Usvajanje ustavne žalbe zbog povrede prava u izvršnom postupku

Kratak pregled

Ustavni sud je usvojio ustavnu žalbu, poništio rešenja Okružnog suda u Novom Pazaru i utvrdio povredu prava na pravično suđenje i imovinu. Sudovi su pogrešno obustavili izvršenje na osnovu sporazuma, zanemarujući neodricivost prava na pravičnu naknadu za rad.

Tekst originalne odluke

Ustavni sud u sastavu: predsednik dr Bosa Nenadić i sudije dr Olivera Vučić, dr Marija Draškić, Bratislav Đokić, Vesna Ilić Prelić, dr Agneš Kartag Odri, Katarina Manojlović Andrić, mr Milan Marković, dr Dragan Stojanović i Predrag Ćetković, u postupku po ustavnoj žalbi Dušice Tešević iz Novog Pazara, na osnovu člana 167. stav 4. u vezi člana 170. Ustava Republike Srbije, na sednici održanoj 22. jula 2010. godine, doneo je

O D L U K U

1. Usvaja se ustavna žalba Dušice Tešević izjavljena protiv rešenja Opštinskog suda u Novom Pazaru I. 631/08 od 6. juna 2008. godine, rešenja Opštinskog suda u Novom Pazaru I. 492/08 od 29. maja 2008. godine, rešenja Okružnog suda u Novom Pazaru Gž. 914/08 od 14. jula 2008. godine i rešenja Okružnog suda u Novom Pazaru Gž. 826/08 od 17. jula 2008. godine i utvrđuje da je podnositeljki ustavne žalbe povređeno pravo na pravično suđenje zajemčeno odredbom člana 32. stav 1. Ustava Republike Srbije i pravo na imovinu zajemčeno odredbom člana 58. Ustava.

2. Poništavaju se rešenja Okružnog suda u Novom Pazaru Gž. 914/08 od 14. jula 2008. godine i Gž. 826/08 od 17. jula 2008. godine i nalaže Višem sudu u Novom Pazaru da ponovo odluči o žalbama Dušice Tešević izjavljenim protiv rešenja Opštinskog suda u Novom Pazaru I. 631/08 od 6. juna 2008. godine i I. 492/08 od 29. maja 2008. godine.

O b r a z l o ž e nj e

1. Dušica Tešević iz Novog Pazara je 28. jula 2008. godine, preko punomoćnika – advokata Refije Garibović iz Novog Pazara, izjavila ustavnu žalbu protiv rešenja Opštinskog suda u Novom Pazaru I. 631/08 od 6. juna 2008. godine, rešenja Opštinskog suda u Novom Pazaru I. 492/08 od 29. maja 2008. godine, rešenja Okružnog suda u Novom Pazaru Gž. 914/08 od 14. jula 2008. godine i rešenja Okružnog suda u Novom Pazaru Gž. 826/08 od 17. jula 2008. godine, zbog povrede prava na pravično suđenje zajemčenog odredbom člana 32. stav 1. Ustava Republike Srbije i prava na imovinu zajemčenog odredbom člana 58. Ustava.

U ustavnoj žalbi je navedeno da je Opštinski sud u Novom Pazaru doneo rešenje o izvršenju I. 491/08 od 29. aprila 2008. godine kojim je usvojio predlog za izvršenje podnositeljke ustavne žalbe na osnovu pravnosnažne i izvršne presude Opštinskog suda u Novom Pazaru P1. 233/07 od 26. decembra 2007. godine, kao i rešenje o izvršenju I. 492/08 od 29. aprila 2008. godine kojim je usvojio predlog za izvršenje podnositeljke ustavne žalbe na osnovu pravnosnažnih i izvršnih presuda Opštinskog suda u Novom Pazaru P1. 110/04 od 12. maja 2004. godine i P1. 146/06 od 5. aprila 2006. godine, da bi nakon izjavljenih žalbi izvršnog dužnika - Društvenog preduzeća Savremena konfekcija ''Raška'', Novi Pazar protiv navedenih rešenja i dostavljanja sporazuma o regulisanju međusobnih prava i obaveza po osnovu rada zaključenog između izvršnog poverioca, ovde podnositeljke ustavne žalbe, i izvršnog dužnika, Opštinski sud u Novom Pazaru osporenim rešenjima I. 631/08 od 6. juna 2008. godine i I. 492/08 od 29. maja 2008. godine obustavio postupke izvršenja i ukinuo sve sprovedene radnje. Navedena rešenja su potvrđena osporenim rešenjima Okružnog suda u Novom Pazaru Gž. 914/08 od 14. jula 2008. godine i Gž. 826/08 od 17. jula 2008. godine. Dalje je navedeno da su sudovi pogrešno protumačili navedeni sporazum i da se isti ne odnosi na naknadu zarade, kao i da sudovi nisu mogli „prebiti“ dug preduzeća sa socijalnim programom.

