Odluka Ustavnog suda o povredi prava na pravično suđenje usled protivrečne sudske prakse u sporovima za isplatu dobiti

Kratak pregled

Ustavni sud je utvrdio povredu prava na pravično suđenje i jednaku zaštitu prava jer je sud u istoj pravnoj stvari donosio različite odluke. Podnosiocima je odbijen zahtev za isplatu dobiti, dok je drugim tužiocima u identičnom slučaju zahtev usvojen.

Tekst originalne odluke

Republika Srbija
USTAVNI SUD
Už-965/2008
05.05.2011.
Beograd

Ustavni sud u sastavu: predsednik dr Dragiša Slijepčević i sudije dr Olivera Vučić, dr Marija Draškić, Bratislav Đokić, Vesna Ilić Prelić, dr Goran Ilić, dr Agneš Kartag Odri, Katarina Manojlović Andrić, Milan Stanić, dr Dragan Stojanović, mr Tomislav Stojković, Sabahudin Tahirović i Predrag Ćetković, u postupku po ustavnoj žalbi Božidara Cvejića, Zorice Milijanović i Milana Milijanovića, svih iz Beograda, na osnovu člana 167. stav 4. u vezi člana 170. Ustava Republike Srbije, na sednici održanoj 5. maja 2011. godine, doneo je

O D L U K U

1. Usvaja se ustavna žalba Božidara Cvejića, Zorice Milijanović i Milana Milijanovića izjavljena protiv presude Prvog opštinskog suda u Beogradu P. 4499/07 od 4. februara 2008. godine i presude Okružnog suda u Beogradu Gž I 2677/08 od 21. maja 2008. godine i utvrđuje da su navedenim sudskim odlukama povređena prava podnosilaca ustavne žalbe na pravično suđenje i na jednaku zaštitu prava, zajemčena članom 32. stav 1. i članom 36. stav 1. Ustava Republike Srbije, dok se u preostalom delu ustavna žalba odbija kao neosnovana.

2. Odluku objaviti u „Službenom glasniku Republike Srbije“.

O b r a z l o ž e nj e

1. Božidar Cvejić, Zorica Milijanović i Milan Milijanović, svi iz Beograda, podneli su 7. avgusta 2009. godine, preko punomoćnika Ninoslava Majačića, advokata iz Beograda, Ustavnom sudu ustavnu žalbu protiv presude Prvog opštinskog suda u Beogradu P. 4499/07 od 4. februara 2008. godine i presude Okružnog suda u Beogradu Gž I 2677/08 od 21. maja 2008. godine, zbog povrede prava na pravično suđenje iz člana 32. stav 1. Ustava, prava na jednaku zaštitu prava iz člana 36. stav 1. Ustava i prava na pravičnu naknadu za rad iz člana 60. stav 4. Ustava.

Podnosioci ustavne žalbe navode da su bili u radnom odnosu kod tuženog preduzeća „Telekom Srbija“ u 2005. i 2006. godini, te da im je sporazumno prestao radni odnos uz isplatu sredstava kojima se stimuliše dobrovoljni odlazak iz preduzeća. Dalje navode da je odlukom direktora tuženog, učešće u isplati dobiti uskraćeno svim radnicima kojima je radni odnos prestao uz isplatu sredstava za prevremeni odlazak iz preduzeća, bez obzira što su radili kod tuženog u 2005. i 2006. godini i učestvovali u ostvarenju dobiti preduzeća. Takođe navode da je osporenim presudama odbijen njihov tužbeni zahtev, a da su sudovi u identičnoj pravnoj stvari u drugim parnicama zauzimali suprotan pravni stav. Kao primer navode presudu Prvog opštinskog suda u Beogradu P. 4503/07 od 31. oktobra 2007. godine kojom je usvojen tužbeni zahtev tužilaca za isplatu dobiti i koja je potvrđena presudom Okružnog suda u Beogradu Gž I 134/08 od 16. aprila 2008. godine, kao i presudu Opštinskog suda u Užicu P. 565/05 od 21. septembra 2005. godine, koja je potvrđena presudom Okružnog suda u Užicu Gž I 922/05 od 21. marta 2006. godine. Predložili su da Ustavni sud poništi osporene presude.

2. Saglasno članu 170. Ustava Republike Srbije, ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava i slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu.

U postupku pružanja ustavnosudske zaštite, povodom ispitivanja osnovanosti ustavne žalbe u granicama istaknutog zahteva, Ustavni sud utvrđuje da li je u postupku odlučivanja o pravima i obavezama podnosioca ustavne žalbe povređeno njegovo Ustavom zajemčeno pravo ili sloboda.

