

Sudskim poravnanjem od 14. novembra 2012. godine zaključenim pred Prvim osnovnim sudom u Beogradu u predmetu P2. 5302/12 obavezan je tuženi P. V . da na ime izdržavanja tužilje J . V . plaća mesečno iznos od 65.000,00 dinara, počev od 14. novembra 2012. godine, kao dana presuđenja pa ubuduće, svakog 1. do 15. u mesecu za tekući mesec. Time je izmenjen način doprinosa tuženog za izdržavanje utvrđen presudom Prvog osnovnog suda u Beogradu P2. 4447/10 od 23. marta 2010. godine samo u odnosu na J. V. Odluka o pogledu doprinosa izdržavanju I. V . nije menjena.

Izvršni poverilac I. V, ovde podnositeljka ustavne žalbe, podnela je 14. novembra 2017. godine, predlog za izvršenje , Trećem osnovnom sudu u Beogradu, na osnovu izvršne isprave – navedene parnične presude Prvog osnovnog suda u Beogradu P2. 4447/10 od 23. marta 2010. godine, protiv izvršnog dužnika P . V, radi namirenja novčanog potraživanja na ime obaveze izdržavanja , plaćanjem 15% od redovni h mesečnih novčanih primanja koja je izvršni dužnik ostvarivao kod poslodavca „ F.“ Beograd , počev od 1. septembra 2017. godine pa do ubuduće, umanjenih za po 10.000,00 dinara uplaćenih na ime izdržavanja za septembar, oktobar, novembar, decembar 2017. godine i januar 2018. godine. U predlogu za izvršenje je navedeno da je izvršni dužnik do avgusta 2017. godine izvršavao svoju obavezu izdržavanja uplatama iznosa od 65.000,00 dinara svakog meseca, ali da od septembra 2017. godine izvršni dužnik, na ime izdržavanja , svojevoljno uplaćuje iznose od 10.000,00 dinara svakog meseca, odnosno izvršni dužnik svoju dospele obaveze ne izmiruje u punom obimu.

Treći osnovni sud u Beogradu je rešenjem I. 10/18 od 2. februara 2018. godine odredio predloženo izvršenje.

Viši sud u Beogradu je osporenim rešenjem Gži. 1655/18 od 22. juna 2018. godine usvojio žalbu izvršnog dužnika, preinačio rešenje o izvršenju, obustavio izvršni postupak i odbio kao neosnovan predlog za izvršenje. U obrazloženju osporenog drugostepenog rešenja je, između ostalog, navedeno: da u konkretnom slučaju nisu bili ispunjeni uslovi za određenje predloženog izvršenja, radi naplate novčanog potraživanja od 15% od redovnih m esečnih primanja koja je izvršni dužnik ostvarivao kod svog ranije g poslodavca „F.“ Beograd ; da je izvršni dužnik od 1. septembra 2017. godine zaposlen kod drugog poslodavca kod kog ostvaruje zaradu u iznosu od 25.000,00 (kasnije 28.000,00) dinara i da je izvršni dužnik uplatama novčanih iznosa od po 10.000,00 dinara u relevantnom vremenskom periodu izvršavao svoju obavezu iz izvršne isprave, jer navedeni novčani iznosi predstavljaju čak veći iznos od 15% od redovnih mesečnih primanja koja izvršni dužnik ostvaruje kod svog sadašnjeg poslodavca; da sve navedeno predstavljaju razloge koje spreč avaju izvršenje, u smislu odredbe člana 74. stav 1. tačka 6) Zakona o izvršenju i obezbeđenju iz 2015. godine .

4. Odredbom člana 32. stav 1. Ustava utvrđeno je da svako ima pravo da nezavisan, nepristrasan i zakonom već ustanovljen sud, pravično i u razumnom roku, javno raspravi i odluči o njegovim pravima i obavezama, osnovanosti sumnje koja je bila razlog za pokretanje postupka, kao i o optužbama protiv njega.

Odredbama Zakona o izvršenju i obezbeđenju („Službeni glasnik RS“, br. 106/15, 106/16 -autentično tumačenje i 113/17-autentično tumačenje) propisano je: da su pri odlučivanju o predlogu za izvršenje sud i javni izvršitelj vezani izvršnom i verodostojnom ispravom i da sud nije ovlašćen da ispituje zakonitost i pravilnost izvršne isprave (član 15.). Odredbom člana 74. stav 1. tačka 6) bilo je propisano da izvršni dužnik može žalbom da pobija rešenje o izvršenju iz razloga koji sprečavaju sprovođenje izvršenja ako je potraživanje prestalo na osnovu činjenice koja je nastala u vreme kada izvršni dužnik više nije mogao da je istakne u postupku iz koga potiče izvršna isprava ili posle zaključenja sudskog ili upravnog poravnanja ili javnobeležničkog zapisnika o poravnanju.