2. Saglasno članu 170. Ustava Republike Srbije, ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata, ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava i slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu. Postupak po ustavnoj žalbi se, u smislu člana 175. stav 3. Ustava, uređuje zakonom.

U toku postupka pružanja ustavnosudske zaštite, povodom ispitivanja osnovanosti ustavne žalbe u granicama zahteva istaknutog u njoj, Ustavni sud utvrđuje da li je u postupku odlučivanja o pravima i obavezama podnositeljke ustavne žalbe povređeno ili uskraćeno njegovo Ustavom zajemčeno pravo ili sloboda.

3. Ustavni sud je u sprovedenom postupku izvršio uvid u celokupnu dokumentaciju priloženu uz ustavnu žalbu, kao i u spise predmeta Opštinskog suda u Novom Pazaru I. 492/08 i I. 631/08, i utvrdio sledeće činjenice i okolnosti od značaja za odlučivanje:

Pravnosnažnom presudom Opštinskog suda u Novom Pazaru P1. 233/07 od 26. decembra 2007. godine je: u stavu prvom izreke odbijen kao neosnovan tužbeni zahtev tužilje, ovde podnositeljke ustavne žalbe, kojim je tražila da se obaveže tuženi Društveno preduzeće Savremena konfekcija ''Raška'', da joj isplati naknadu minimalne zarade za period od 1. januara 2006. godine do 8. februara 2007. godine; u stavu drugom izreke obavezan tuženi da za tužilju izvrši uplatu doprinosa za penzijsko i invalidsko osiguranje za period od 1. januara 2006. godine do 8. februara 2007. godine; u stavu trećem izreke obavezan tuženi da tužilji naknadi troškove parničnog postupka u iznosu od 11.700 dinara. U obrazloženju presude je, pored ostalog, navedeno da je tužilja 8. februara 2007. godine sa tuženim Društvenim preduzećem Savremena konfekcija ''Raška'', Novi Pazar, potpisala sporazum o regulisanju međusobnih prava i obaveza po osnovu rada u kome nije preciziran iznos duga tuženog po osnovu minimalne zarade za vreme plaćenog odsustva, već samo dug tuženog po osnovu zarade - ukoliko ga ima. Sud je našao da je tužbeni zahtev za isplatu naknade minimalne zarade po osnovu plaćenog odsustva neosnovan, jer je potpisanim sporazumom sa tuženim utvrđen konačan dug tuženog prema tužilji, kao zaposlenom na dan prestanka radnog odnosa, a nije utvrđen dug tuženog po osnovu naknade minimalne zarade. Dalje je navedeno da je sud usvojio tužbeni zahtev u stavu drugom izreke presude, s obzirom na to da tuženi nije u ugovorenom roku od šest meseci izvršio obavezu preuzetu zaključenim sporazumom, niti je dostavio sudu dokaz za svoju tvrdnju da je doprinose za penzijsko i invalidsko osiguranje koji se odnose na tužilju u celosti izvršio. Odluka o troškovima je doneta na osnovu člana 149. Zakona o parničnom postupku, a u skladu sa uspehom stranaka u parnici.

Izvršni poverilac, ovde podnositeljka ustavne žalbe je 24. aprila 2008. godine protiv izvršnog dužnika - Društvenog preduzeća Savremena konfekcija ''Raška'', Novi Pazar, podnela Opštinskom sudu u Novom Pazaru predlog za izvršenje troškova parničnog postupka u iznosu od 11.700 dinara utvrđenog pravnosnažnom presudom istog suda P1. 233/07 od 26. decembra 2007. godine. Opštinski sud u Novom Pazaru je doneo rešenje I. 491/08 od 29. aprila 2008. godine kojim je odredio predloženo izvršenje.