3. Ustavni sud je u sprovedenom postupku izvršio uvid u celokupnu dokumentaciju priloženu uz ustavnu žalbu i utvrdio sledeće činjenice i okolnosti od značaja za odlučivanje u ovoj ustavnosudskoj stvari:

Prvi opštinski sud u Beogradu je 4. februara 2008. godine doneo osporenu presudu P. 4499/07 kojom je u stavu prvom izreke odbio kao neosnovan tužbeni zahtev podnosilaca ustavne žalbe i drugih tužilaca, kojim je traženo da sud obaveže tuženog Preduzeće za telekomunikacije „Telekom Srbija“ a.d. da podnosiocima ustavne žalbe i drugim tužiocima isplati na ime neisplaćene dobiti za 2005. godinu odgovarajuće novčane iznose, sa zakonskom zateznom kamatom počev od 19. aprila 2006. godine pa do isplate, kao i da podnosiocima ustavne žalbe Božidaru Cvejiću, Milanu Milijanoviću i drugim tužiocima isplati na ime neisplaćene dobiti i za 2006. godinu odgovarajuće novčane iznose, sa zakonskom zateznom kamatom počev od 26. aprila 2007. godine pa do isplate, a u stavu drugom izreke obavezao tužioce da tuženom naknade troškove parničnog postupka u odgovarajućem novčanom iznosu. U obrazloženju osporene prvostepene presude je, pored ostalog, navedeno: da su tužioci sporazumno raskinuli radni odnos sa tuženim po osnovu dobrovoljnog odlaska iz preduzeća, uz jednokratnu isplatu novčanih sredstava i to tužilja Zorica Milijanović 31. oktobra 2005. godine, a ostali tužioci u toku marta 2006. godine; da je odlukom generalnog direktora tuženog broj 42114/4 od 15. aprila 2006. godine, pravo na isplatu po osnovu učešća u dobiti za 2005. godinu priznato zaposlenima koji su u radnom odnosu u preduzeću na dan donošenja ove odluke, licima koja su bila u radnom odnosu u 2005. godini, a kojima je prestao radni odnos po osnovu ispunjenja uslova za odlazak u penziju do dana donošenja ove odluke, pod uslovom da nisu ostvarila pravo na jednokratnu isplatu iz fonda finansijskih sredstava za stimulisanje dobrovoljnog odlaska iz preduzeća, zatim naslednicima preminulog radnika u obimu stečenog prava preminulog radnika, licima koja su bila u radnom odnosu u 2005. godini, a u trenutku donošenja odluke obavljaju iste poslove po ugovorima o radu van radnog odnosa zbog promene poslovne politike u organizaciji poslova u funkciji usluga, kao i zaposlenima koji su u radnom odnosu u „Telus-u“ na dan donošenja odluke, a koji su u 2005. godini bili u radnom odnosu u preduzeću; da je sud, najpre, kao prethodno pitanje cenio zakonitost odluke generalnog direktora tuženog broj 42114/4 od 15. aprila 2006. godine, pa je, imajući u vidu činjenicu da je tužiocima prilikom prestanka radnog odnosa tuženi izvršio isplatu novčanih sredstava za stimulisanje dobrovoljnog odlaska iz preduzeća, te imajući u vidu nespornu činjenicu da lica koja su ostala u radnom odnosu nisu ostvarila posebnu naknadu iz navedenog fonda, odnosno drugih sredstava tuženog, našao da tužioci u odnosu na zaposlene nisu u identičnom položaju, jer su ostvarili navedenu pogodnost; da iz navedenog proizlazi da je tuženi mogao tužioce da isključi iz prava na učešće u raspodeli dobiti, odnosno da je zakonita navedena odluka tuženog kojom se pravo na isplatu po osnovu učešća u dobiti ne priznaje licima koja više nisu zaposlena u preduzeću, pri čemu je sud posebno imao u vidu da su se tužioci prilikom zaključenja sporazuma sa tuženim sporazumeli da im danom prestanka radnog odnosa prestaju sva prava i obaveze iz rada i po osnovu rada; da je sud posebno imao u vidu da donošenje odluke kojom se utvrđuje učešće zaposlenog u dobiti nije zakonska obaveza, već se članom 14. Zakona o radu („Službeni glasnik RS“, br. 24/05 i 61/05) poslodavcu daje mogućnost da donese takvu odluku, tako da se danom donošenja odluke stiče pravo samo da se zahteva isplata po osnovu učešća u dobiti, a činjenica da su tužioci radili kod tuženog u toku 2005, odnosno 2006. godine jeste samo jedan od uslova za procenu da li određenom licu pripada pravo iz iste odluke, uz ispunjenje ostalih uslova predviđenih odlukom, ukoliko su oni u skladu sa Zakonom o radu; da kako je sud našao da je odluka generalnog direktora tuženog broj 42114/4 od 15. aprila 2006. godine zakonita, te budući da tužioci ne spadaju u kategoriju lica kojima u skladu sa navedenom odlukom pripada pravo na učešće u raspodeli dobiti, jer su ostvarila pravo na jednokratnu isplatu po Fondu finansijskih sredstava za stimulisanje dobrovoljnog odlaska iz preduzeća, te imajući u vidu da su se tužioci prilikom zaključenja sporazumnog prestanka radnog odnosa sporazumeli sa tuženim da im danom prestanka radnog odnosa prestaju sva prava i obaveze iz rada i po osnovu rada, to je sud ocenio da u konkretnom slučaju ne postoji pravni osnov za obavezivanje tuženog da tužiocima isplati tražene iznose.