Odredbom člana 164. Porodičnog zakona („Službeni glasnik RS“, br. 18/05, 72/11 i 6/15) propisano je da se visina izdržavanja može smanjiti ili povećati ako se promene okolnosti na osnovu kojih je doneta prethodna odluka.

5. Razmatrajući ustavnu žalbu sa aspekta istaknute povrede prava na pravično suđenje iz člana 32. stav 1. Ustava, Ustavni sud naglašava da je pravilnu primenu merodavnog prava nadležan da ceni instancioni (viši) sud u zakonom propisanom postupku kontrole zakonitosti odluka nižestepenih sudova. Ustavni sud nije nadležan da ocenjuje pravilnost činjeničnih i pravnih zaključaka redovnih sudova, osim u slučaju kada je primena merodavnog materijalnog i/ili procesnog prava bila očigledno proizvoljna, odnosno arbitr erna na štetu podnosioca ustavne žalbe, što može dovesti do povrede Ustavom zajemčenog prava na pravično suđenje. Stoga je Ustavni sud, u određenim situacijama, koje prvenstveno zavise od konkretnog slučaja i utemeljenosti iznetih ustavnopravnih razloga, nadležan da ceni povredu prava iz člana 32. stav 1. Ustava i sa stanovišta primene materijalnog, odnosno procesnog prava. Kao što zadatak Ustavnog suda nije da ocenjuje pravilnost činjeničnih i pravnih zaključaka redovnih sudova, to i prema stanovištu Evropskog suda za ljudska prava, nije njegov zadatak da prilikom ocene povrede Evropske konvencije za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda donosi odluku umesto domaćih sudova , koji su u najboljoj poziciji da ocene prezentovane dokaze, ustanove činjenično stanje i tumače domaće pravo, te da, u principu, taj sud neće intervenisati, osim ukoliko su odluke domaćih sudova arbitrerne ili očigledno neosnovane (vidi presudu Khamidov protiv Rusije, od 15. novembra 2007. godine, broj predstavke 72118/01, stav 170.).

Ustavni sud najpre konstatuje da je razmatranje ove ustavnosudske stvari od pravnog značaja jeste utvrđenje razlika između obaveze izdržavanja koju izvršni dužnik P. V . ima prema svojoj ćerki J . V . i obaveze izdržavanja koju isti izvršni dužnik ima prema svojoj drugoj ćerki I . V, ovde podnositeljke ustavne žalbe.

U vezi sa obavezom koju izvršni dužnik ima na ime doprinosa izdržavanju svoje ćerke J. V, Ustavni sud ukazuje da je navedena obaveza izdržavanja utvrđena izvršnom ispravom - sudskim poravnanjem od 14. novembra 2012. godine zaključenim pred Prvim osnovnim sudom u Beogradu u predmetu P2. 5302/12, kojom je obavezan izvršni dužnik da na ime izdržavanja ćerke J . V . plaća mesečno iznos od 65.000,00 dinara. Ustavni sud ocenjuje da je navedena obaveza izdržavanja u konkretnom slučaju određena u opredeljenom nominalnom iznosu. Dužnikova obaveza izdržavanja nije vezana ni za mesečna primanja izvršnog dužnika, niti za vrednost imovine izvršnog dužnika. Ustavni sud, dalje ocenjuje, da činjenične okolnosti konkretnog slučaja ne utiču automatski na visinu obaveze koju izvršni dužnik ima na ime doprinosa izdržavanju za ćerku J. V, odnos no smanjenje ili povećanje mesečnih primanja izvršnog dužnika, generalno bilo kakva promena imovinskog stanja izvršnog dužnika, nema uticaj a na visinu novčane obaveze izvršnog dužnika – plaćanje svakog meseca novčanog iznosa od 65.000,00 dinara za ćerku J. V. Navedeno , međutim, može predstavljati zakonski razlog da se u zakonom predviđenom postupku primeni odredba člana 164. Porodičnog zakona, kojom je propisano da se visina izdržavanja može smanjiti ili povećati ako se promene okolnosti na osnovu kojih je doneta prethodna odluka.