Protiv navedenog rešenja o izvršenju I. 491/08 od 29. aprila 2008. godine izvršni dužnik je izjavio žalbu, u kojoj je istakao „da je posle pravnosnažnosti i izvršnosti navedenih presuda, izvršni poverilac sa izvršnim dužnikom zaključio 8. februara 2007. godine Sporazum o regulisanju međusobnih prava i obaveza po osnovu rada, te kako je izvršni poverilac prihvatanjem socijalnog programa izjavio da nema potraživanja prema izvršnom dužniku, to zaključeni sporazum ima snagu opozicionog prigovora, s obzirom na to da izvršni dužnik nema više dugovanja prema izvršnom poveriocu“. Izvršni dužnik je uz žalbu dostavio i navedeni sporazum o regulisanju međusobnih prava i obaveza po osnovu rada koji je zaključen 8. februara 2007. godine između Društvenog preduzeća Savremena konfekcija ''Raška'', Novi Pazar i zaposlene, ovde podnositeljke ustavne žalbe. Predmet ovog sporazuma je utvrđivanje konačnog dugovanja Preduzeća prema zaposlenoj, ovde podnositeljki ustavne žalbe, na dan prestanka radnog odnosa zaposlene u Preduzeću i regulisanje međusobnih prava i obaveza povodom isplate predmetnog dugovanja, kao i dugovi zaposlene prema Preduzeću (član 1.). U članu 2. sporazuma utvrđeno je da nema duga Preduzeća prema zaposlenoj po osnovu neisplaćenih zarada i Preduzeće se obavezalo da zaposlenoj, u skladu sa propisima u celini uplati doprinose Fondu penzijskog i invalidskog osiguranja. Prema članu 9. sporazuma, Preduzeće i zaposlena se odriču prava na raskid ovog sporazuma po bilo kom osnovu, osim po osnovu neispunjenja međusobnih obaveza opisanih u čl. 4. i 5, a sporazum su potpisali podnositeljka ustavne žalbe, nadležno lice kod poslodavca i predstavnik sindikata.

Postupajući po žalbi izvršnog dužnika Okružni sud u Novom Pazaru je rešenjem Gž. 675/08 od 28. maja 2008. godine usvojio žalbu i ukinuo rešenje Opštinskog suda u Novom pazaru I. 491/08 od 29. aprila 2008. godine i predmet vratio istom sudu na ponovni postupak i odluku. U obrazloženju rešenja je navedeno da su osnovani navodi iz žalbe izvršnog dužnika da prvostepeni sud nije imao u vidu sporazum o isplati potraživanja zaključen posle nastanka izvršne isprave, zbog čega isti ima snagu opozicionog prigovora.

U ponovnom postupku Opštinski sud u Novom Pazaru je doneo osporeno rešenje I. 631/08 od 6. juna 2008. godine kojim je odbio predlog za izvršenje izvršnog poverioca kao neosnovan. U obrazloženju rešenja je navedeno da je sud utvrdio da je izvršnom poveriocu radni odnos prestao rešenjem 739-248/360 od 8. februara 2007. godine, kao i da je članom 2. sporazuma o regulisanju međusobnih prava i obaveza po osnovu rada od 8. februara 2007. godine utvrđeno da ugovorne strane nemaju više međusobnih potraživanja. Dalje je navedeno da kako je izvršna isprava na osnovu koje je određeno izvršenje doneta u sporu na koji se odnosi navedeni sporazum, to je sud rešenje doneo na osnovu člana 15. stav 1. tačka 8) Zakona o izvršnom postupku.

Postupajući po žalbi izvršnog poverioca, Okružni sud u Novom Pazaru je osporenim rešenjem Gž. 914/08 od 14. jula 2008. godine odbio žalbu kao neosnovanu i potvrdio rešenje Opštinskog suda u Novom Pazaru I. 631/08 od 6. juna 2008. godine. U obrazloženju rešenja je, pored ostalog, navedeno da je članom 15. stav 1. tačka 8) Zakona o izvršnom postupku propisano da ako je potraživanje prestalo na osnovu činjenice koja je nastupila posle izvršnosti odluke ili pre toga, ali u vreme kada izvršni dužnik to nije mogao da istakne u postupku iz kog potiče izvršna isprava, odnosno ako je potraživanje prestalo na osnovu činjenice koja je nastupila posle zaključenog poravnanja, izvršni dužnik može izjaviti „prigovor“, što je i učinio pozivajući se na sporazum od 8. februara 2007. godine. U članu 2. navedenog sporazuma je utvrđeno da ne postoje obaveze izvršnog dužnika u odnosu na izvršnog poverioca, iz čega proizlazi da je pravilno prvostepeni sud odbio predlog izvršnog poverioca. Dalje je istaknuto da su neosnovani navodi da je prvostepeni sud povredio odredbe Zakona o izvršnom postupku i da izvršnom poveriocu pripada pravo na izvršenje po pravnosnažnim i izvršnim presudama, kao i ukazivanje žalioca da utvrđeni iznos u vansudskom poravnanju ne odgovara pravom dugovanju izvršnog dužnika. Okružni sud je konstatovao da ukoliko izvršni poverilac smatra da je poravnanje potpisano uz mane volje, ima mogućnost da ga poništi saglasno odredbama Zakona o obligacionim odnosima.

