Odluka Ustavnog suda o neosnovanosti žalbe za naknadu zbog faktičke eksproprijacije

Kratak pregled

Ustavni sud odbio je ustavnu žalbu za naknadu zbog faktičke eksproprijacije, potvrđujući stavove redovnih sudova. Podnosilac nije dokazao da je opština izuzela zemljište, već da je ono, iako asfaltirano, korišćeno kao privatni prilazni put uz njegovu saglasnost.

Tekst originalne odluke

Ustavni sud, Veliko veće, u sastavu: predsednik Suda Vesna Ilić Prelić, predsednik Veća, i sudije dr Dragiša B. Slijepčević, dr Marija Draškić, dr Agneš Kartag Odri, dr Goran P. Ilić, Sabahudin Tahirović, dr Dragan Stojanović i mr Milan Marković, u postupku po ustavnoj žalbi R. M . iz Beograda , na osnovu člana 167. stav 4. u vezi člana 170. Ustava Republike Srbije, na sednici Veća održanoj 10. decembra 2015. godine, doneo je

O D L U K U

Odbija se kao neosnovana ustavna žalba R. M . izjavljena protiv presude Osnovnog suda u Kraljevu P. 261/11 od 10. decembra 2012. godine i presude Apelacionog suda u Kragujevcu Gž. 544/13 od 5. septembra 2013. godine zbog povrede prava na pravično suđenje iz člana 32. stav 1. Ustava Republike Srbije, dok se u preostalom delu ustavna žalba odbacuje.

O b r a z l o ž e nj e

1. R. M. iz Beograda podneo je, 13. novembra 2013. godine, preko punomoćnika D. K, advokata iz Beograda, Ustavnom sudu ustavnu žalbu protiv presuda Osnovnog suda u Kraljevu P. 261/11 od 10. decembra 2012. godine i Apelacionog suda u Kragujevcu Gž. 544/13 od 5. septembra 2013. godine, zbog povrede načela zabrane diskriminacije, prava na pravično suđenje, prava na jednaku zaštitu prava i prava na imovinu zajemčenih odredbama člana 21, člana 32. stav 1, člana 36. stav 1. i člana 58. Ustava Republike Srbije.

Podnosilac ustavne žalbe smatra da mu je pravo na pravično suđenje povređeno proizvoljnom primenom materijalnog prava jer je osporenim presudama, koje su donete s pozivom na član 79. Zakona o planiranju i izgradnji, obavezan da opštini Kraljevo plati naknadu za utvrđenje prava trajnog korišćenja zemljišta, koje je stekao po sili zakona, što je i utvrđeno sudskom odlukom donetom na osnovu člana 83. pomenutog zakona. S tim u vezi ističe da, u konkretnom slučaju, nije bilo nikakvog prometa, budući da se radi o zemljištu na kom se nalazi zgrada koju su pre više decenija sagradili njegovi prethodnici, te da ne postoji zakonski osnov za plaćanje naknade koja predstavlja tržišnu vrednost zemljišta. Dodaje da sudovi prilikom donošenja osporenih odluka nisu imali u vidu odredbe čl. 101. i 102. navedenog zakona kao i činjenicu da je on u postupku konverzije postao vlasnik zemljišta bez plaćanja naknade. Takođe ističe da mu je povređeno pravo na javnu raspravu kao element prava na pravično suđenje time što pred drugostepenim sudom nije održana javna rasprava. Zbog proizvoljne primene materijalnog prava i obavezivanja na plaćanje naknade smatra da mu je povređeno i pravo na imovinu. Kao dokaz za tvrdnju o povredi prava iz člana 36. stav 1. Ustava i načela zabrane diskriminacije dostavlja presudu Vrhovnog suda Srbije Rev. 1523/07 Sgzz. 474/07 od 11. jula 2007. godine i sentencu objavljenu u Biltenu sudske prakse Okružnog suda u Kraljevu, broj 2/08, povodom odluke tog suda Gž. 525/06 od 24. maja 2006. godine. Predlaže da Ustavni sud usvoji ustavnu žalbu i poništi osporene akte.