U vezi sa obavezom izdržavanja koju izvršni dužnik ima prema svojoj ćerki I. V, ovde podnositeljka ustavne žalbe, Ustavni sud ukazuje da je navedena obaveza utvrđena izvršnom ispravom - pravnosnažnom i izvršnom presudom Prvog osnovnog suda u Beogradu P2. 4447/10 od 23. marta 2010. godine kojom je obavezan isti izvršni dužnik da na ime izdržav anja podnositeljke I . V. plaća 15% od redovnih mesečnih novčanih primanja koja on ostvaruje kod poslodavca „F.“ Beograd. Kako nije određen nominalni iznos obaveze izdržavanja, Ustavni sud ocenjuje da je navedena obaveza izdržavanja u konkretnom slučaju odrediva, ali ne i određena. To dalje znači da činjenične okolnosti konkretnog slučaja određuju visinu izdržavanja koju izvršni dužnik ima po navedenom osnovu . S obzirom na to da je izvršnom ispravom obaveza izdržavanja izvršnog dužnika utvrđena u opredeljenom procentu (15%) od redovnih mesečnih novč anih primanja koja izvršni dužnik ostvaruje kod poslodavca (a ne za vrednost imovine izvršnog dužnika), Ustavni sud ocenjuje da visina redovnih mesečnih novčanih primanja izvršnog dužnika određuju nominalnu visinu obaveze izdržavanja, odnosno svako smanjenje ili povećanje redovnih mesečnih novčanih primanja izvršnog dužnika ima uticaj na određenje visine obaveze izdržavanje izvršnog dužnika prema podnositeljki ustavne žalbe . Imajući u vidu navedeno, Ustavni sud ocenjuje da je ustavnopravno prihvatljivo pravno stanovište zauzeto u osporenom aktu da je izvršni dužnik od 1. septembra 2017. godine zaposlen kod drugog poslodavca, kod kog ostvaruje zaradu u iznosu od 25.000 ,00 (kasnije 28.000,00) dinara te da je izvršni dužnik uplatama novčanih iznosa od po 10.000,00 dinara u relevantnom vremenskom periodu izvršavao svoju obavezu iz izvršne isprave, jer navedeni novčani iznosi predstavljaju čak veći iznos od 15% od redovnih mesečnih primanja koja izvršni dužnik ostvaruje kod svog sadašnjeg poslodavca.

Imajući u vidu sve izloženo , Ustavni sud je utvrdio da osporenim rešenjem Višeg suda u Beogradu Gži. 1655/18 od 22. juna 2018. godine nije povređeno pravo podnositeljke ustavne žalbe na pravično suđenje, zajemčeno odredbom člana 32. stav 1. Ustava. Stoga je Ustavni sud ustavnu žalbu odbio kao neosnovanu, saglasno odredbi člana 89. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu („Službeni glasnik RS“, br. 109/07, 99/11, 18/13 – Odluka US, 40/15 – dr. zakon i 103/15), odlučujući kao u izreci ove odluke.

6. Kako podnositeljka ustavne žalbe navode o povredi prava na imovinu, prava i dužnosti roditelja, posebne zaštite porodice, majke, samohranog roditelja i deteta zasniva na identičnim razlozima koje je isticala u prilog tvrdnji o povredi prava na pravično suđenje , a koji su razmatrani u prethodnoj tački obrazloženja ove odluke, Ustavni sud nalazi da nije potrebno da ih ponovo ceni i sa aspekta povrede navedenih prava.

Odredbe člana 142. stav 2. i člana 145. st. 2. i 3. Ustava ne jemče ustavna prava, pa zbog toga ne mogu biti osnov izjavljivanja ustavne žalbe.

7. U pogledu zahteva podnositeljke ustavne žalbe za naknadu troškova na ime sastava ustavne žal be, Ustavni sud podseća da je u svojoj dosadašnjoj praksi više puta razmatrao navedeno pitanje, te da je zauzeo stav da, u smislu člana 6. Zakona o Ustavnom sudu, nema osnova za naknadu troškova postupka pred Ustavnim sudom. S tim u vezi, Ustavni sud se poziva na obrazloženje koje je dato, pored mnogih drugih, u Odluci Už-633/2011 od 8. maja 2013. godine (videti internet stranicu Ustavnog suda na : www.ustavni.sud.rs).

8. Polazeći od svega iznetog, Ustavni sud je, na osnovu odredaba člana 42b stav 1. tačka 1) i člana 45. tačka 9) Zakona o Ustavnom sudu, doneo Odluku kao u izreci.

PREDSEDNIK VEĆA

Snežana Marković, s.r.

Utvrđivanje povrede prava na imovinu zbog neizvršenja sudskih odluka

Kratak pregled

Tekst originalne odluke

Slični dokumenti