Izvršni poverilac, ovde podnositeljka ustavne žalbe je 24. aprila 2008. godine protiv izvršnog dužnika - Društvenog preduzeća Savremena konfekcija ''Raška'', Novi Pazar, podnela predlog za izvršenje Opštinskom sudu u Novom Pazaru na osnovu izvršnih isprava – pravnosnažnih i izvršnih presuda istog suda P1. 110/04 od 12. maja 2004. godine i P1. 146/06 od 5. aprila 2006. godine. Opštinski sud u Novom Pazaru je doneo rešenje I. 492/08 od 29. aprila 2008. godine kojim je odredio predloženo izvršenje.

Protiv navedenog rešenja o izvršenju I. 492/08 od 29. aprila 2008. godine izvršni dužnik je izjavio žalbu, u kojoj je istakao da je posle pravnosnažnosti i izvršnosti navedenih presuda, izvršni poverilac sa izvršnim dužnikom zaključio 8. februara 2007. godine sporazum o regulisanju međusobnih prava i obaveza po osnovu rada, te kako je izvršni poverilac prihvatanjem socijalnog programa izjavio da nema potraživanja prema izvršnom dužniku, to zaključeni sporazum ima snagu opozicionog prigovora, s obzirom na to da izvršni dužnik nema više dugovanja prema izvršnom poveriocu. Izvršni dužnik je uz žalbu dostavio i navedeni sporazum o regulisanju međusobnih prava i obaveza po osnovu rada koji je zaključen 8. februara 2007. godine između Društvenog preduzeća Savremena konfekcija ''Raška'', Novi Pazar, i zaposlene, ovde podnositeljke ustavne žalbe.

Postupajući po žalbi izvršnog dužnika, Opštinski sud u Novom Pazaru je doneo osporeno rešenje I. 492/08 od 29. maja 2008. godine kojim je usvojio žalbu izvršnog dužnika, ukinuo rešenje o izvršenju I. 480/08 od 29. aprila 2008. godine i sve sprovedene izvršne radnje, a postupak izvršenja obustavio u celini. U obrazloženju osporenog rešenja je navedeno da je nakon nastupanja pravnosnažnosti izvršnih isprava – presuda Opštinskog suda u Novom Pazaru P1. 110/04 od 12. maja 2004. godine i P1. 146/06 od 5. aprila 2006. godine, potraživanje izvršnog poverioca prestalo, zbog činjenice da su stranke 8. februara 2007. godine zaključile sporazum o regulisanju međusobnih prava i obaveza, pa je sud, na osnovu člana 15. stav 1. tačka 8) i člana 19. stav 1. Zakona o izvršnom postupku, doneo odluku kao u izreci.

Postupajući po žalbi izvršnog dužnika, Okružni sud u Novom Pazaru je osporenim rešenjem Gž. 826/08 od 7. jula 2008. godine odbio žalbu kao neosnovanu i potvrdio rešenje Opštinskog suda u Novom Pazaru I. 492/08 od 29. maja 2008. godine. U obrazloženju rešenja je, pored ostalog, navedeno da je članom 15. stav 1. tačka 8) Zakona o izvršnom postupku propisano da ako je potraživanje prestalo na osnovu činjenice koja je nastupila posle izvršnosti odluke ili pre toga, ali u vreme kad izvršni dužnik to nije mogao da istakne u postupku iz kog potiče izvršna isprava, odnosno ako je potraživanje prestalo na osnovu činjenice koja je nastupila posle zaključenog poravnanja dužnik može izjaviti „prigovor“, što je i izvršni dužnik i učinio pozivajući se na sporazum od 8. februara 2007. godine, gde je članu 2. navedeno da ne postoje obaveze izvršnog dužnika u odnosu na izvršnog poverioca, iz čega proizlazi da je pravilno prvostepeni sud odbio predlog izvršnog poverioca. Dalje je navedeno da, pošto je izvršna isprava na osnovu koje je određeno izvršenje doneta u sporu na koji se odnosi sporazum, to je „prigovor“ morao biti uvažen, jer su izvršne stranke sva svoja potraživanja i međusobne odnose u vezi spora regulisali potpisivanjem navedenog sporazuma.

4. Odredbom člana 32. stav 1. Ustava se svakome jemči pravo da nezavisan, nepristrasan i zakonom već ustanovljen sud, pravično i u razumnom roku, javno raspravi i odluči o njegovim pravima i obavezama, osnovanosti sumnje koja je bila razlog za pokretanje postupka, kao i o optužbama protiv njega.