Dopunom ustavne žalbe od 9. septembra 2014. godine podnosilac je istakao povredu prava na pravno sredstvo iz člana 36. stav 2. Ustava u odnosu na rešenje Apelacionog suda u Kragujevcu R1. 168/13 od 20. januara 2014. godine i rešenje Vrhovnog kasacionog suda Rev. 294/14 Rž. 59/14 od 27. marta 2014. godine.

Obrazlažući razloge na kojima zasniva tvrdnju o povredi označenog prava, podnosilac navodi da nijedan sud nije ispitao ispunjenost uslova za odlučivanje o reviziji koju je izjavio u smislu člana 395. Zakona o parničnom postupku, već primenom odredaba na osnovu kojih revizija nije ni izjavljena. Takođe smatra da mu je navedeno pravo povređeno i time što je revizijski sud odbacio kao nedozvoljenu žalbu koju je izjavio protiv rešenja R1. 168/13 , budući da je ovaj pravni lek podneo u skladu sa datom poukom, te činjenicom da je predsednik veća koje je donelo osporeno revizijsko rešenje sudija koji je u istom postupku već odlučivao o prethodno izjavljenoj reviziji i koji je zauzeo stav suprotan dotadašnjoj sudskoj praksi, što dovodi u sumnju njegovu nepristrasnost. Osim navedenog, podnosilac u prilog osnovanosti tvrdnje o povredi prava na pravično suđenje i proizvoljnoj primeni materijalnog prava ističe i da je Ustavni sud u odlukama Už-2026/2010 od 6. juna 2013. godine, Už-629/2009 od 22. marta 2012. godine, Už-5221/2010 od 13. novembra 2013. godine i Už- 3661/2010 5. marta 2014. godine zauzeo stav suprotan od onoga koji je zauzet u osporenim presudama. Predlaže da Ustavni sud poništi i akte osporene dopunom ustavne žalbe.

2. Saglasno odredbi člana 170. Ustava Republike Srbije, ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava i slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu.

U postupku pružanja ustavnosudske zaštite, povodom ispitivanja osnovanosti ustavne žalbe u granicama istaknutog zahteva, Ustavni sud utvrđuje da li je u postupku odlučivanja o pravima i obavezama podnosilaca ustavne žalbe povređeno njihovo Ustavom zajemčeno pravo ili sloboda.

3. Ustavni sud je u sprovedenom postupku, uvidom u spise predmeta Osnovnog suda u Kraljevu P. 261/11, utvrdio sledeće činjenice i okolnosti koje su od značaja za odlučivanje u ovoj ustavnopravnoj stvari:

Rešenjem Opštinskog sekretarijata za finansije opštine Kraljevo od 2. aprila 1987. godine eksproprisana je uz naknadu i preneta u društvenu svojinu u korist opštine Kraljevo spratna porodična stambeno-poslovna zgrada sa pomoćnim objektom, izgrađena na katastarskoj parceli 634, KO K, vlasništvo M. M, majke ovde podnosioca ustavne žalbe. Istim rešenjem odlučeno je da se po njegovoj pravnosnažnosti u korist opštine oduzima i pravo korišćenja gradskog građevinskog zemljišta - 2/4 idealnih delova katastarske parcele 634, KO K, čija ukupna površina iznosi 254m2. U obrazloženju rešenja je konstatovano da je u toku postupka utvrđeno da je M. M. vlasnik objekata koji su predmet eksproprijacije i korisnik dela pomenute parcele, a da se iz odgovarajuće dokumentacije vidi da je preostali deo parcele (2/4) oduzet drugim korisnicima P. R. i S. R.

Deeksproprijacija je izvršena rešenjem Odeljenja za privredu, planiranje i finansije Opštinske uprave Kraljevo od 4. maja 2000. godine.

Predmetni parnični postupak je vođen po tužbi R. M, ovde podnosioca ustavne žalbe (u daljem tekstu: tužilac), protiv tuženih opštine Kraljevo i Republike Srbije (u daljem tekstu: tuženi), radi utvrđenja prava korišćenja na delu zemljišta koje nije bilo predmet deeksproprijacije i po protivtužbi tužene opštine Kraljevo od 24. septembra 2007. godine protiv tužioca, radi isplate naknade za utvrđenje pomenutog prava.