Okružni sud u Beogradu je 21. maja 2008. godine, odlučujući o žalbi tužilaca, doneo osporenu presudu Gž I 2677/08 kojom je odbio žalbu kao neosnovanu i potvrdio presudu Prvog opštinskog suda u Beogradu P. 4499/07 od 4. februara 2008. godine. U obrazloženju osporene drugostepene presude je, pored ostalog, navedeno: da je na osnovu potpuno i pravilno utvrđenog činjeničnog stanja prvostepeni sud pravilno primenio materijalno pravo kada je odbio tužbeni zahtev kao neosnovan; da je prvostepeni sud pravilno zaključio da tužioci ne spadaju u kategoriju lica kojima u skladu sa odlukom generalnog direktora tuženog broj 42114/4 od 15. aprila 2006. godine pripada pravo na učešće u raspodeli dobiti, jer su se prilikom zaključenja sporazumnog prestanka radnog odnosa sporazumeli sa tuženim da im danom prestanka radnog odnosa prestaju sva prava i obaveze iz rada i po osnovu rada i jer su ostvarili pravo na jednokratnu isplatu po Fondu finansijskih sredstava za stimulisanje dobrovoljnog odlaska iz preduzeća; da je pravilno prvostepeni sud zaključio da donošenje odluke kojom se utvrđuje učešće zaposlenog u dobiti nije zakonska obaveza, već je odredbom člana 14. važećeg Zakona o radu poslodavcu samo data mogućnost data takvu odluku donese; da su neosnovani žalbeni navodi kojima se ističe da su odlukom generalnog direktora tuženog broj 42114/4 od 15. aprila 2006. godine tužioci stavljeni u nepovoljniji položaj u odnosu na druga lica; da je prvostepeni sud pravilno stao na stanovište da je zakonita odluka generalnog direktora tuženog kojom je utvrđeno pravo na učešće i isplatu dobiti za 2005. godinu, odnosno da je isti imao ovlašćenje da je donese.

Ustavni sud je u sprovedenom postupku izvršio uvid i u uz ustavnu žalbu dostavljene presude Prvog opštinskog suda u Beogradu P. 4503/07 od 31. oktobra 2007. godine i Okružnog suda u Beogradu Gž I 134/08 od 16. aprila 2008. godine i povodom njih utvrdio sledeće činjenice i okolnosti od značaja za odlučivanje u ovoj ustavnosudskoj stvari:

Prvi opštinski sud u Beogradu je 31. oktobra 2007. godine doneo presudu P. 4503/07, kojom je u stavu prvom izreke usvojio tužbeni zahtev tužioca Đ.T. i obavezao tuženog Preduzeće za telekomunikacije „Telekom Srbija“ a.d. da tužiocu isplati na ime učešća u dobiti za 2005. godinu odgovarajući novčani iznos, sa zakonskom zateznom kamatom počev od 19. aprila 2006. godine pa do isplate, a na ime učešća u dobiti za 2006. godinu odgovarajući novčani iznos, sa zakonskom zateznom kamatom počev od 26. aprila 2007. godine pa do isplate, a u stavu drugom izreke obavezao tuženog da tužiocu na ime naknade troškova parničnog postupka isplati odgovarajući novčani iznos. U obrazloženju prvostepene presude je, pored ostalog, navedeno: da su među strankama nesporni visina zahteva, kao i činjenice da je tužilac kod tuženog radio tokom 2005. godine do 31. marta 2006. godine, te da je tuženi ostvario dobit u istom periodu, da je odlukom generalnog direktora tuženog broj 42114/4 od 15. aprila 2006. godine ta dobit podeljena svim radnicima, osim onih koji su iz firme otišli sporazumno uz odgovarajuću naknadu; da, po nalaženju suda, tužilac kao i svi radnici tuženog preduzeća, ima pravo na učešće u dobiti preduzeća za period tokom kojeg je bio na radu, odnosno bez obzira na način na koji je isti prestao - ispunjenjem uslova za odlazak u penziju ili sporazumno, kakav je slučaj sa tužiocem; da se članom 14. Zakona o radu, kojim je propisano da se ugovorom o radu ili odlukom poslodavca može utvrditi učešće zaposlenog u dobiti ostvarenoj u poslovnoj godini, u skladu sa zakonom i opštim aktom, ne daje pravo poslodavcu da narušava jednakost prava zaposlenih, zbog čega isti ima obavezu da svim radnicima pod istim uslovima raspodeli dobit preduzeća.