Odredbama člana 58. Ustava je utvrđeno: da se jemči mirno uživanje svojine i drugih imovinskih prava stečenih na osnovu zakona (stav 1.), da pravo svojine može biti oduzeto ili ograničeno samo u javnom interesu utvrđenom na osnovu zakona, uz naknadu koja ne može biti niža od tržišne (stav 2.), da se zakonom može ograničiti način korišćenja imovine (stav 3.), kao i da je oduzimanje ili ograničenje imovine radi naplate poreza i drugih dažbina ili kazni, dozvoljeno samo u skladu sa zakonom (stav 4.).

Odredbama člana 60. Ustava je utvrđeno: da se jemči pravo na rad, u skladu sa zakonom (stav 1.), da svako ima pravo na slobodan izbor rada (stav 2.), da su svima, pod jednakim uslovima, dostupna sva radna mesta (stav 3.), da svako ima pravo na poštovanje dostojanstva svoje ličnosti na radu, bezbedne i zdrave uslove rada, potrebnu zaštitu na radu, ograničeno radno vreme, dnevni i nedeljni odmor, plaćeni godišnji odmor, pravičnu naknadu za rad i na pravnu zaštitu za slučaj prestanka radnog odnosa i da se niko tih prava ne može odreći (stav 4.), kao i da se ženama, omladini i invalidima omogućuje posebna zaštita na radu i posebni uslovi rada, u skladu sa zakonom (stav 5.).

Odredbama člana 145. st. 3. i 4. Ustava je, između ostalog, utvrđeno da su sudske odluke obavezne za sve, kao i da sudsku odluku može preispitivati samo nadležni sud, u zakonom propisanom postupku.

Za ocenu osnovanosti ustavne žalbe, u konkretnom slučaju, od značaja su odredbe Zakona o radu (''Službeni glasnik RS'', br. 24/05 i 61/05), kojima je propisano: da zaposleni ima pravo na odgovarajuću zaradu, koja se utvrđuje u skladu sa zakonom, opštim aktom i ugovorom o radu (član 104. stav 1.); da se zarada iz člana 104. stav 1. ovog zakona sastoji od zarade za obavljeni rad i vreme provedeno na radu, zarade po osnovu doprinosa zaposlenog poslovnom uspehu poslodavca (nagrade, bonusi i sl.) i drugih primanja po osnovu radnog odnosa, u skladu sa opštim aktom i ugovorom o radu; da se pod zaradom u smislu stava 1. ovog člana smatra zarada koja sadrži porez i doprinose koji se plaćaju iz zarade; da se pod zaradom, u smislu stava 1. ovog člana smatraju sva primanja iz radnog odnosa, osim naknada troškova zaposlenog u vezi sa radom iz člana 118. tač. 1) do 4) i drugih primanja iz člana 119. i člana 120. tačka 1) ovog zakona (član 105.); da zaposleni ima pravo na minimalnu zaradu za standardni učinak i puno radno vreme, odnosno radno vreme koje se izjednačava sa punim radnim vremenom, a ako poslodavac i zaposleni ugovore minimalnu zaradu iz stava 1. ovog člana, poslodavac je dužan da tu zaradu isplati zaposlenom u visini utvrđenoj odlukom iz člana 113. ovog zakona za mesec u kojem se vrši isplata (član 111. st. 1. i 2.); da zaposleni ima pravo na naknadu zarade u visini prosečne zarade u prethodna tri meseca, u skladu sa opštim aktom i ugovorom o radu, između ostalog, i za vreme plaćenog odsustva (član 114. stav 1.); da je poslodavac dužan da zaposlenom u slučaju prestanka radnog odnosa, isplati sve neisplaćene zarade, naknade zarade i druga primanja, koja je zaposleni ostvario do dana prestanka radnog odnosa u skladu sa opštim aktom i ugovorom o radu (član 186. stav 1.).

Zakonom o izvršnom postupku (''Službeni glasnik RS'', broj 125/04) (u daljem tekstu: ZIP) je propisano: da se žalba protiv rešenja o izvršenju može izjaviti iz razloga koji sprečavaju izvršenje, a naročito ako je potraživanje prestalo na osnovu činjenice koja je nastupila posle izvršnosti odluke ili pre toga, ali u vreme kad izvršni dužnik to nije mogao da istakne u postupku iz kog potiče izvršna isprava, odnosno ako je potraživanje prestalo na osnovu činjenice koja je nastupila posle zaključenog poravnanja (član 15. stav 1. tačka 8)); da se žalba protiv rešenja o izvršenju dostavlja izvršnom poveriocu, kao i da će po prijemu odgovora na žalbu ili po isteku roka za odgovor prvostepeni sud, ako to oceni potrebnim, zakazati ročište za raspravljanje o žalbi (član 18. st. 1. i 3.); da sud održava ročište kada je to ovim zakonom određeno i ako smatra da je održavanje ročišta celishodno, kao i da će sud van ročišta saslušati stranku i učesnika u postupku ako je to predviđeno ovim zakonom ili nalazi da je to potrebno za razjašnjenja pojedinih pitanja ili izjašnjenja o nekom predlogu stranke (član 41. st. 2. i 3.).