Pravnosnažnom presudom Opštinskog suda u Kraljevu P. 277/07 od 20. decembra 2007. godine utvrđeno je da je tužilac po osnovu prava svojine na porodičnoj stambenoj zgradi izgrađenoj na katastarskoj parceli 636/2, KO K, isključivi korisnik pomenute parcele u udelu od 1/2, dok je u delu kojim je traženo utvrđenje prava korišćenja na preostalom udelu od 1/2 tužbeni zahtev odbijen kao neosnovan. U obrazloženju presude je navedeno da je na osnovu dokaznog postupka, između ostalog, utvrđeno: da je parcela 634, nakon izvršenog spajanja sa još šest parcela u parcelu 636 i kasnijeg izdvajanja, identična sadašnjoj parceli 636/2 koja je u istom stanju kao i u vreme donošenja rešenja o eksproprijaciji; da je tužilac po osnovu nasleđa iza smrti majke stekao u svojinu porodičnu stambenu zgradu i pravo korišćenja kat.parc. 632/2 u udelu od 1/2; da je veštačenjem utvrđeno da je predmetna katastarska parcela ostalo izgrađ eno građevinsko zemljište i da je ujedno i građevinska parcela; da je parcela u vlasništvu Republike Srbije i da su njeni sukorisnici tužilac i tužena opština sa udelima od po 1/2. Pomenuta presuda u usvajajućem delu doneta je s pozivom na član 83. Zakona o planiranju i izgradnji jer je u toku postupka utvrđeno da je tužiocu za redovno korišćenje objekta neophodna cela parcela, dakle i pravo korišćenja u udelu od 1/2, čiji je titular tužena opština, dok je odluka o odbijanju zahteva zasnovana na činjenici da je tužilac već titular prava korišćenja sporne parcele u udelu 1/2.

U daljem toku postupka odlučivalo se o osnovanosti protivtužbenog zahteva, pa su rešenjem Vrhovnog kasacionog suda Rev. 1344/10 od 14. oktobra 2010. godine ukinute presude nižestepenih sudova P. 1089/08 od 17. decembra 2008. godine i Gž. 591/09 od 22. aprila 2009. godine kojima je odbijen protivtužbeni zahtev za obavezivanje tužioca da tuženoj opštini na ime naknade za utvrđeno pravo trajnog korišćenja katastarske parcele 636/2, KO K, u udelu od 1/2 isplati određeni novčani iznos. Pozivajući se na član 79. st. 1. i 2. Zakona o planiranju i izgradnji, revizijski sud je ocenio pogrešnim zaključak nižestepenih sudova da je protivtužbeni zahtev neosnovan zbog toga što tužena ne traži isplatu naknade za korišćenje zemljišta u smislu člana 77. Zakona o planiranju i izgradnji koju bi tužilac jedino bio dužan da plaća, već tržišnu vrednost 1/2 idealnog dela predmetne parcele, te je naložio da se u ponovnom postupku na osnovu odgovarajućih parametara utvrdi tržišna vrednost parcele.

Osporenim presudama Osnovnog suda u Kraljevu P. 261/11 od 10. decembra 2012. godine i Apelacionog suda u Kraljevu Gž. 544/13 od 5. septembra 2013. godine tužilac je obavezan da tuženoj opštini Kraljevo na ime utvrđenja prava trajnog korišćenja katastarske parcele 636/2, KO K, u udelu od 1/2, isplati 1.578.507 dinara sa zateznom kamatom. Osporene presude su donete s pozivom na odredbe člana 79. st. 1. i 2. Zakona o planiranju i izgradnji, a visina naknade je utvrđena veštačenjem i predstavlja tržišnu vrednost 1/2 idealnog dela kat.parc. 636/2.

Tužilac je protiv drugostepene presude izjavio reviziju, pozivajući se na član 395. Zakona o parničnom postupku jer je smatrao da je potrebno da se ujednači sudska praksa i da novo tumačenje prava - odredaba čl. 79. i 83. Zakona o planiranju i izgradnji, a uz reviziju je dostavio odluku Vrhovnog suda Srbije i sentencu objavljenu u Biltenu sudske prakse Okružnog suda u Kraljevu, koje je priložio i uz ustavnu žalbu. Takođe je naveo da reviziju izjavljuje i zbog bitne povrede odredaba parničnog postupka i pogrešne primene materijalnog prava.