Presudom Okružnog suda u Beogradu Gž I 134/08 od 16. aprila 2008. godine odbijena je kao neosnovana žalba tuženog i potvrđena ožalbena presuda Prvog opštinskog suda u Beogradu P. 4503/07 od 31. oktobra 2007. godine. U obrazloženju drugostepene presude je, pored ostalog, navedeno: da je odluka generalnog direktora tuženog broj 42114/4 od 15. aprila 2006. godine diskriminatorskog karaktera, jer je tužilac stavljen u nepovoljniji položaj u odnosu na ostale zaposlene nezavisno od svoga rada; da okolnost prestanka radnog odnosa i ostvarivanje prava na stimulativnu naknadu nisu po prirodi stvari radnje zbog kojih zaposlenima može biti uskraćeno pravo na učešće u dobiti za vreme za koje su radili; da tome u prilog ide i činjenica da se zarada određuje i ostvaruje primenom merila iz čl. 104. do 108. Zakona o radu, jer se ovde upravo radi o zaradi ostvarenoj kroz učešće u dobiti preduzeća, kojoj dobiti je tužilac dao doprinos svojim radom i kojim odredbama se zaposlenom garantuje jednaka zarada za isti rad ili rad iste vrednosti koji ostvaruje kod poslodavca; da se zato karakter prava zaposlenog po osnovu učešća u dobiti može iskazati kao pravo na zaradu koje ne može biti uslovljeno činjenicom da je tužiocu radni odnos prestao uz isplatu stimulativne naknade; da odluka poslodavca o učešću zaposlenih u dobiti preduzeća ne može biti suprotna zakonu i da u situaciji kada je tuženi doneo odluku o učešću zaposlenih u dobiti preduzeća za 2005. i 2006. godinu, to pravo je morao priznati pod jednakim uslovima svim zaposlenima koji su u tom periodu radili kod tuženog.

4. Za ocenu navoda i razloga ustavne žalbe sa stanovišta Ustavom zajemčenih prava na čiju povredu se podnosioci ustavne žalbe pozivaju, relevantne su sledeće odredbe Ustava, zakona i podzakonskih akata:

Odredbom člana 32. stav 1. Ustava utvrđeno je da svako ima pravo da nezavisan, nepristrasan i zakonom već ustanovljen sud, pravično i u razumnom roku, javno raspravi i odluči o njegovim pravima i obavezama, osnovanosti sumnje koja je bila razlog za pokretanje postupka, kao i o optužbama protiv njega.

Odredbom člana 36. stav 1. Ustava zajemčena je jednaka zaštita prava pred sudovima i drugim državnim organima, imaocima javnih ovlašćenja i organima autonomne pokrajine i jedinica lokalne samouprave.

Odredbom člana 60. stav 4. Ustava utvrđeno je da svako ima pravo na poštovanje dostojanstva svoje ličnosti na radu, bezbedne i zdrave uslove rada, potrebnu zaštitu na radu, ograničeno radno vreme, dnevni i nedeljni odmor, plaćeni godišnji odmor, pravičnu naknadu za rad i na pravnu zaštitu za slučaj prestanka radnog odnosa, kao i da se niko tih prava ne može odreći.

Zakonom o radu („Službeni glasnik RS“, br. 24/05, 61/05 i 54/09) propisano je: da se ugovorom o radu ili odlukom poslodavca može utvrditi učešće zaposlenog u dobiti ostvarenoj u poslovnoj godini, u skladu sa zakonom i opštim aktom (član 14.); da je zabranjena neposredna i posredna diskriminacija lica koja traže zaposlenje, kao i zaposlenih, s obzirom na pol, rođenje, jezik, rasu, boju kože, starost, trudnoću, zdravstveno stanje, odnosno invalidnost, nacionalnu pripadnost, veroispovest, bračni status, porodične obaveze, seksualno opredeljenje, političko ili drugo uverenje, socijalno poreklo, imovinsko stanje, članstvo u političkim organizacijama, sindikatima ili neko drugo lično svojstvo (član 18.); da neposredna diskriminacija, u smislu ovog zakona, jeste svako postupanje uzrokovano nekim od osnova iz člana 18. ovog zakona kojim se lice koje traži zaposlenje, kao i zaposleni, stavlja u nepovoljniji položaj u odnosu na druga lica u istoj ili sličnoj situaciji, a da posredna diskriminacija, u smislu ovog zakona, postoji kada određena ili naizgled neutralna odredba, kriterijum ili praksa stavlja ili bi stavila u nepovoljniji položaj u odnosu na druga lica – lice koje traži zaposlenje, kao i zaposlenog, zbog određenog svojstva, statusa, opredeljenja ili uverenja iz člana 18. ovog zakona (član 19.); da je diskriminacija iz člana 18. ovog zakona zabranjena u odnosu na uslove rada i sva prava iz radnog odnosa (član 20. stav 1. tačka 2)).