5. Odlučujući o ustavnoj žalbi izjavljenoj protiv rešenja Opštinskog suda u Novom Pazaru I. 631/08 od 6. juna 2008. godine i rešenja Okružnog suda u Novom Pazaru Gž. 914/08 od 14. jula 2008. godine, Ustavni sud je našao sledeće:

Podnositeljka ustavne žalbe je podnela predlog za izvršenje radi naplate troškova parničnog postupka utvrđenih pravnosnažnom presudom Opštinskog suda u Novom Pazaru P1. 233/07 od 26. decembra 2007. godine u iznosu od 11.700 dinara, koji je pravnosnažno odbijen kao neosnovan, pozivanjem sudova na činjenicu da su izvršni poverilac i izvršni dužnik zaključili sporazum 8. februara 2007. godine u kom su konstatovali da nemaju međusobnih potraživanja.

Sagledavajući odredbu člana 15. stav 1. tačka 8) ZIP, Ustavni sud konstatuje da se ona može primeniti u dva slučaja. Prvo, kada je potraživanje prestalo na osnovu činjenice koja je nastupila posle izvršnosti odluke, što bi mogao biti slučaj npr. kada je izvršni dužnik svoju obavezu utvrđenu pravnosnažnom sudskom odlukom dobrovoljno izmirio pre pokretanja postupka izvršenja. Drugo, kada je potraživanje prestalo na osnovu činjenice koja je nastupila pre izvršnosti odluke, ali u vreme kad izvršni dužnik to nije mogao da istakne u postupku iz kog potiče izvršna isprava, što bi bio slučaj npr. kada treće lice izvrši obavezu prema poveriocu u ime dužnika. U konkretnom slučaju pozivanje izvršnog suda u osporenim aktima na član 15. stav 1. tačka 8) ZIP, nema zakonskog utemeljenja. Naime, sporazum o regulisanju međusobnih prava i obaveza po osnovu rada između izvršnog poverioca i izvršnog dužnika je zaključen 8. februara 2007. godine, dakle pre pravnosnažnosti navedene presude - izvršne isprave. Dalje, izvršni dužnik, odnosno tuženi u parničnom postupku je bio upoznat sa navedenim sporazumom. Štaviše, pomenuti sporazum je predstavljao glavni dokaz istaknut od strane tuženog u prilog tvrdnjama da tužbeni zahtev tužilje nije na zakonu zasnovan, i koji je kao takav prihvaćen od strane parničnog suda. S tim u vezi, Ustavni sud konstatuje da je predmet izvršnog postupka bila prinudna naplata dosuđenih troškova parničnog postupka koji su nastali nakon zaključenja navedenog sporazuma i koji nisu bili obuhvaćeni sporazumom, tako da je pozivanje izvršnog suda na odredbe sporazuma stranaka bez ikakvog pravnog utemeljenja. Iz ovako utvrđenog činjeničnog stanja, nedvosmisleno proizlazi zaključak da se ne radi o situaciji normiranoj u članu 15. stav 1. tačka 8) ZIP.

Ustavni sud posebno ističe da jedno od načela izvršnog postupka jeste načelo formalnog legaliteta. Smisao ovog načela je u vezanosti izvršnog suda izvršnom ispravom, to jest u dužnosti suda da kada su ispunjeni uslovi za donošenje rešenja o izvršenju, kao i za sprovođenje izvršenja, donese rešenje o izvršenju i preduzima radnje sprovođenja izvršenja. Uostalom, saglasno odredbi člana 145. stav 3. Ustava, sudske odluke su obavezne za sve, pa se izvršni sud ne može u postupku izvršenja upuštati u ocenu zakonitosti pravnosnažne sudske odluke donete u parničnom postupku.