Osporenim rešenjem R1. 168/13 od 20. januara 2014. godine, Apelacioni sud u Kragujevcu nije predložio Vrhovnom kasacionom sudu da odlučuje o izuzetnoj reviziji tužioca, ocenivši da nisu ispunjeni uslovi za novo tumačenje prava i ujednačavanje sudske prakse. Tužilac je poučen da protiv ovog rešenja može izjaviti žalbu Vrhovnom kasacionom sudu, što je i učinio.

Osporenim rešenjem Vrhovnog kasacionog suda Rev. 294/14 Rž. 59/14 od 27. marta 2014. godine odbačene su kao nedozvoljene revizija koju je tužilac izjavio protiv drugostepene presude i žalba koju je izjavio protiv rešenja Apelacionog suda u Kragujevcu R1. 168/12 od 20. januara 2014. godine. U obrazloženju rešenja je navedeno da Apelacioni sud u Kragujevcu, ocenjujući izuzetnu dozvoljenost revizije, nije predložio Vrhovnom kasacionom sudu da o njoj odlučuje, kao i to da je Vrhovni kasacioni sud ispitao dozvoljenost revizije na način propisan članom 401. Zakona o parničnom postupku, te da je ocenio da nisu ispunjeni uslovi za postupanje po reviziji propisani noveliranom odredbom člana 394. stav 2. pomenutog zakona. Takođe je ocenjeno da se, saglasno članu 385. pomenutog zakona, protiv rešenja koje je doneo drugostepeni sud po tužiočevom predlogu za odlučivanje o izuzetnoj reviziji ne može izjaviti žalba.

Presudom Vrhovnog suda Srbije Rev. 1523/07 Sgzz. 474/07 od 11. jula 2007. godine, koja je dostavljena kao dokaz različitog postupanja sudova, odbijena je kao neosnovana revizija tuženih opštine Kraljevo i Republike Srbije izjavljena protiv presude Okružnog suda u Kraljevu Gž. 1471/06 od 22. novembra 2006. godine kojom je pravnosnažno odbijen protivtužbeni zahtev tuženih za obavezivanje Radovana Radulovića na plaćanje naknade na ime oduzimanja 23/79 idealnih delova određene parcele. Polazeći od toga da je tužilac na osnovu zaključenog kupoprodajnog ugovora postao vlasnik stana u zgradi koja je sagrađena na zemljištu čiji je korisnik opština Kraljevo i da u katastru nepokretnosti nije vršena promena korisnika zemljišta nakon zaključenja pomenutog ugovora, revizijski sud je, pozivajući se na član 19. Zakona o građevinskom zemljištu i čl. 83. i 84. Zakona o planiranju i izgradnji, istakao da se prenosom prava svojine na objektu izgrađenom na građevinskom zemljištu u državnoj svojini prenosi pravo korišćenja na zemljištu pod objektom i na zemljištu koje služi za njegovu redovnu upotrebu, te da se stoga, u konkretnom slučaju, ne radi o oduzimanju prava korišćenja tuženima na delu parcele jer tužilac, kao vlasnik stana, ima pravo da koristi zemljište pod objektom i zemljište koje je potrebno za redovnu upotrebu zgrade.

Iz sentence objavljene u „Biltenu“ Okružnog suda u Kraljevu broj 20/08, koja je takođe dostavljena kao dokaz različitog postupanja sudova, Ustavni sud je utvrdio da je pomenuti sud u presudi Gž. 525/06 od 24. maja 2006. godine izneo stanovište da se pri prometu zgrada izgrađenih na gradskom građevinskom zemljištu na novog vlasnika prenosi samo pravo besplatnog korišćenja zemljišta pod zgradom i zemljišta koje služi za redovnu upotrebu zgrade sve dok zgrada postoji, te da nijednim propisom nije ustanovljeno pravo opštine, kao korisnika zemljišta, da od novog vlasnika zgrade, nakon izvršenog prometa, potražuje vrednost zemljišta na kom se zgrada nalazi. Kao i u prethodnom slučaju, opština Kraljevo je tražila plaćanje tržišne vrednosti parcele nakon što su dva pravna lica zaključila kupoprodajni ugovor koji je za predmet imao zgradu sagrađenu na toj parceli. U sentenci je napomenuto da je ovakav stav drugostepenog suda prihvatio i Vrhovni sud Srbije u presudi Rev. 1793/06 od 29. avgusta 2007. godine.