Odredbom člana 4. Kolektivnog ugovora Preduzeća za telekomunikacije „Telekom Srbija“ a.d. („Službeni list Telekom Srbija“, broj 4/06) propisano je da se zaposlenima utvrđuje pravo na učešće u dobiti Društva ostvarenoj u poslovnoj godini u skladu sa odlukom Skupštine akcionara (stav 1.), da se raspodela u učešću u dobiti zaposlenima utvrđuje odlukom generalnog direktora Društva uz prethodnu saglasnost reprezentativnih sindikata (stav 2.), da se odlukom generalnog direktora Društva iz stava 2. ovog člana utvrđuje obim prava, uslovi i rokovi raspodele učešća u dobiti (stav 3.)

5. Ocenjujući navode podnosilaca ustavne žalbe sa stanovišta člana 32. stav 1. i člana 36. stav 1. Ustava, u pogledu različitog postupanja Okružnog suda u Beogradu, koji je u istoj činjeničnoj i pravnoj situaciji donosio različite presude, Ustavni sud je utvrdio da je osporenom drugostepenom presudom Okružnog suda u Beogradu Gž I 2677/08 od 21. maja 2008. godine potvrđena presuda Prvog opštinskog suda u Beogradu P. 4499/07 od 4. februara 2008. godine kojom je odbijen tužbeni zahtev podnosilaca ustavne žalbe i drugih tužilaca kojim je traženo da sud obaveže tuženog Preduzeće za telekomunikacije „Telekom Srbija“ a.d. da tužiocima isplati na ime neisplaćene dobiti za 2005. i 2006. godinu odgovarajuće novčane iznose, sa zakonskom zateznom kamatom počev od 19. aprila 2006. godine (odnosno od 26. aprila 2007. godine) pa do isplate. U obrazloženju osporene drugostepene presude, pored ostalog, je navedeno: da je prvostepeni sud pravilno zaključio da tužioci ne spadaju u kategoriju lica kojima u skladu sa odlukom generalnog direktora tuženog broj 42114/4 od 15. aprila 2006. godine pripada pravo na učešće u raspodeli dobiti, jer su se prilikom zaključenja sporazumnog prestanka radnog odnosa sporazumeli sa tuženim da im danom prestanka radnog odnosa prestaju sva prava i obaveze iz rada i po osnovu rada i jer su ostvarili pravo na jednokratnu isplatu po fondu finansijskih sredstava za stimulisanje dobrovoljnog odlaska iz preduzeća; da je prvostepeni sud pravilno stao na stanovište da je zakonita odluka generalnog direktora tuženog broj 42114/4 od 15. aprila 2006. godine kojom je utvrđeno pravo na učešće i isplatu dobiti za 2005. godinu, odnosno da je isti imao ovlašćenje da je donese.

Međutim, Ustavni sud je utvrdio da je drugostepenom presudom Okružnog suda u Beogradu Gž I 134/08 od 16. aprila 2008. godine potvrđena presuda Prvog opštinskog suda u Beogradu P. 4503/07 od 31. oktobra 2007. godine kojom je usvojen tužbeni zahtev tužioca Đ.T. i obavezan tuženi Preduzeće za telekomunikacije „Telekom Srbija“ a.d. iz Beograda da tužiocu isplati na ime učešća u dobiti za 2005. i 2006. godinu odgovarajuće novčane iznose, sa zakonskom zateznom kamatom počev od 19. aprila 2006. godine (odnosno od 26. aprila 2007. godine) pa do isplate. U obrazloženju ove drugostepene presude, pored ostalog, je navedeno: da je odluka generalnog direktora tuženog broj 42114/4 od 15. aprila 2006. godine diskriminatorskog karaktera, jer je tužilac stavljen u nepovoljniji položaj u odnosu na ostale zaposlene nezavisno od svoga rada; da okolnost prestanka radnog odnosa i ostvarivanje prava na stimulativnu naknadu nisu po prirodi stvari radnje zbog kojih zaposlenima može biti uskraćeno pravo na učešće u dobiti za vreme za koje su radili; da odluka poslodavca o učešću zaposlenih u dobiti preduzeća ne može biti suprotna zakonu i da u situaciji kada je tuženi doneo odluku o učešću zaposlenih u dobiti preduzeća za 2005. i 2006. godinu, to pravo je morao priznati pod jednakim uslovima svim zaposlenima koji su u tom periodu radili kod tuženog.