6. Na osnovu iznetog, Ustavni sud je ocenio da je osporenim rešenjima Opštinskog suda u Novom Pazaru I. 631/08 od 6. juna 2008. godine i Okružnog suda u Novom Pazaru Gž. 914/08 od 14. jula 2008. godine podnositeljki ustavne žalbe povređeno pravo na pravično suđenje zajemčeno članom 32. stav 1. Ustava, kao i da joj je osporenim rešenjima o odbijanju predloga za izvršenje povređeno pravo na imovinu zajemčeno odredbom člana 58. Ustava, jer je proizvoljno i neopravdano uskraćena za novčano potraživanje koje se odnosi na naplatu troškova postupka utvrđenih pravnosnažnom i izvršnom presudom Opštinskog suda u Novom Pazaru. Ustavni sud je u svojim ranije donetim odlukama izrazio stav da svako novčano potraživanje dosuđeno pravnosnažnom sudskom odlukom ulazi u imovinu poverioca, te da neizvršenje sudske odluke kojom je to potraživanje dosuđeno predstavlja povredu prava na mirno uživanje imovine (videti Odluke Ustavnog suda: Už - 1455/2008 od 16. jula 2009. godine i Už - 122/2009 od 21. januara 2010. godine).

7. Odlučujući o ustavnoj žalbi izjavljenoj protiv rešenja Opštinskog suda u Novom Pazaru I. 492/08 od 29. maja 2008. godine i rešenja Okružnog suda u Novom Pazaru Gž. 826/08 od 17. jula 2008. godine, Ustavni sud pre davanja konačne ocene da li postoji povreda prava na pravično suđenje, napominje da je odredbama Zakona o radu napravljena razlika između zarade i naknade zarade, koja predstavlja pravo iz radnog odnosa koje se ostvaruje umesto zarade, između ostalog i za vreme prekida rada do kojeg je došlo bez krivice zaposlenog (plaćeno odsustvo), te činjenice da je poslodavac dužan da zaposlenom u slučaju prestanka radnog odnosa isplati sve neisplaćene zarade, naknade zarade i druga primanja koja je zaposleni ostvario do dana prestanka radnog odnosa, u skladu sa opštim aktom i ugovorom o radu. Takođe, Ustavni sud je utvrdio da su Opštinski sud Novom Pazaru i Okružni sud u Novom Pazaru u konkretnom izvršnom postupku izveli zaključak da time što podnositeljka ustavne žalbe nema pravo na zaradu (tačka 2. sporazuma), nema ni pravo na naknadu zarade u visini minimalne zarade, uz obrazloženje da se podnositeljka ustavne žalbe u suštini odrekla prava na isplatu zaostale naknade zarade time što je sa poslodavcem potpisala sporazum o regulisanju međusobnih prava i obaveza. Sa stanovišta ustavnopravne zaštite prava na rad, međutim, razlikovanje između zarade i naknade zarade nije ni neophodno, budući da je odredbom člana 60. stav 4. Ustava utvrđeno, između ostalog, da se niko ne može odreći prava na pravičnu naknadu za rad. Imajući u vidu da pravičnu naknadu za rad predstavlja kako zarada, tako i naknada zarade, te da se tog prava niko ne može odreći - kao što se ne može odreći nijednog od prava za koje član 60. stav 4. Ustava sadrži eksplicitnu zabranu odricanja – podnositeljka ustavne žalbe se nije mogla odreći ni prava na naknadu zarade. Naknada zarade zbog plaćenog odsustva sa rada predstavlja pravičnu naknadu za rad. U takvoj pravnoj situaciji, naknada zarade zbog plaćenog odsustva sa rada se ima upodobiti sa pravičnom naknadom za rad, koje se zaposleni, saglasno odredbi člana 60. stav 4. Ustava, ne može odreći. Ustavni sud ukazuje da je navedeno stanovište već iskazano kroz ranije donete odluke Ustavnog suda (videti npr. Odluke Ustavnog suda: Už - 143/2007 od 16. jula 2009. godine i Už - 197/2007 od 16. jula 2009. godine).