4. Odredbama Ustava, na čiju se povredu poziva podnosilac ustavne žalbe, utvrđeno je: da su pred Ustavom i zakonom svi jednaki i da
svako ima pravo na jednaku zakonsku zaštitu, bez diskriminacije (član 21. st. 1. i 2.); da s vako ima pravo da nezavisan, nepristrasan i zakonom već ustanovljen sud, pravično i u razumnom roku, javno raspravi i odluči o njegovim pravima i obavezama, osnovanosti sumnje koja je bila razlog za pokretanje postupka, kao i o optužbama protiv njega (član 32. stav 1.); da se jemči jednaka zaštita prava pred sudovima i drugim državnim organima, imaocima javnih ovlašćenja i organima autonomne pokrajine i jedinica lokalne samouprave i da svako ima pravo na žalbu ili drugo pravno sredstvo protiv odluke kojom se odlučuje o njegovom pravu, obavezi ili na zakonu zasnovanom interesu (član 36.); da se jemči mirno uživanje svojine i drugih imovinskih prava stečenih na osnovu zakona i da pravo svojine može biti oduzeto ili ograničeno samo u javnom interesu utvrđenom na osnovu zakona, uz naknadu koja ne može biti niža od tržišne (član 58. st. 1. i 2.).

Zakonom o planiranju i izgradnji ("Službeni glasnik RS", br. 47/03 i 34/06 ), koji je bio na snazi u vreme podnošenja protivtužbe i donošenja presude P. 277/07 od 20. decembra 2007. godine, bilo je propisano: da ostalo građevinsko zemljište jeste izgrađeno zemljište, kao i zemljište namenjeno za izgradnju objekata, u skladu sa zakonom, a koje nije određeno kao javno građevinsko zemljište i da o stalo građevinsko zemljište može biti u svim oblicima svojine i da je u prometu (član 79. st. 1. i 2.); da ostalo građevinsko zemljište opština može da pribavlja, uređuje, daje u zakup ili otuđuje, u skladu sa zakonom (član 80. stav 2.); da vlasnici, čiji su objekti, do dana stupanja na snagu ovog zakona, izgrađeni u skladu sa zakonom na izgrađenom ostalom građevinskom zemljištu u državnoj svojini, imaju pravo korišćenja postojeće građevinske parcele dok taj objekat postoji (član 83.).

Zakonom o prometu nepokretnosti ("Službeni glasnik RS", br. 42/98 i 111/09 ) bilo je propisano: da nepokretnosti, u smislu ovog zakona, jesu zemljište ( poljoprivredno, građevinsko, šume i šumsko zemljište), zgrade ( poslovne, stambene, stambeno-poslovne, ekonomske i dr.), posebni delovi zgrada ( stanovi, poslovne prostorije, garaže i garažna mesta) i drugi građevinski objekti ( u daljem tekstu: nepokretnosti)(član 1. stav 2.); da promet nepokretnosti, u smislu ovog zakona, jeste raspolaganje nepokretnostima pravnim poslom, i to prenos prava korišćenja na nepokretnosti u državnoj svojini sa jednog na drugog nosioca prava korišćenja na nepokretnosti u državnoj svojini (član 2. stav 1. tačka 2)); da se prenosom prava svojine na zgradi izgrađenoj na zemljištu na kome vlasnik zgrade nema pravo svojine, već samo pravo korišćenja, prenosi i pravo korišćenja na zemljištu na kome se zgrada nalazi, kao i na zemljištu koje služi za redovnu upotrebu zgrade (član 3. stav 2.) .