Imajući u vidu navedeno, Ustavni sud je ocenio da je Okružni sud u Beogradu u identičnoj činjeničnoj i pravnoj situaciji donosio različite odluke o osnovanosti tužbenih zahteva koji su se zasnivali na identičnom činjeničnom stanju i spornom pravnom pitanju i da je na taj način podnosioce ustavne žalbe, odbijanjem njihovog tužbenog zahteva, doveo u bitno različiti položaj od onoga u kome je bio tužilac čiji je istovrsni tužbeni zahtev usvojen. S obzirom na to da je Okružni sud u Beogradu, kao sud poslednje instance, donosio različite presude koje su za posledicu imale to da je tužbeni zahtev jednog tužioca pravnosnažno usvojen, potvrđivanjem prvostepene presude, dok je u ovom konkretnom slučaju istovrsni tužbeni zahtev podnosilaca ustavne žalbe, postavljen prema istom tuženom, pravnosnažno odbijen kao neosnovan, Ustavni sud je stanovišta da je takva praksa suda suprotna principu pravne sigurnosti i jednake zaštite prava pred sudovima. Stoga je Ustavni sud, polazeći od člana 32. stav 1. i člana 36. stav 1. Ustava, ocenio da je različitom ocenom Okružnog suda u Beogradu datom povodom iste činjenične situacije i istog pravnog pitanja povređeno pravo podnosilaca ustavne žalbe na pravnu sigurnost, kao sastavni deo prava na pravično suđenje, i pravo na jednaku zaštitu prava. Ustavni sud ukazuje da je ovakav njegov stav u skladu sa ocenom Evropskog suda za ljudska prava u predmetu Vinčić i drugi protiv Srbije, koju je Evropski sud doneo uz konstataciju da nije u njegovoj nadležnosti da procenjuje koji je stvarni ishod trebalo da imaju parnice podnosilaca predstavki.

6. Sa druge strane, ocenjujući postojanje povrede prava na pravično suđenje sa stanovišta navoda ustavne žalbe, a polazeći od utvrđenih činjenica i okolnosti i materijalnopravnih odredaba propisa koji su od značaja za ocenu Ustavnog suda, Ustavni sud je utvrdio sledeće:

Ocenjujući ustavnost i zakonitost odredbe člana 4. Kolektivnog ugovora Preduzeća za telekomunikacije „Telekom Srbija“ a.d. („Službeni list Telekom Srbija“, broj 4/06), Ustavni sud je u svojoj Odluci IU-100/2007 od 17. jula 2008. godine stao na stanovište da je osporenom odredbom Kolektivnog ugovora, saglasno odredbama čl. 8. i 14. Zakona o radu („Službeni glasnik RS“, br. 24/05 i 61/05), utvrđeno pravo zaposlenih na učešće u dobiti privrednog društva i ovlašćenje generalnog direktora za donošenje odluke o raspodeli u učešću u dobiti zaposlenima. Ustavni sud je ocenio da se osporenom odredbom zaposlenima ne daju manja prava, odnosno ne utvrđuju nepovoljniji uslovi rada od prava i uslova koji su utvrđeni zakonom, niti se povređuje načelo zabrane diskriminacije iz člana 21. Ustava, jer se pravo na učešće u dobiti pod istim uslovima i na jednak način odnosi na sve zaposlene koji se nalaze u istoj pravnoj situaciji.

Ocenjujući ustavnost i zakonitost Odluke generalnog direktora Preduzeća za telekomunikacije „Telekom Srbija“ a.d. broj 42114/4 od 15. aprila 2006. godine, Ustavni sud je u istoj Odluci IU-100/2007 od 17. jula 2008. godine našao da je osporena odluka po svojoj pravnoj prirodi i sadržini interni akt poslovođenja kojom se određuje učešće zaposlenih u dobiti privrednog društva, odnosno pojedinačni akt koji se tiče određenog broja lica koja se mogu precizno identifikovati. Ustavni sud je stoga ocenio da osporena Odluka ne predstavlja opšti pravni akt čiju ustavnost i zakonitost je Sud nadležan da ocenjuje u smislu odredaba člana 167. Ustava.

Polazeći od toga da odluka generalnog direktora Preduzeća za telekomunikacije „Telekom Srbija“ a.d. broj 42114/4 od 15. aprila 2006. godine ne predstavlja opšti pravni akt, Ustavni sud je ocenio da je parnični sud bio ovlašćen da u radnom sporu prethodno oceni zakonitost navedene odluke.