Dakle, u izvršnom postupku koji se vodio pred Opštinskim sudom u Novom Pazaru u predmetu I. 492/08, sudovi su pošli od činjenice da sporazum o regulisanju međusobnih prava i obaveza po osnovu rada zaključen između izvršnog poverioca i izvršnog dužnika posle nastanka izvršne isprave ima snagu opozicionog prigovora, odnosno da je samim potpisivanjem sporazuma prestalo potraživanje iz pravnosnažnih presuda na osnovu kojih je određeno izvršenje. Međutim, bez obzira na činjenicu što je sporazum o regulisanju međusobnih prava i obaveza po osnovu rada zaključen nakon izvršnosti presuda na osnovu kojih je određeno izvršenje u predmetu I. 492/08 (presude Opštinskog suda u Novom Pazaru P1. 110/04 od 12. maja 2004. godine i P1. 146/06 od 5. aprila 2006. godine), sud nije mogao obustaviti postupak izvršenja bez prethodno pravilno i potpuno utvrđenog novonastalog činjeničnog stanja. Ustavni sud ocenjuje da u situaciji kada je izjavljena žalba zbog činjenica koje su nastale nakon donošenja rešenja kojim je određeno izvršenje, izvršni sud mora utvrditi činjenično stanje koje je od značaja za dalji tok izvršnog postupka. Dakle, raspravno načelo bez koga se ne može zamisliti parnični postupak, a koje nije karakteristično za izvršni postupak, gde predstavlja izuzetak, u ovom slučaju dobija na značaju. Naime, specifičnost konkretne pravne situacije se ogleda i u tome da je u toku postupka izvršenja dozvoljeno utvrđivanje spornih činjenica na način kako to čini sud u parničnom postupku, jer je to neophodno da bi se utvrdilo da li je obaveza utvrđena izvršnim ispravama ispunjena od strane dužnika, ili je prestala na neki drugi način dozvoljen zakonom. Konkretno, takva obaveza suda proizlazi iz navedene odredbe člana 18. stav 3. Zakona o izvršnom postupku kojom je propisano da će sud, ako to oceni potrebnim, zakazati ročište za raspravljanje o žalbi. Ipak, raspravno načelo u izvršnom postupku se ne može ograničiti samo na usmenu raspravu, već stranke mogu raspravljati i podnošenjem podnesaka u kojima će iznositi svoje tvrdnje, predlagati i dostavljati dokaze od značaja za odlučivanje. Cilj navedenog načela je da se stranke izjasne o svim bitnim činjenicama, da bi sud nakon toga mogao potpuno i pravilno utvrditi činjenično stanje, što je po mišljenju Ustavnog suda od presudnog uticaja na konačan ishod predmetnog izvršnog postupka.

Polazeći od navedenog, a posebno imajući u vidu izloženo pravno shvatanje Ustavnog suda koje se odnosi na odredbu člana 60. stav 4. Ustava, Ustavni sud nalazi da su redovni sudovi u predmetnom izvršnom postupku morali da utvrde da li je izvršni dužnik ispunio obaveze utvrđene izvršnim ispravama, odnosno da li je podnositeljki ustavne žalbe potraživanje u vidu naknade zarade zaista i isplaćeno.

8. Na osnovu iznetog, Ustavni sud je, imajući u vidu navedeno u tački 6. obrazloženja ocenio da je osporenim rešenjima Opštinskog suda u Novom Pazaru I. 492/08 od 29. maja 2008. godine i Okružnog suda u Novom Pazaru Gž. 826/08 od 17. jula 2008. godine, podnositeljki ustavne žalbe povređeno pravo na pravično suđenje zajemčeno članom 32. stav 1. Ustava, kao i da je podnositeljki osporenim rešenjima o obustavi izvršnog postupka povređeno pravo na imovinu zajemčeno odredbom člana 58. Ustava.

9. Saglasno svemu izloženom i odredbi člana 89. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu („Službeni glasnik RS“, broj 109/07), Ustavni sud je ustavnu žalbu usvojio, te utvrdio da je osporenim rešenjima Opštinskog suda u Novom Pazaru I. 631/08 od 6. juna 2008. godine, Opštinskog suda u Novom Pazaru I. 492/08 od 29. maja 2008. godine, Okružnog suda u Novom Pazaru Gž. 914/08 od 14. jula 2008. godine i Okružnog suda u Novom Pazaru Gž. 826/08 od 17. jula 2008. godine povređeno pravo podnositeljke ustavne žalbe na pravično suđenje zajemčeno članom 32. stav 1. Ustava, kao i pravo na imovinu zajemčeno članom 58. Ustava.

Ustavni sud je ocenio da su u konkretnom slučaju posledice učinjene povrede prava takve prirode da se mogu otkloniti samo poništajem osporenih drugostepenih rešenja Okružnog suda u Novom Pazaru Gž. 914/08 od 14. jula 2008. godine i Gž. 826/08 od 17. jula 2008. godine, kako bi nadležan sud u ponovnom postupku doneo nove odluke o žalbama izvršnog poverioca. Stoga je, saglasno odredbi člana 89. stav 2. Zakona o Ustavnom sudu, odlučeno kao u tački 2. izreke.

10. Polazeći od iznetog, Ustavni sud je, na osnovu odredbe člana 45. tačka 9) Zakona o Ustavnom sudu, odlučio kao u izreci.

PREDSEDNIK

USTAVNOG SUDA

dr Bosa Nenadić

Usvajanje ustavne žalbe zbog povrede prava u izvršnom postupku

Kratak pregled

Tekst originalne odluke

Slični dokumenti