Odredbama člana 5. stav 3. Zakona o sredstvima u svojini Republike Srbije ("Službeni glasnik RS", br. 53/95, 3/96, 54/96, 32/97, 44/99 i 101/05 ) bilo je propisano da davanje na korišćenje nepokretnosti, u smislu stava 2. ovog člana, jeste prenos na korišćenje pravnim poslom, uz naknadu ili bez naknade, nepokretnosti sa jednog na drugog korisnika nepokretnosti u državnoj svojini.

5. Razmatrajući navode podnosioca ustavne žalbe da mu je proizvoljnom primenom odredaba člana 79. st. 1. i 2. Zakona o planiranju i izgradnji iz 2003. godine povređeno pravo na pravično suđenje jer je osporenim presudama obavezan da plati naknadu za utvrđeno pravo korišćenja ostalog izgrađenog građevinskog zemljišta, za šta, po njegovom mišljenju, nema zakonskog osnova, Ustavni sud podseća da je u više svojih odluka, pa i u onima koje dostavlja podnosilac (npr. Už-2026/2010 od 6. juna 2013. godine i Už-5221/2010 od 13. novembra 2013. godine), isticao da je pravilo superficies solo cedit pretrpelo značajne izmene u savremenim pravnim sistemima, te da je u današnje vreme, kada je reč o gradskom građevinskom zemljištu, postavljeno na suprotan način - da građevinsko zemljište prati sudbinu zgrade koja je na njemu izgrađena. U tom smislu , Ustavni sud je isticao da je članom 83. Zakona o planiranju i izgradnji pravo korišćenja na izgrađenom ostalom građevinskom zemljištu u državnoj svojini bilo uređeno tako da su vlasnici objekata izgrađenih u skladu sa zakonom imali pravo korišćenja postojeće građevinske parcele, sve dok na njoj zgrada postoji. Ustavni sud je u pomenutim odlukama, polazeći od zakonom uspostavljene neodvojivosti prava korišćenja građevinskog zemljišta od prava svojine na objektu, zauzimao stanovišta da je ugovornim prenosom prava svojine na objektu dolazilo i do prenosa prava korišćenja na građevinskom zemljištu. Međutim, ono po čemu se ovaj slučaj razlikuje od slučajeva koje je Ustavni sud razmatrao u odlukama koje podnosilac dostavlja, jeste činjenica da podnosilac pravo korišćenja ostalog izgrađenog građevinskog zemljišta u udelu od 1/2 nije stekao ugovornim prenosom prava svojine na objektu, već na osnovu sudske odluke donete s pozivom na član 83. Zakona o planiranju i izgradnji. Naime, u predmetnom parničnom postupku je utvrđeno da je podnosiocu, kao titularu prava korišćenja sporne parcele u udelu od 1/2 i vlasniku objekta stečenog po osnovu nasleđa, za redovnu upotrebu tog objekta neophodna cela parcela, dakle i pravo korišćenja u preostalom udelu od 1/2 čiji je titular bila opština Kraljevo. Iz iznetog sledi da, u konkretnom slučaju, kao što to i podnosilac primećuje, nije došlo do prometa nepokretnosti prenosom prava korišćenja zaključenjem pravnog posla, već do sticanja ovog prava na osnovu sudske odluke, iz kog razloga podnosilac i smatra da nema zakonskog osnova za njegovo obavezivanje na plaćanje naknade za stečeno pravo. Prema mišljenju podnosioca, doneta sudska odluka je utvrđujućeg karaktera jer mu je pravo korišćenja građevinskog zemljišta na udelu drugog sukorisnika pripalo ex lege, i to već samo na osnovu činjenice da je vlasnik objekta izgrađenog u skladu sa zakonom i da mu je cela parcela neophodna za redovnu upotrebu tog objekta. Ovakvo tumačenje odredbe člana 83. Zakona o planiranju i izgradnji značilo bi da, u slučaju kada su od više sukorisnika građevinskog zemljišta samo neki ili jedan od njih vlasnici objekata izgrađenih na tom zemljištu, ostalim sukorisnicima pravo korišćenja prestaje po sili zakona bez prava na naknadu, ukoliko je vlasnicima objekata cela parcela neophodna za redovnu upotrebu objekata. Na ovaj način titularima stvarnih prava na građevinskom zemljištu bilo bi oduzeto zakonom ustanovljeno pravo raspolaganja građevinskim zemljištem. Stoga se, po nalaženju Ustavnog suda, stanovište koje zastupa podnosilac ne može se prihvatiti jer bi u tom slučaju bile obesmišljene odredbe člana 79. stav 2. i člana 80. stav 2. pomenutog zakona, koje su propisivale da je ostalo izgrađeno građevinsko zemljište u prometu i da opština ovo zemljište može da pribavlja, uređuje, daje u zakup ili otuđuje , u skladu sa zakonom.