Odlukom generalnog direktora Preduzeća za telekomunikacije „Telekom Srbija“ a.d. broj 42114/4 od 15. aprila 2006. godine, pravo na isplatu po osnovu učešća u dobiti za 2005. godinu priznato je zaposlenima koji su bili u radnom odnosu u preduzeću na dan donošenja ove odluke, kao i sledećim licima: licima koja su bila u radnom odnosu u 2005. godini, a kojima je prestao radni odnos po osnovu ispunjenja uslova za odlazak u penziju do dana donošenja ove odluke, pod uslovom da nisu ostvarila pravo na jednokratnu isplatu po Fondu finansijskih sredstava za stimulisanje dobrovoljnog odlaska iz preduzeća; naslednicima preminulog radnika u obimu stečenog prava preminulog radnika; licima koja su bila u radnom odnosu u 2005. godini, a u trenutku donošenja odluke obavljaju iste poslove po ugovorima o radu van radnog odnosa zbog promene poslovne politike u organizaciji poslova u funkciji usluga; zaposlenima koji su u radnom odnosu u „Telus-u“ na dan donošenja odluke, a koji su u 2005. godini bili u radnom odnosu u preduzeću.

Članom 14. Zakona o radu učešće zaposlenog u dobiti predviđeno je kao mogućnost, a ne kao pravo iz radnog odnosa. Ta mogućnost postaje, međutim, pravo, ako se ugovori ili ako se o tome donese odgovarajuća odluka. Dakle, učešće zaposlenih u dobiti preduzeća zavisi od odluke poslodavca, koji je ovlašćen da odredi kriterijume pod kojima će se raspodela vršiti, uz uslov da ta odluka bude u skladu sa zakonom, odnosno da se zaposleni ne stavlja u nepovoljniji položaj u odnosu na druga lica u istoj ili sličnoj situaciji.

Ustavni sud je ocenio da su postupajući sudovi u obrazloženju osporenih presuda naveli ustavnopravno prihvatljive razloge za zaključak da je zakonita odluka generalnog direktora Preduzeća za telekomunikacije „Telekom Srbija“ a.d. broj 42114/4 od 15. aprila 2006. godine. Naime, da bi postojala povreda načela zabrane diskriminacije, zajemčenog članom 18. Zakona o radu, neophodan preduslov je da su navedenom odlukom podnosioci ustavne žalbe kao bivši zaposleni stavljeni u nepovoljniji položaj u odnosu na druga lica u istoj ili sličnoj situaciji. U konkretnom slučaju, podnosioci ustavne žalbe su prilikom sporazumnog prestanka radnog odnosa kod poslodavca ostvarili pravo na jednokratnu isplatu iz Fonda finansijskih sredstava za stimulisanje dobrovoljnog odlaska iz preduzeća, za razliku od lica kojima je priznato pravo na isplatu po osnovu učešća u dobiti za 2005. godinu, koja nisu ostvarila navedenu pogodnost. Prema tome, kriterijum razlikovanja nije bilo to da li je neko u radnom odnosu ili ne, jer je pravo na učešće u dobiti priznato i licima kojima je prestao radni odnos po osnovu ispunjenja uslova za odlazak u penziju do dana donošenja ove odluke, pod uslovom da nisu ostvarila pravo na stimulativnu otpremninu. Stimulativni fond za dobrovoljni odlazak zaposlenih iz preduzeća je formiran upravo iz dela dobiti poslodavca, koja je umanjena za sredstva tog fonda. Po oceni Ustavnog suda, postoji objektivno i razumno opravdanje zbog čega su podnosioci ustavne žalbe kao bivši zaposleni koji su ostvarili navedenu pogodnost, izuzeti iz kruga lica kojima se odlukom poslodavca priznaje pravo na učešće u dobiti. U suprotnom, oni bi dvostruko učestvovali u raspodeli dobiti preduzeća, a time bi upravo ostali zaposleni bili dovedeni u nepovoljniji položaj, jer se nisu koristili ponuđenom materijalnom pogodnošću radi sporazumnog prestanka radnog odnosa. Imajući u vidu navedeno, Ustavni sud je ocenio ustavnopravno prihvatljivim stanovište sudova zauzeto u osporenim presudama da podnosioci ustavne žalbe kao bivši zaposleni nisu bili u istoj ili sličnoj situaciji u odnosu na lica kojima je priznato pravo na isplatu po osnovu učešća u dobiti za 2005. godinu, te da odluka poslodavca da izuzme podnosioce ustavne žalbe iz kruga lica kojima se priznaje navedeno pravo nije suprotna zakonu.