Polazeći od navedenog, te sagledavajući predmetni postupak u celini, Ustavni sud je ocenio da nisu osnovani navodi podnosioca da mu je proizvoljnom primenom materijalnog prava, osporenim presudama povređeno pravo na pravično suđenje.

Prethodna ocena odnosi se i na podnosiočevu tvrdnju da mu je zbog neodržavanja javne rasprave pred drugostepenim sudom povređeno pravo na javnu raspravu kao element prava na pravično suđenje. Naime pravo na javnu raspravu, između ostalog, podrazumeva pravo na usmenu raspravu u postupku. Prema praksi Evropskog suda za ljudska prava, usmena rasprava pred žalbenim sudom nije neophodna, pod uslovom da je održana pred prvostepenom instancom i da se ispitivanje žalbenog suda tiče isključivo pravnih pitanja, a strankama je pružena mog ućnost da u pisanoj formi iznesu svoju argumentaciju (videti presudu Axen protiv SR Nemačke od 8. decembra 1983. godine, broj predstavke 8273/78, stav 28.)

Kako u konkretnom slučaju, drugostepeni sud nije izvodio nove, niti ponovo cenio izvedene dokaze i utvrđivao činjenično stanje, već je razmatrao isključivo pravna pitanja, neodržavanje javne rasprave u ovoj fazi postupka nije u suprotnosti sa garancijama prava na pravično suđenje jer je podnosilac svoju argumentaciju izneo u žalbi izjavljenoj protiv prvostepene odluke .

Imajući u vidu sve prethodno izneto, Ustavni sud je, saglasno odredbi člana 89. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu („Službeni glasnik RS“, br. 109/07, 99/11 i 18/13 – Odluka US ), odbio kao neosnovanu ustavnu žalbu u delu kojim je istakuta povreda prava na pravično suđenje u odnosu na prvostepenu i drugostepenu presudu, odlučujući kao u prvom delu izreke.

6. Ispitujući postojanje pretpostavki za postupanje po ustavnoj žalbi u delu kojim se ističe povreda prava iz člana 36. stav 1. Ustava, Ustavni sud je utvrdio da se presuda Vrhovnog suda Srbije Rev. 1523/07 Sgzz. 474/07 od 11. jula 2007. godine i sentenca objavljena povodom presude Okružnog suda u Kraljevu Gž. 525/06 od 24. maja 2006. godine, ne mogu prihvatiti kao dokaz o različitom postupanju sudova u istovetnim činjeničnim i pravnim situacijama. Naime, pomenute presude su donete u postupcima u kojima je utvrđeno da je pravo korišćenja građevinskog zemljišta pod objektom i zemljišta koje služi za njegovu redovnu upotrebu stečeno na osnovu izvršenog ugovornog prenosa prava svojine na objektu, što u konkretnom nije slučaj, jer podnosilac ovo pravo nije stekao prenosom prava svojine na objektu.

Imajući u vidu da je osporenim presudama podnosilac obavezan na plaćanje naknade za stečeno pravo korišćenja građevinskog zemljišta u delu na kome je tužena opština bila titular , a da se pod imovinom u smislu člana 58. Ustava podrazumeva postojeća imovina ili legitimno očekivanje da će imovina biti stečena, Ustavni sud je ocenio da se osporeni akti ne mogu dovesti u vezu sa Ustavom utvrđenom sadržinom zajemčenog prava čija se povreda ističe.

Polazeći od navoda na kojima podnosilac zasniva tvrdnju o povredi načela zabrane diskriminacije, a imajući u vidu da je Ustavni sud utvrdio da se presuda Vrhovnog suda Srbije Rev. 1523/07 Sgzz. 474/07 od 11. jula 2007. godine i sentenca Okružnog suda u Kraljevu ne mogu prihvatiti kao dokaz o različitom postupanju sudova u istovetnim činjeničnim i pravnim situacijama, to nije ispunjena osnovna pretpostavka za tvrdnju o povredi označenog načela – da je tužilac različito tretiran u odnosu na druga lica s obzirom na neko njegovo lično svojstvo.

U pogledu navoda podnosioca da mu je osporenim rešenjima Apelacionog suda u Kragujevcu R1. 168/13 od 20. januara 2014. godine i Vrhovnog kasacionog suda Rev. 294/14 Rž. 59/14 od 27. marta 2014. godine povređeno pravo na pravno sredstvo, Ustavni sud, pre svega, ukazuje da je u Rešenju Už-2233/2011 od 29. februara 2012. godine zauzeto pravno stanovište da stranka u parničnom postupku ima procesnu mogućnost da Vrhovnom kasacionom sudu izjavi žalbu protiv rešenja apelacionog suda kojim nije predloženo odlučivanje o reviziji izjavljenoj u smislu člana 395. Zakona o parničnom postupku.

U konkretnom slučaju, osporeno rešenje Vrhovnog kasacionog suda, kojim je kao nedozvoljena odbačena podnosiočeva žalba izjavljena protiv osporenog rešenja Apelacionog suda u Kragujevcu R1. 168/13 od 20. januara 2014. godine, u suprotnosti je sa ustaljenom praksom Ustavnog suda, ali i sa datom poukom o pravnom leku. Međutim, svrha žalbe u navedenoj procesnoj situaciji jeste da konačnu ocenu o izuzetnoj dozvoljenosti revizije da Vrhovni kasacioni sud, čija je zakonom utvrđena uloga upravo da vrši ujednačavanje sudske prakse, dok izjašnjenje apelacionog suda, u suštini, predstavlja samo predlog. Posle izjašnjenja Apelacionog suda u Kragujevcu, o izuzetnoj dozvoljenosti revizije odlučivao je Vrhovni kasacioni sud, koji, nakon što je u činjeničnom delu obrazloženja osporenog rešenja konstatovao pravno stanovište Apelacionog suda u Kragujevcu, nije našao za shodno da zauzme drugačiji pravni stav.

Ustavni sud podseća da je u Rešenju Už-683/2013 od 13. marta 2014. godine izrazio stanovište da izuzetna revizija nije ustanovljena radi zaštite pojedinačnih prava parničnih stranaka, već radi razmatranja pravnih pitanja od opšteg interesa, ujednačavanje sudske prakse ili novog tumačenja prava, te da je ocena njene dopuštenosti u isključivoj dispoziciji, najpre apelacionog, a potom Vrhovnog kasacionog suda. Upravo iz navedenih razloga, rešenja doneta povodom izuzetno dozvoljene revizije ne mogu se dovesti u vezu sa povredom prava na pravno sredstvo.

U vezu sa tvrdnjom o povredi označenog ustavnog prava ne mogu se dovesti ni navodi podnosioca o postojanju razloga koji dovode u sumnju pristrasnost predsednika veća Vrhovnog kasacionog suda.

Polazeći od svega prethodno navedenog, Ustavni sud je, saglasno odredbi člana 36. stav 1. tačka 7) Zakona o Ustavnom sudu, odbacio ustavnu žalbu u delu u kojem se ističu povrede načela i prava zajemčenih odredbama čl. 21, 36. i 58. Ustava u odnosu na osporene akte, rešavajući kao u drugom delu izreke.

7. S obzirom na navedeno, Ustavni sud je, na osnovu odredaba člana 42b stav 1. tačka 1), člana 45. tačka 9) i člana 46. tačka 9) Zakona o Ustavnom sudu, kao i člana 89. Poslovnika o radu Ustavnog suda ("Službeni glasnik RS", broj 103/13), doneo Odluku kao u izreci.

PREDSEDNIK VEĆA

Vesna Ilić Prelić, s.r.

Odluka Ustavnog suda o neosnovanosti žalbe za naknadu zbog faktičke eksproprijacije

Kratak pregled

Tekst originalne odluke

Slični dokumenti