Na osnovu svega iznetog, Ustavni sud je našao da su osporene presude Prvog opštinskog suda u Beogradu P. 4499/07 od 4. februara 2008. godine i Okružnog suda u Beogradu Gž I 2677/08 od 21. maja 2008. godine zasnovane na primeni merodavnog materijalnog prava i da se obrazloženje ovih presuda temelji na ustavnopravno prihvatljivom tumačenju propisa koji su od značaja za rešavanje sporne pravne stvari, te da materijalno pravo nije bilo primenjeno arbitrerno na štetu podnosilaca ustavne žalbe.

Međutim, Ustavni sud je ocenio da sama činjenica da je Okružni sud u Beogradu, kao sud poslednje instance, povodom iste činjenične i pravne situacije donosio različite odluke, stvorila pravnu nesigurnost kod podnosilaca ustavne žalbe, te da ta okolnost sama po sebi predstavlja dovoljan razlog da se utvrdi postojanje povrede prava na pravično suđenje iz člana 32. stav 1. Ustava i prava na jednaku zaštitu prava iz člana 36. stav 1. Ustava. Stoga je Ustavni sud, saglasno odredbi člana 89. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu („Službeni glasnik RS“, broj 109/07), ustavnu žalbu u ovom delu usvojio, i odlučio kao u prvom delu tačke 1. izreke.

7. U vezi sa navodom podnosilaca ustavne žalbe da im je osporenim presudama povređeno pravo na pravičnu naknadu za rad iz člana 60. stav 4. Ustava, Ustavni sud je pošao od odredbe člana 14. Zakona o radu kojom je predviđeno da se ugovorom o radu ili odlukom poslodavca može utvrditi učešće zaposlenih u dobiti ostvarenoj u poslovnoj godini, u skladu sa zakonom i opštim aktom. Takođe, odredbom člana 105. stav 1. navedenog Zakona je utvrđeno da zaradu čini zarada koju je zaposleni ostvario za obavljeni rad i vreme provedeno na radu, zarada po osnovu doprinosa zaposlenog poslovnom uspehu poslodavca (nagrade, bonusi i sl.) i druga primanja po osnovu radnog odnosa, u skladu sa opštim aktom i ugovorom o radu. Konačno, pod zaradom u smislu navedenog stava člana 105. Zakona o radu, smatraju se sva primanja iz radnog odnosa, osim naknade troškova zaposlenog u vezi sa radom iz člana 118. tač. 1) - 4) i drugih primanja iz člana 119. i člana 120. tačka 1) ovog zakona. Polazeći od navedenih zakonskih odredaba, Ustavni sud je ocenio da primanja zaposlenih po osnovu učešća u dobiti privrednog društva ne čine zaradu, već imaju karakter potencijalnog prihoda koji zavisi od ostvarenog poslovnog uspeha poslodavca i odluke njegovog nadležnog organa, te stoga ni ne predstavljaju element ustavnog prava na pravičnu pojedinačnu naknadu za rad. Imajući u vidu navedeno, Ustavni sud nalazi da osporenim presudama Prvog opštinskog suda u Beogradu P. 4499/07 od 4. februara 2008. godine i Okružnog suda u Beogradu Gž I 2677/08 od 21. maja 2008. godine nije ni moglo biti povređeno pravo podnosilaca ustavne žalbe na pravičnu naknadu za rad iz člana 60. stav 4. Ustava.

Polazeći od izloženog, Ustavni sud je u ovom delu odbio ustavnu žalbu kao neosnovanu, saglasno odredbi člana 89. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu, i odlučio kao u drugom delu tačke 1. izreke.

8. S obzirom na to da je Ustavni sud ocenio da osporenim sudskim odlukama materijalno pravo nije bilo primenjeno na štetu podnosilaca ustavne žalbe, odnosno da su osporene presude zasnovane na primeni merodavnog materijalnog prava, Ustavni sud nalazi da objavljivanje ove odluke u „Službenom glasniku Republike Srbije“ predstavlja pravičan vid zadovoljenja podnosilaca ustavne žalbe zbog utvrđene povrede prava, saglasno odredbi člana 89. stav 2. Zakona o Ustavnom sudu, te je odlučeno kao u tački 2. izreke.

9. Na osnovu svega navedenog i odredbe člana 45. tačka 9) Zakona o Ustavnom sudu, Sud je doneo Odluku kao u izreci.

PREDSEDNIK

USTAVNOG SUDA

dr Dragiša Slijepčević

Odluka Ustavnog suda o povredi prava na pravično suđenje usled protivrečne sudske prakse u sporovima za isplatu dobiti

Kratak pregled

Tekst originalne odluke

Slični dokumenti